Çalkandular

Çalkandular, Çalkandılar^{[1]Figen Güner Dilek (2008), Altay Türklerinde akrabalık , Ahmet B. Ercilasun Armağanı, Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş., Ankara} ya da Çalkanlar veya Kuular (kendilerince: Чалкъанду Çalkandu ya da Шалкъанду Şalkandu, Къуу, Куу-кижи Kuu-kiji; Rusça Челканцы Çelkantsı ya da Чалканцы Çalkantsı, önceleri Лебединцы Lebedintsı), Rusya'yın orta güney bölgesindeki Altay Cumhuriyetinde yaşayan Türk halklarından Altayların 850 kişilik kabilesi. UNESCO'ya göre dilleri ve kültürleri yok olma tehlikesindedir.^{[2]Dilleri ve Kültürleri Yok Olma Tehlikesine Maruz Türk Toplulukları: Çalkandular / Chalkandu.[3]Endangered Languages of Indigenous Peoples of Siberia: The Chelkan Language.}

Adlandırma

Biy Nehrinin (Бий-суу) kolu olan Lebed Nehri (Altayca Kuu) civarında^{[4]Аристов Н.А. Заметки об этническом составе тюркских племён и народностей и сведения об их численности. // Живая старина. 1896. Год шестой, вып. III-IV.[5]Altay Türkleri} yaşadıklarından eskiden kuğu (Altayca kuu, Rusça lebed) kelimesinden köken alan Kuu-kiji («Kuğu kişi») ya da Lebed Tatarları (Rusça Лебединские татары) adıyla da anılırlardı. "Kuu" (anlamı kuğu), özellikle Tuva Cumhuriyetinde "kuular" soyadını taşıyan Tuva Türkleri arasında bir sülale olarak bilinir. Çalkandular veya Kuu kişi (Kuu kiji, Kuular) ile bağlantıları vardır.^{[6]http://identity2010.ru/?page_id=1809 Kuular (Çalkandular) ve Kuular (Tuvadaki) arasındaki bağ hakkında}

Coğrafya

Altay Cumhuriyetinin Turaçak rayonunda (Турачак аймак) çoğunluğu Kurmaç-Baygol (Курмач-Байгол) ile Suranaş (Суранаш) köylerinde, birazı da Turoçak (Rusça Турочак Altayca Турачак), Biyka (Бийка), İtkuç (Иткуч), Kebezen (Кебезень) köylerinde ve çok azı da Çoyskiy rayonunda (Чоя аймак) yaşarlar.^{[3]Endangered Languages of Indigenous Peoples of Siberia: The Chelkan Language.}

Nüfus

2002 rakamlarına göre nüfusları 855 kişidir^{[3]Endangered Languages of Indigenous Peoples of Siberia: The Chelkan Language.} ve bunların ancak 539 kadarı Çalkanducayı konuşabilmektedir.^{[7]Evgeniya Çayçına, Çalkandu dilinde bileşik kelimeler , 4. Uluslararası Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu, Son Sesler Duyulmadan, bildiri özetleri, 23-26 Mayıs 2012, Ankara}

Boyları

Şalkanıg (Çalgan / Чалган^{[8]Л.П. Потапов (1974), Заметка о происхождении челканцев-лебединцев , Опубликовано: Бронзовый и железный век Сибири. – Новосибирск: Наука, 1974. – С.304-313}) ve Şakşılıg (Yakşı / Якшы^{[8]Л.П. Потапов (1974), Заметка о происхождении челканцев-лебединцев , Опубликовано: Бронзовый и железный век Сибири. – Новосибирск: Наука, 1974. – С.304-313}) olmak üzere iki kola aynlır.^{[1]Figen Güner Dilek (2008), Altay Türklerinde akrabalık , Ahmet B. Ercilasun Armağanı, Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş., Ankara}

Dil

Çalkanduların dilleri Çalkanduca (MultiTree atv-chl^{[9]Arşivlenmiş kopya.}), Altaycanın Kuzey Altaycası denen lehçe grubuna girer ve bu gruptaki Tuba ve Kumandıların lehçelerine benzer.^{[3]Endangered Languages of Indigenous Peoples of Siberia: The Chelkan Language.} Bütün Çalkandular iki dilli olup Rusça da konuşurlar.^{[3]Endangered Languages of Indigenous Peoples of Siberia: The Chelkan Language.} Çalkandu dili 2000 yılında Rusya Federasyonunda sayısı az halklar dilinin statüsünü almış ve Rusya halklarının Kırmızı Kitabına dâhil edilmiştir. O zamandan beri Altaycadan ayrı bağımsız bir dil olarak kabul edilir.^{[7]Evgeniya Çayçına, Çalkandu dilinde bileşik kelimeler , 4. Uluslararası Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu, Son Sesler Duyulmadan, bildiri özetleri, 23-26 Mayıs 2012, Ankara}

Örnekler: туу tuu (dağ), суу suu (su), öлöҥ ölöñ (ot), яйи yayi (onun evi), ньаңмыр ńañmır (yağmur).