Şerefname

Şerefname Kürt sülalelerinin ayrıntılı tarihçesidir. Şeref Han tarafından 1597 tarihinde Farsça olarak kaleme alınmıştır.^{[1]Aktürk, Ahmet Serdar. Family, Empire, and Nation: Kurdish Bedirkhanis and the Politics of Origins in a Changing Era. Journal of Global South Studies, 2018, s. 393.} Kürt tarihine ilişkin en önemli özgün kaynaklardan biridir.^{[1]Aktürk, Ahmet Serdar. Family, Empire, and Nation: Kurdish Bedirkhanis and the Politics of Origins in a Changing Era. Journal of Global South Studies, 2018, s. 393.}

Şeref Han, Bitlis emiri Şemseddin Han'ın oğlu, Osmanlılarla 1514'te ittifak antlaşmasını imzalayan ve Bitlis'teki Şerefiye Camii'ni inşa ettiren 4. Şeref Han'ın torunudur.^{[2]Şerefiye Camii - Bitlis. Journal of Government’s Cultural platform.}

Bölümleri

Şerefname kitabının Kürt hanedan ve beyliklerini konu alan cildi, giriş kısmı ile birlikte toplam beş bölümden oluşmaktadır:^{[3]Şerefxanê Bedlîsî, Şerefname, Çeviren: Ziya Avcı, Azad yay., 2014, ss. 57-60}

• Giriş bölümü: Kürt toplulukları ve durumlarını anlatır.

• Birinci Bölüm: Geçmişte bağımsız Kürt devletleri Mervani ve Eyyubi ile Şehrizor, Büyük Lor ve Küçük Lor hakkındadır.

• İkinci Bölüm: Saltanat ve bağımsızlık iddiasında bulunmamakla birlikte bazen kendi adlarına hutbe okutmuş ve para bastırmış olan Erdelan, Hakkâri, Behdinan (İmadiye) ve Bohtan (Cizre) hükümdarları hakkındadır.

• Üçüncü Bölüm: Çemişkezek, Eğil, Palo, Çermik, Sason-Hazzo, Hizan, Müks (Bahçesaray), Kilis, Şirvan, Atah (Lice), Tercil (Hazro), Swêdi, Slemani (Silvan), Mahmudiyan (Hoşab) ve diğer yerlerdeki ikincil hükümdar sülaleleri hakkındadır.

• Dördüncü Bölüm: Yazarın ataları olan Bitlis hükümdarları hakkındadır.^{[4]Sönmez, Vecihi (2017), "Şerefhan el-Bitlisi ve Şerefnamesi", Sahn-ı Semân’dan Dârülfünûn’a Osmanlı’da İlim ve Fikir Dünyası (Âlimler, Müesseseler ve Fikrî Eserler) - XVI. Yüzyıl.}

Yayınlar

Şerefname'nin yazımı 1597 yılında tamamlanmış olup, birçok hükümdar ve emir kâtibi tarafından çoğaltılmış ve çeşitli dillere tercüme edilmiştir.

Kitabın yazar tarafından istinsah edilmiş özgün elyazması Oxford'da Bodleian Kütüphanesi'ndedir. Bu nüsha, 20 tane renkli minyatür içermektedir. 1599 tarihli bir nüsha St. Petersburg'da bulunmaktadır. Türkiye kütüphanelerinde de çok sayıda elyazması nüshası bulunmaktadır.^{[4]Sönmez, Vecihi (2017), "Şerefhan el-Bitlisi ve Şerefnamesi", Sahn-ı Semân’dan Dârülfünûn’a Osmanlı’da İlim ve Fikir Dünyası (Âlimler, Müesseseler ve Fikrî Eserler) - XVI. Yüzyıl.}

1860'ta Rusça, 1868'de Fransızca çevirisi yayımlanmıştır. Muhammed Ali Avni'nin Arapça çevirisi 1958-1962'de Kahire'de iki cilt olarak basılmıştır.

İlk Türkçe tercüme 1669'da, Şerefname'nin tamamlanmasından 68 yıl sonra, Şerefhan'ın torunlarından Muhammed Bey tarafından yapılmıştır.^{[4]Sönmez, Vecihi (2017), "Şerefhan el-Bitlisi ve Şerefnamesi", Sahn-ı Semân’dan Dârülfünûn’a Osmanlı’da İlim ve Fikir Dünyası (Âlimler, Müesseseler ve Fikrî Eserler) - XVI. Yüzyıl.} 1684'te ise Palu beyi Yansür Bey'in yanında görev yapan Şem'i tarafından "Terceme-i Tevarih-i Şeref Han" adıyla Osmanlı Türkçesine çevrilmiştir. Şemi bu çeviriye Palu ve Eğil beylerinin yaklaşık bir asırlık tarihçesini de eklemiştir.^{[5]Terceme-i Tevarih-i Şerefhan, Mütercim: Şemî, Hazırlayan: Adnan Oktay, Nûbihar, 2016.}

Şerefname'nin günümüz Türkçesine ilk çevirisi ise 1971 yılında Mehmet Emin Bozarslan tarafından yapıldı.^{[6]Şeref Han. Şerefname. Ant Yayınları, 1971, s. 6.} Celal Kabadayı tarafından yapılan bir çeviri 2007'de Yaba Yayınları tarafından basılmıştır.

Şerefname'nin bilinen ilk Kürtçe çevirisi, 1858 yılında Tevarîxî Qedîmî Kurdistan (Kürdistan'ın Kadim Tarihi) adıyla Mela Mehmûdê Bazîdî tarafından yapılmıştır.^{[7]Kawa Nemir. Kürtçe ve Çeviri. Kurdilit.} Şerefname'nin Ziya Avcı tarafından yapılan Kürtçe çevirisi ise 2007 yılında Avesta yayınları tarafından yayınlanmıştır.