Çerkes Nusret Paşa

Çerkes Nusret Paşa (1824 – 1896, Bağdat), Sultan Abdülmecid, Abdülaziz ile II. Abdülhamid dönemlerinde vâliliklerde ve ordu kumandanlıklarında bulunmuş Çerkes asıllı Osmanlı devlet adamı ve müşîridir.

İbrahim Alaettin Gövsa’nın "Meşhur Adamlar Hayatları ve Eserleri" isimli kitabına göre Enderun'dan yetişmiş, saray muzıkasında iken Mekteb-i Harbiye'nin ilk açılışında oraya verilerek orada okumuştur. Daha sonra da Avrupa’ya gönderilmiş, dönüşünde imtihanla Erkan-ı harb sınıfına geçmiştir. Muhtelif askerî vazifelerde, Selanik, Ankara, Trabzon vâlilikleriyle Şûrâ-yı Devlet azalığında ve 93 Harbi sırasında İşkodra ve Bosna cihetleri kumandanlığında bulunmuş, sonra 6. Ordu komutanı iken Bağdat’ta ölmüştür. Bilgili bir asker olarak tanınmıştır. Bir coğrafya atlası ile bir küre-i musattaha (Düzlem küre) meydana getirmiştir. Çok çabuk sinirlenen bir kişiymiş.

Nusret Paşa hakkında bilgi veren bir diğer kaynak ise Mehmet Tevfik Biren’in hatıralarıdır. Mâbeyn katibi olarak Yıldız Sarayı’nda bulunduğu dönemde Nusret Paşa ile ilgili gözlemlerinde, “Orijinal bir insandı. Odamıza geldiği vakit boynuma sarılarak musafaha ettiği hiç hatırımdan çıkmaz. Çerkes asıllı olduğu söylenirdi. Harbiyeden yetişmiş, mezun olduktan sonra Avrupa’ya gönderilmiştir. Vâliliklerde, kumandanlıklarda ve Şûrâ-yı Devlet azalığında bulunmuştur. “Deli” lakabı ile anılan akıllı nadir insanlardandı. İyi coğrafyacı imiş. Bir atlas ile bir küre-i musattaha vücude getirmiştir.” ifadeleri yer almaktadır. Sicill-i Osmânî'ye göre "ilim ve fazilet sâhibi, sert, güzel konuşan, cömert bir zât idi".^{[1]Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmânî. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, Haziran 1996, s. 1278-1279.}

Nusret Paşa hakkında bilgi veren bir başka eser Mahmud Celâleddin Paşa’nın Mir’ât-ı Hakika adlı ederidir. Nusret Paşa ile ilgili olumsuz ifadeler kullanılmakta “o esnada ise, herkese zararı dokunan ve mecnunun biri olan askeri müşirlerden ve Sultan Mahmud’un kölelerinden Çerkes Nusret Paşa ile Padişah’ın Baştabibi Deli Marovini açıktan açığa Ahmed Vefik Paşa aleyhinde atıp tutmakla Padişah’ın zihninde kabine değişikliğine zemin hazırlamakta idiler” şeklinde düşüncelerini belirtmektedir.