Beşir Ağa Camii
İçindekiler3
Beşir Ağa Camii, Topkapı Sarayı'nın ikinci avlusunun sol tarafında, Meyit Kapısı'nın yanında, Raht Hazinesi ile Zülüflü Baltacılar Koğuşu arasında ve Baltacılar Koğuşu'nun karşısında yer almaktadır. Yapının mimari üslubu 18. yüzyıla tarihlenmektedir.
Tarihi
Caminin üzerinde banisini ve inşa tarihini gösteren bir kitabe bulunmamakla birlikte, Sultan III. Ahmed ile I. Mahmud dönemleri arasında Darüssaade Ağası Hacı Beşir Ağa tarafından yaptırıldığı kabul edilmektedir. Tahsin Öz, yapının 1733 yılında Has ahırların Yakalı Baltacılar Koğuşu'na dönüştürülmesinin ardından bu koğuş mensupları için yaptırılmış olabileceğini belirtmektedir. Topkapı Sarayı'nın resmî internet sitesinde inşa tarihi olarak 1736 yılı verilmiştir.
Beşir Ağa, caminin bitişiğine bir çeşme ile hamam da inşa ettirmiştir. Baltacılar Hamamı olarak da bilinen hamam, 1920'lere kadar hizmet vermiş ancak günümüze ulaşmamıştır. Cami ve hamam, ağırlıklı olarak Has ahır ile Baltacılar Koğuşu personeline hizmet vermiştir.
Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde bakımsız kalan cami, 1940-1944 yılları arasında gerçekleştirilen onarımla yeniden kullanılır hâle getirilmiştir.
Mimari
Beşir Ağa Camii, yüksek bir bodrum üzerine fevkanî olarak inşa edilmiştir. Yapı, doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlı bir kütleden oluşmakta olup iki katlı olarak düzenlenmiştir; alt katta depo bölümleri, üst katta ise mescit bulunmaktadır. Merdiven çıkışında asma kat hâlinde bir mahfil bulunmaktadır. Kuzey cephe aynı zamanda yapının giriş cephesidir.
Dikdörtgen planlı cami, dört cephesindeki iki sıra pencere ile aydınlatılmakta olup çatısı kurşunla örtülüdür. Mescit bölümünün üzeri düz ahşap tavanla örtülü olup dıştan dört yöne eğimli kırma çatıyla kapatılmıştır. Yapının dış cephelerinde süsleme oldukça sade tutulmuş, bezeme ağırlıklı olarak mermer mihrapta yoğunlaşmıştır. Dış cephelerde taş ve tuğla birlikte kullanılmıştır. 1940-1944 yıllarındaki onarım sırasında üst katın dış yüzleri sıvanarak kırmızı badana ile boyanmış, üst sıra pencereler sivri kemerli olarak yenilenmiş ve pencere alçı çerçeveleri değiştirilmiştir.
Cami, zengin işçilikli mermer bir barok mihraba sahiptir. Mermer mihrap, yanlarındaki sütuncelerle sınırlandırılmış olup mihrap kavsarası "S" ve "C" kıvrımlı bitkisel bir kuşakla çevrilidir. Mihrap üzerinde "Küllemâ dehale aleyhâ Zekeriyye'l-mihrâb" ayeti, daire biçimindeki renkli camlarda ise Kelime-i Tevhid yazılıdır. Abdurrahman Şeref Bey'e göre camide bulunan Allah, Muhammed, Dört Halife ile Hasan ve Hüseyin isimlerini içeren levhalar Sultan Abdülmecid tarafından yazılarak camiye hediye edilmiştir. Bu levhalar günümüzde camide bulunmamaktadır.
Yapının kuzeydoğu köşesinde, beden duvarlarından çıkan silindirik gövdeli bir minare yer almaktadır. Bu minare, Türk islam mimarisindeki klasik minarelerden farklı olarak taş kaide üzerine oturan tuğla gövdeli ve kurşun kaplı bir şerefeye sahiptir. Şerefesinde barok kemerli küçük pencereler bulunmaktadır.
Caminin bitişiğinde bulunan küçük hamamın kalıntıları 1940-1944 yıllarındaki onarım sırasında kaldırılmıştır. Yapı, gerçekleştirilen onarımların ardından günümüzde Topkapı Sarayı'nın depolarından biri olarak kullanılmaktadır.