İncirköylü Hasan Refet Paşa

İncirköylü Hasan Refet Paşa (d. 1793, Малка (Кабардино-Балкария) – ö. 22 Haziran 1901, Sarıyer), Çerkes asıllı Osmanlı Müşîri ve Sudan valisidir. Neredeyse süper asırlık ömrüyle yedi padişâhın saltanâtına şâhit oldu. Deli Fuad Paşa'nın babasıdır.

Hayatı

İlk yılları

Hasan Refet, 1793'te Çerkes kabilesi olan Kabardeyler'in Aşabey (günümüz Малка (Кабардино-Балкария)) köyünde aristokrat Tığu ailesine doğdu. Bu aşiret, yalnızca Aşabey'de yaşardılar.^{[1]Думанова, В. М.. МАТЕРИАЛЫ Я. М. ШАРДАНОВА ПО ОБЫЧНОМУ ПРАВУ КАБАРДИНЦЕВ ПЕРВОЙ ПОЛОВИНЫ XIX ВЕКА. ЭЛЬБРУС, 1986, s. 7.[2]ПОСЕМЕЙНЫЙ СПИСОК Узденям всех степеней и вольноотпущенникам аула юнкера Казия Ашабова . ss. 154-155.[3]Ажиба, Р. А.. АБАЗА В КАБАРДЕ Документы, материалы, исследования. МЕЖДУНАРОДНЫЙ ЦЕНТР КАВКАЗОВЕДЕНИЯ, 2017, s. 103, 445.[4]КАРМОВ, Р. К.. ТРАНСФОРМАЦИЯ ОБЩЕСТВЕННОПОЛИТИЧЕСКОГО УСТРОЙСТВА НАРОДОВ ЦЕНТРАЛЬНОГО И ЗАПАДНОГО КАВКАЗА В ИСТОЧНИКАХ (1732–1892 гг.). 2017.} Babası İslâm Bey idi. Genç yaşlarında ailesi, Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından^{[5]Umar, Bilge. Türkiye Halkının Ortaçağ Tarihi. İnkılâp Yayınları, 1998, s. 275.} Rus baskısından kaçarak Sultan III. Selim devrinde İstanbul'a sığındı.^{[6]Dadyan, Saro. Sergüzeşt-i İstanbul. Yeditepe Yayınevi, 2019.} Sarayda haseki rütbesi almasını, Şehzâde Mahmud'un hocalığını yapmış olan eniştesi (ablasının eşi) Mehmed Şâkir Efendi sayesinde elde etti. Gençlik yıllarını eniştesinin İncirköy'deki yalısında geçirdiği için kendisine İncirköylü denilmeye başlandı.^{[7]Durmuş, Ersin. Yeni Belgeler Işığında Mehmed Şâkir Efendi. Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği, 2018, s. 181.} Hasan Refet askerî kariyerine devam ederek Teşrifat-ı Askerî'de memur oldu. Bu vazifeyle 1839-1841 Osmanlı-Mısır Savaşı sırasında Halep'te Ağa Hüseyin Paşa'nın yâveri olarak görev yaptı.^{[8]Pakalın, Mehmet Z.. Sicill-i Osmanî Zeyli: Halil Bey-Haşim Bey. Türk Tarih Kurumu, 2008, s. 97.}

Mısır Eyaleti'ne göçü

1839'da oğlu Fuad ile birlikte, yarı bağımsız bir şekilde Kavalalı Mehmed Ali Paşa tarafından idare edilen Mısır Eyaleti'ne göç etti. Hasan Refet Paşa, Mısır'da bulunduğu dönemde bir süre Sudan valiliği görevini üstlendi. Sudan halkı, hurma ve pamuk mahsullerini ancak onun sayesinde tanıdı.^{[9]Berzeg, Sefer E.. Soçi'nin Sürgündeki Sahipleri: Çerkes-Vubıhlar. Kafkasya Gerçeği, 1998, s. 91.}

Son yılları

1869'da oğluyla birlikte İstanbul'a dönerek, 30 yıl sonra tekrar Osmanlı Devleti'nin hizmetine geçtiler. O sırada kendisi ferîk, oğlu Fuad ise miralay rütbesindeydi.^{[10]Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmânî. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, Kasım 1996, s. 1777-1778.} Hasan Refet Paşa, 1878'de ferîk-i evvel oldu ve Haziran 1888'de müşîr rütbesine terfi etti.^{[8]Pakalın, Mehmet Z.. Sicill-i Osmanî Zeyli: Halil Bey-Haşim Bey. Türk Tarih Kurumu, 2008, s. 97.}

İncirköylü Hasan Refet Paşa, 22 Haziran 1901'de Sarıyer'de 107-108 yaşlarında öldü. Eyüpsultan'da, Eyüp Sultan Camii'nin yakınındaki eski bir kubbenin altında defnedildi.^{[11]Şehsuvaroğlu, Bedi N.. Hekim bir Siyası̂mizin Portresi: Büyükelçi Dr. A. Hulûsi Fuad Tugay. 1972, s. 56.} Neredeyse süper asırlık ömrü boyunca III. Selim'den II. Abdülhamid'e kadar yedi padişâhın hükümranlık dönemine tanıklık etti; bu durum, o dönemin şartlarında dikkate değer bir vakaydı.^{[8]Pakalın, Mehmet Z.. Sicill-i Osmanî Zeyli: Halil Bey-Haşim Bey. Türk Tarih Kurumu, 2008, s. 97.}

Özel hayatı ve ailesi

Hasan Refet Paşa iki defa evlendi. İlk eşi erken yaşta öldü.^{[11]Şehsuvaroğlu, Bedi N.. Hekim bir Siyası̂mizin Portresi: Büyükelçi Dr. A. Hulûsi Fuad Tugay. 1972, s. 56.} Birden fazla çocuğu oldu, bunlar arasında en tanınmışı ise Deli Fuad Paşa idi. Kendisi hakkında, "İki metreye yakın boyu, heybetli fiziği ve bu sıfatıyla, özellikle Cuma selamlığı törenlerinde devlet adamları ve paşalara baş olan Hasan Refet Paşa'ya halk tarafından Paşalar Onbaşısı lakabı verilmiştir" şeklinde tanımlar yapıldı.^{[9]Berzeg, Sefer E.. Soçi'nin Sürgündeki Sahipleri: Çerkes-Vubıhlar. Kafkasya Gerçeği, 1998, s. 91.}