Basiri

Basiri (d.1466 - ö.1534/35) 15. ve 16. yüzyılda yaşamış bir ozan ve yazardır.

Gençlik Yılları

Basiri ya da gerçek adıyla Mehmed b. Ahmed b. Ebü'l-Meali el Murtaz^{[1]Sarısoy, Fikret, 2001, Basiri'nin Farsça Divanı, Kırıkkale Üni. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kırkkale, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, 1. Metin} 1466 yılında doğmuştur.^{[2]Doç. Dr. Ahmet Kartal, Basiri ve Türkçe Şiirlere, Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş, 1. Baskı, Ankara, 2006, s.13} Abraş hastalığı yüzünden Alaca Basiri olarak da anılır.^{[3]Latifi, 1990, Latifi Tezkiresi, Hzr. Mustafa İsen, Kültür Bakanlığı Yayınları, 1120, 1000 Temel Eser Dizisi, Ankara, s.130} Basiri gençliğinde Akkoyunlu Türkmen hükümdarı Uzun Hasan'ın oğulları olan Uğurlu Mehmed ve Yakub'u ziyaret etmiştir.^{[4]Doç. Dr. Ahmet Kartal, Basiri ve Türkçe Şiirlere, Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş, 1. Baskı, Ankara, 2006, s.16} 1487 yılında Herat'ta Çağatay Türkçesinin en büyük temsilcilerinden olan Ali Şir Nevayi ile buluşmuş^{[5]Aşık Çelebi, 1994, Meşairüş-şuara (İnceleme - Tenkitli Metin) Cilt 1. (Hzr. Filiz Kılıç) Gazi Üniversitesi, Sosyal bilimler enstitüsü, Eski Türk Edebiyatı Anabilim Dalı, Ankara, Basılmamış Doktora Tezi, s.195} ve 1496-97 yılında Akkoyunlu sultanı Göde Ahmed Bey tarafından İstanbul'a elçi olarak gönderilmiştir. Kendisi bu görevden geri dönmeyip, İstanbul'da kalmış ve evlenmiştir.^{[6]Sehi Bey, 1980, Tezkire Heşt Behişt, Hzr. Mustafa İsen, Tercüman 1001 Temel Eser, s.201} Latifi'ye göre Herat'tan Anadolu'ya dönerken Anadolu'ya Nevayi'nin divanını da getiren ilk kişi olmuştur.^{[7]Latifi, 1990, Latifi Tezkiresi, Hzr. Mustafa İsen, Kültür Bakanlığı Yayınları, 1120, 1000 Temel Eser Dizisi, Ankara, s.128}

Etnik kökeni ve doğumyeri ile ilgili görüşler

Sehi Bey,^{[6]Sehi Bey, 1980, Tezkire Heşt Behişt, Hzr. Mustafa İsen, Tercüman 1001 Temel Eser, s.201} Ahdi,^{[8]Ahdi, 1996, Ahdi ve Gülşen-i Şuarası, Hzr. Süleyman Solmaz, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, Basılmamış Doktora Tezi, s.45} Gelibolulu Ali'ye^{[9]İsen, Mustafa, 1994, Künhül Ahbar'ın Tezkiresi Kısmı, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Atatürk Kültür Merkezi, sayı 93. S.152} göre Acem vilayetinde doğmuştur. Aşık Çelebi,^{[5]Aşık Çelebi, 1994, Meşairüş-şuara (İnceleme - Tenkitli Metin) Cilt 1. (Hzr. Filiz Kılıç) Gazi Üniversitesi, Sosyal bilimler enstitüsü, Eski Türk Edebiyatı Anabilim Dalı, Ankara, Basılmamış Doktora Tezi, s.195} Hasan Çelebi^{[10]Hasan Çelebi, Kınalızade, 1989, Tezkiretü'ş-şuara, Hzr. İbrahim Kutluk, cilt.1, 2. Baskı, TTK Yayınları, XVIII, s.214} ve Beyani'ye^{[11]Beyani, Mustafa bin Carullah, 1997, Tezkiretü'ş-şuara, Hzr. İbrahim Kutluk, TTK Yayınları, XVIII, Dizi-Sa.7, Ankara, s.45} göre Horasanlı, Katib Çelebi^{[12]Katip, Çelebi, (trhs.) Min-Kitabi Keşfi'z-zunun An Esami'l Kütübi ve'l Funun, Beyrut Lübnan, Şerefettin Yaltkaya ve Kilisli Rifat Bilge'nin hazırladığı eserin ofset baskısı), s.780} ve Kafzade Faizi'ye^{[13]Ergun, Sadettin Nüzhet, 1935, Türk Şairleri, C.1. İstanbul, s.745} göre Bağdatlıdır. Yazar Mehmed Çavuşoğlu'na göre Güneydoğu Anadoluludur.^{[14]Mehmed Çavuşoğlu, 1992, Basiri maddesi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C.5, İstanbul s.105-6} Doç. Dr. Ahmet Kartal'a göre Acem olarak anılmasının nedeni, Osmanlı devletinin doğu sınırlarının ötesinde yaşayan herkesin acem olarak adlandırılmasından kaynaklanmaktadır ve Basiri'nin Türk olduğuna dair şüphe yoktur.^{[15]Doç. Dr. Ahmet Kartal, Basiri ve Türkçe Şiirlere, Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş, 1. Baskı, Ankara, 2006, s.14-15}

Ölümü

Basiri, 1534-35 yılında İstanbul'da ölmüştür.^{[16]Mehmed Süreyya, 1311, Sicill-i Osmani, Cilt.2, Matbaa-i Âmire, İstanbul, s.21} Ölmeden önce yoksulluk ve açlık da görmüş, Kanuni Sultan Süleyman ve II. Selim'den yardım dilemiştir.^{[17]Doç. Dr. Ahmet Kartal, Basiri ve Türkçe Şiirlere, Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş, 1. Baskı, Ankara, 2006, s.21-22}

Eserleri

• Türkçe Divan^{[12]Katip, Çelebi, (trhs.) Min-Kitabi Keşfi'z-zunun An Esami'l Kütübi ve'l Funun, Beyrut Lübnan, Şerefettin Yaltkaya ve Kilisli Rifat Bilge'nin hazırladığı eserin ofset baskısı), s.780}

• Farsça Divan

• Letaif^{[18]Mehmed Çavuşoğlu, 1992, Basiri maddesi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C.5, İstanbul s.106}

• Benginame^{[19]Aşık Çelebi, 1994, Meşairüş-şuara (İnceleme - Tenkitli Metin) Cilt 1. (Hzr. Filiz Kılıç) Gazi Üniversitesi, Sosyal bilimler enstitüsü, Eski Türk Edebiyatı Anabilim Dalı, Ankara, Basılmamış Doktora Tezi, s.196}