Yalı

Yalı, İstanbul Boğazı'nın iki yakasına dağılmış, denize sıfır, genelde iki, bazen de üç katlı olabilen konutlara verilen genel addır.

Osmanlı döneminde kıyılara inşa edilmeye başlanan yalılar, Boğaziçi mimarisinin en seçkin örneklerinden olmuş ve yıllar boyunca İstanbul Boğazı ile özdeşleştirilegelmiştir. Yüzyıllar boyunca İstanbul Boğazı'nın iki yakasında yapılan yalılardan günümüze ulaşanların sayısı yaklaşık 360'tır.^{[1]İstanbul'un gerdanında parıldayan incilere yolculuk.} Yalıların en büyük özelliği lebiderya, yani denize sıfır konutlar olmaları olsa da, zaman içinde kimi yalılar gerek konut sahiplerince mekân kazanmak için önleri toprak doldurularak, gerekse kıyı şeridine yol yapmak için belediye tarafından geri plana alınarak denizden kısmen uzaklaşmıştır.^{[2]Arnavutköy, Beşiktaş.} Günümüzde büyük çoğunluğu hâlen eski hâllerini koruyan yalılar, hem İstanbul şehrinin, hem de Türkiye'nin en pahalı taşınmazları arasında yer alırlar.^{[3]İşte Boğaz en pahalı 10 yalısı.[4]İstanbul Seyahatnamesi, Boğaziçi.} Boğaziçi yalılarının değerleri en yüksek olanları arasında Hasip Paşa Yalısı, Muhsinizade Yalısı, Ahmet Fethi Paşa Yalısı, Tophane Müşiri Zeki Paşa Yalısı, Kıbrıslı Yalısı, Tahsin Bey Yalısı, Kont Ostrorog Yalısı, Şehzade Burhaneddin Efendi Yalısı, Zarif Mustafa Paşa Yalısı ve Nuri Paşa Yalısı, Esma Sultan Yalısı, Emine Valide Paşa Yalısı, Mısırlı Yusuf Ziya Paşa Yalısı, Ahmed Mithad Efendi Yalısı, Huber Yalısı vardır.^{[3]İşte Boğaz en pahalı 10 yalısı.[5]yalılar.}

Etimoloji

Yalı, kelime anlamı olarak geçmişte kıyı anlamını içermiştir.^{[6]Yalı nedir, sadece Boğaziçi kıyısındaki evlere mi denir?. NTV Tarih, Kasım 2012, s. sf. 102.} Bu sözcük Yunanca sahil, kıyı anlamına gelen γιαλός sözcüğünden gelir.^{[7]Arşivlenmiş kopya.} Bodrum'daki Bitez yalısı, kuş türü yalıçapkını, deyim olarak "yalı kazığı", "Yalı kenarında zülfüm tararım" türküsü, Kırım'daki Yalıboyu bölgesi bu eski anlamın izleridir.

Mimarî özellikleri

Osmanlı yalılarının mimari özellikleri sahiplerinin sosyal sınıfına göre değişiklik gösterirdi.^{[4]İstanbul Seyahatnamesi, Boğaziçi.} Müslüman yalıları arasında boşluklar bulunurken, gayrimüslim yalıları ise genelde bitişik nizamda inşa edilirdi.^{[4]İstanbul Seyahatnamesi, Boğaziçi.[8]Boğaziçi University Reunion Association.} Yalılar genel olarak 2 ilâ 3 katlı olarak yapılır ve renkleri gül kurusuyla bordo arasında değişirdi. Gayrimüslim yalıları daha koyu renkler taşırdı.^{[4]İstanbul Seyahatnamesi, Boğaziçi.} Bu renk geleneği son yıllarda değişmiş Boğaziçi yalılarının rengârenk boyandığı görülmüştür. Genelde balkon ögesi bulunmayan yalılarda bunun yerine geniş cumbalar kullanılmış ve yalıların tümünde kayıkhane denen bir küçük iskele ile yalıların simgesi olan çiçek bahçeleri olmuştur.^{[4]İstanbul Seyahatnamesi, Boğaziçi.}