Bilär

Bilär, (Çuvaşça: Пӳлер, Tatarca: Биләр, İdil Bulgarcası: بُلَرْ Büler) İdil Bulgarları'nda yer alan bir Orta Çağ kentidir. İdil Bulgarları'nın Moğol istilası'ndan önce ikinci başkentiydi. Günümüzde Tataristan'ın Alexeeyevsky Bölgesi'ndeki Maly Cheremshan'ın sol kıyısında yer almaktadır. Bilyarsk'a uzaklığı 50 km, Kazan'a uzaklığı ise 150 km'dir.^{[1]Minahanim Tekleli. Türk kitabı, Unutulmuş Yarih. Yeniden adlandırılan isimler, Bakü, Nurlar, 2009.}

Etimoloji

Aralık 1329/Ocak 1330'da tarihlenen İdil Bulgarcası Bulgar mezar taşında adı Mûn Büler yêli (Çuvaşça: мӑн Пӳлер ялӗ) şeklinde büyük Büler köyü anlamında geçmektedir.^{[2]ЭПИГРАФИЧЕСКИЕ ПАМЯТНИКИ ГОРОДА БУЛГАРА - ЧГИГН.}^{[3]Лерунович, Измайлов Искандер. Этнокультурная История Булгарии XII XIII вв. По мусульманским эпитафийным памятникам периода Улуса Джучи. 2015, s. 283-290.}^{[4]Khakimzi͡anov, Farid Sabirzi͡anovich. I︠A︡zyk ėpitafiĭ volzhskikh bulgar. Nauka, 1978.}^{[5]Tekin, Talât. Volga Bulgar kitabeleri ve Volga Bulgarcası. Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1988, s. 146.} Etimolojisi bilinmemektedir.

Tarihi

Şehir, 10. yüzyılda İdil Bulgarları'nın yerli Bilyar kabilesi tarafından kuruldu. Rus kroniklerinde, aynı zamanda "Büyük Şehir" (Великий город) olarak bilinmektedir. Nedeni ise şehrin nüfusu 100.000'den fazla olmasıydı.^{[6]Khalikov A.Kh., "Tatar people and its anscestors", Kazan, Tatar Book Publishing, 1989, s. 93 (Халиков А. Х., Татарский народ и его предки, Казань, Татарское кн. изд-во, 1989, С.93, In Russian} Bilär, Orta Volga'da ki ana ticaret merkezlerinden biriydi. Ayrıca İdil Bulgarları başkenti Nur-Suvar şehrinin 12. ve 13. yüzyıllarda alternatif şehri olarak ikinci başkentiydi. 1236 yılında Bilär Kuşatması ile şehir halkı, Moğol İmparatorluğu hanı Batu Han tarafından kovuldu. Şehir daha sonra yeniden inşa edildi ancak eski boyutunu veya gücünü asla geri kazanamamıştır. Şehrin kalıntıları (yaklaşık 8 km²) Rychkov, Tatischev, Khalikov ve Khuchin gibi araştırmacılar tarafından araştırıldı.

1654'te eski Bilyar'ın yakınında, bugün etnik bir Rus köyü olan Bilyarskda bir Rus sınırı kuruldu. 1930-1963 yıllarında Bilyarsk, Bilyar İlçesi'nin idari merkeziydi. 2000 yılındaki nüfus sayımına göre köy nüfusu 2.270'tir. Ayrıca bu köy, kimyager Aleksandr Arbuzov'un doğduğu yerdir.

Bilyar aynı zamanda Orta Çağ Avrasyası'nın en büyük şehirlerinden biriydi. Şehrin 1236'da istila edilmesi, anıtsal mimarisinin kaybıyla sonuçlanmıştır.

Bilyar Noktası

Güney Shetland Adaları'nda yer alan Livingston Adası'ndaki Bilyar Noktası adını Bilär'dan almaktadır.^{[7]Bilyar Point. SCAR Composite Gazetteer of Antarctica}

Ayrıca bakınız

Konuyla ilgili yayınlar

Fayaz Sharipovich Huzin | BILYAR - BULGARIAN GREAT CITY (Publisher "Zaman" Republic of Tatarstan ). Russian (Хузин Фаяз Шариповичь | Биляр - Великий Город Болгарский (Издательство «Заман» Республика Татарстан ))