Altay Cumhuriyeti

Altay Cumhuriyeti (Rusça: Респу́блика Алта́й / Respublika Altay; Altay Türkçesi: Алтай Республика / Altay Respublika), Rusya'nın en güneyinde yer alan, federasyona bağlı bir özerk cumhuriyet.

Orta Asya'da Asya kıtasının coğrafî merkezinin hemen kuzeyinde ve Güney Sibirya'da yer almaktadır. Batı'da Kazakistan, kuzeyde Rusya, doğuda Tuva ve Hakas Cumhuriyetleri, güneyde Moğolistan, Doğu Türkistan ve Kazakistan ile komşudur.

Devlet Başkanı Olek Horohordin, Devlet Meclisi'nin (El Kurultay'ın) başkanı German Çepkin'dir.

Altay Cumhuriyeti 2003'ten beri TÜRKSOY (Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı) gözlemci üyesidir.^{[1]ALTAI REPUBLIC (RF) :: TURKSOY.}

İdari yapılanma

İdari bölgeleri

Gorno-Altaysk (Горно-Алтайск)
Bölgeler:
Çamal (Чамал аймак)
Bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile
Çoya (Чоя аймак)
Bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile
Koş-Agaç (Кош-Агаш аймак)
Bölgelerin idaresi altındaki 12 selsovet ile
Mayma (Майма аймак)
Bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile
Ondoy (Оҥдой аймак)
Bölgelerin idaresi altındaki 10 selsovet ile
Şebalin (Шебалин аймак)
Bölgelerin idaresi altındaki 11 selsovet ile
Turaçak (Турачак аймак)
Bölgelerin idaresi altındaki 9 selsovet ile
Ulagan (Улаган аймак)
Bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile
Kan Oozı (Кан-Оозы аймак)
Bölgelerin idaresi altındaki 11 selsovet ile
Köksuu (Кöк-Суу аймак)
Bölgelerin idaresi altındaki 9 selsovet ile

Altay Cumhuriyeti etiketli ilçeler haritası

Nüfus

Geleneksel kıyafet giyen erkek.Sergei Ivanovich Borisov, Kamu malı, Wikimedia Commons

Geleneksel kıyafet giyen kadın.Sergei Ivanovich Borisov, Kamu malı, Wikimedia Commons

Son nüfus istatistiklerine göre Altay Cumhuriyetinin toplam nüfusu 213 703 kişidir (2015).^{[2]WebCite query result.}

Eğitim

Ülkede 193 ortaokul, 3 teknikum ve Gorno-Altaysk Devlet Üniversitesi adında bir üniversite bulunmaktadır. Altay Türkçesi ile yılda 37 kitap, 1 gazete ve 2 dergi yayınlanmaktadır. Ortaokullarda 35 bin, teknikumlarda 43 bin, ülkenin tek üniversitesinde ise 2600 öğrenci öğrenim görmektedir.^{[3]ГЛАВНАЯ.}

Coğrafya

Altay Cumhuriyeti coğrafi konumuWikiEditor2004, CC0, Wikimedia Commons

Relyef

Beluça dağı - Sibirya'nın en yüksek doruğuStefan Kühn, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Cumhuriyetin toprakları dağlık bir görünüm arz eder. Çok sayıda akarsu ve göller görülür. En yüksek dağ - (Rusça:Beluha) olarak söylenen yöre Türk dillerinde ise (Altayca: (Üç-Sümer (3 tepeli), Kadınbajı), (Kazak Türkçesi: (Muztav Şını)^{[4]Wayback Machine.}^{[5]В Походе.}) - 4506 m, Sibirya coğrafyasının en yüksek noktasıdır.

Akarsu ve gölleri

Tungur köyünden Katun akarsuyuNo machine-readable author provided. Vitecek~commonswiki assumed (based on copyright claims)., CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Altay Cumhuriyeti'ndeki en büyük akarsular Altay Türkçesinde kadın diye söylenen Katun Biy-su (Bey suyu) iken en büyük göl - Teles (Altın-köl) su yüzeyi alanı 230,8 km² ve derinliği 325 metredir.

"Manas" destanında Altay hakkında

Altay (al - ruh, mukaddes; tay - dağ)- Kutsal dağ ya da Altındağ denilen bir manada söylenilmiştir. Dünyanın en uzun destanı olan«Manas» destanının bütün varyantlarında geleneğe göre korunan ve özlenen bir yerin adıdır. Destanın metinlerinde «Ertış, Orkun — iki akarsudur. Gerek tarihi kaynaklarda gerek destan metinlerinden anlaşıldığı kadarıyla Altay bölgesinde belirli bir süre Moğol soylu Kalmak (Kalmık) topluluğu hakim olmuştur. Kırgızlar, Altaylar, Hakaslar başta olmak üzere Türk soylu halklara çok eziyet yapmışlardır. Metinlerde düşman veya zarar veren ulus diye bahseder. Destanda bazı toponomler boyunca bilgiler verir. Manas'n doğum yeri hakkında: Adamdın cetpes dabaası, Altaydın Salkın-suunda Anda tuulgan neme deyt, Kırgızdın kıraan Manası. Ertıştın suun cerdegen, eregişken adamdar Egerde anı cenbegen^{[6](Sagımbay Orozbakov, Kol Cazmalar fondusu, 1790-inv., 360-s.).} (Сагымбай Орозбаков, Кол жазмалар фондусу, 1790-инв., 360-б.). Özü Altayda tuuldu, Bilsen Kadır tün keldi. Bul Altaydın tüzünö^{[7]Sayakbay Karalayev, 1. 155} — diye yazılmaktadır.^{[8]Алтай Республикасы.}

Turizm

Turizm, Altay Cumhuriyeti'nin kilit sektörlerinden biridir. Önemli bir ekonomik gelirdir. Zengin doğası turizmin en önemli çekiciliğidir. Yılda bir milyondan fazla turistin uğrak yeridir.^{[9]Республика Алтай: достопримечательности.} Türk Hava Yolları'nın Rusya Federasyonu'nda Novosibirsk şehrine İstanbul ve Ankara şehirlerimizden doğrudan uçuşları bulunmaktadır.^{[10]Arşivlenmiş kopya.} Novosibirsk'ten Gorno-Altaysk şehrine haftanın belirli günleri (haftalık 3 kez) Rusya havayolu şirketleri tarafından uçuşlar yapılmaktadır. Novosibirsk şehrinden Altay Cumhuriyetine karayolu ile gidilebilir. Altay Cumhuriyetinde demiryolu yoktur. Kazakistan ve Tuva Cumhuriyeti'ni bağlayıcı rol oynayan Altay Cumhuriyeti demiryolları ve havayolları yönünden keşfedilmemiştir. Sibirya demiryolu hattı kuzeyde Altay Cumhuriyetinin sınırları dışında Biysk'ten geçer. P-256 feodal Çuy otoyolu ülke topraklarından geçer.

Tanınmış kişiler

Grigoriy Gurkin (1870 - 1937) - Altay Türklerinden sanatçı, 1917-1919 yıllarında Altay Türklerinin Karakorum kamu eğitim bakanı.