Çengeloğlu Tâhir Mehmed Paşa

Çengeloğlu/Çengelzâde Tâhir Mehmed Paşa (1785, Hotin – Temmuz 1851, Saraybosna), II. Mahmud ve Abdülmecid dönemlerinde görev yapmış Osmanlı müşîri, denizci ve devlet adamıdır. İki kez Kaptan-ı Derya olmuştur. İstanbul'un Çengelköy semtine adını vermiştir.

Hayatı

1785 Hotin doğumludur. Gençliğinde Cezâyir Ocağı'na girmişti fakat sonradan İstanbul'a gelip Tersâne-i Âmire'ye girdi.^{[1]Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C. III s. 248} 1826'da Yunan İsyânı'nı bastırmakla görevlendirildi. 20 Ekim 1827'deki Navarin Deniz Muharebesi sırasında Osmanlı donanmasının kaptanlarından biriydi. Savaştan beş gemiyle kaçarak kurtuldu. 1826'da Tophâne'de memur bulunduğu sırada topçu ve top arabacılığı ocakları lağvedildi.^{[1]Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C. III s. 248}

1828 yılında patrona rütbesini kazandı. 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı'na bu rütbeyle katıldı. 1830'da topçu ferîği rütbesi verildi. Yunan ve Fransız gemileri tarafından kuşatılan Sakız Adası'nın yardımına gönderildi. Adayı kuşatmadan kurtardığı için Tersâne nâzırı yapıldı. 17 Kasım 1832'de ilk kez Kaptan-ı Deryâ oldu. Bu görevde dört yıl kaldı. Nisan-Mayıs 1836 târihleri arasında Trablusgarb'da hizmette bulundu. 11 Kasım 1836'da Tophâne müşîri olarak atandı.^{[1]Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C. III s. 248} Mart 1837'de Trablusgarb'a gidip bu eyâleti ıslâh etti ve oradan Temmuz 1837'de ayrıldı. 5 Mart 1838'de Meclis-i Vâlâ üyesi oldu.^{[1]Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C. III s. 248}

21 Temmuz 1838'de Aydın Müşîrliği'ne (Vâliliği'ne) tâyin edildi. Daha sonra Abdülmecid döneminde 30 Mart 1841'de tekrar Kaptan-ı Deryâ yapıldı.^{[2]Arşivlenmiş kopya.} Bu sefer 9 Şubat 1843 tarihine kadar 2 yıl bu görevi sürdürdü. Kasım 1845'te Edirne vâliliğine getirilip Haziran 1847'de bu görevden istifâ ederek ayrıldı. Haziran 1847'de Bosna vâlisi oldu. Temmuz 1851'de Bosna vâlisi iken Saraybosna'da öldü. Naaşı İstanbul'a getirilerek Eyüb'e gömüldü.

Sicill-i Osmânî onu şöyle değerlendirmektedir:^{[1]Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C. III s. 248}

Akıllı, tedbirli, cesur ve sert dilliydi.