Yunanların İzmir'e çıkışı

Yunanların İzmir'e çıkışı , Yunan ordusunun 15 Mayıs 1919'da İzmir'e asker çıkardığı askerî harekâttır. İtilaf Devletleri harekâtın planlanmasını onaylayıp denetledi, bazı önemli yerlerin ele geçirilmesine yardımcı oldu ve savaş gemilerini İzmir Körfezi'ne yönlendirdi. Çıkarma sırasında Yunan ordusuna ateş açılması nedeniyle Yunan güçlerinin ve İzmirli Yunanların da katıldığı şiddet olayları yaşandı. Harekât sonucunda üç yıl sürecek olan İzmir'in İşgali başladı ve Türk Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi'nin fitili ateşlendi.

Öncesi

I. Dünya Savaşı'nın sonunda Osmanlı cephelerini sona erdiren Mondros Mütarekesi ile birlikte, İtilaf Devletleri Osmanlı İmparatorluğu'nun parçalanmasına odaklanan bir dizi barış görüşmesi başlattı. Paris Barış Konferansı sırasında İtalyanlar Antalya'ya çıkarak burayı ele geçirdi ve İzmir'e asker kaydırabileceklerinin sinyalini verdi. İtalyanların başka konular nedeniyle toplantıyı terk etmesi üzerine İngiliz Başbakanı David Lloyd George ve Yunanistan Başbakanı Eleftherios Venizelos, Fransa ve ABD'yi Yunanların İzmir'i ele geçirmesini desteklemeye ikna etmek için barış müzakerelerinde Hristiyan nüfusun doğrudan tehdit altında olduğunu iddia eden düzmece bir rapor hazırladılar. Yunan işgalinin sınırları ve şartları henüz kararlaştırılmamışken Mayıs 1919'un başında İtilaf Devletleri, İzmir'e çıkan Yunan ordusunu destekledi ve savaş gemilerini İzmir Körfezi'ne yönlendirdi.

Çıkarma

İzmir'in işgalinden önce, 14 Mayıs'ta İzmir istihkâmları işgal edildi.^{[1]İzmir İşgali Olayının Trakya'daki Tepkileri , Zekâi Güner, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Sayı 27, Cilt: IX, Temmuz-Kasım 1993.} İngiliz birlikleri Karaburun ve Uzunada'yı, Fransız birlikleri Urla ve Foça'yı, Yunan birlikleri de Yenikale'yi işgal ettiler.^{[1]İzmir İşgali Olayının Trakya'daki Tepkileri , Zekâi Güner, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Sayı 27, Cilt: IX, Temmuz-Kasım 1993.} 15 Mayıs 1919 sabahı İtilaf Devletleri donanmasının koruması altında Yunan askerleri İzmir rıhtımına çıktılar.^{[1]İzmir İşgali Olayının Trakya'daki Tepkileri , Zekâi Güner, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Sayı 27, Cilt: IX, Temmuz-Kasım 1993.} İzmir'de ise buna karşı koyabilecek sadece 200 kişilik bir askerî birlik bulunuyordu. İzmir ve çevresindeki birliklerin başında bulunan Ali Nadir Paşa, Yunan askerlerine karşı koyulmaması ve silahları İtilaf Devletleri askerlerine teslim edilmesi için emir verdi.^{[2]Ergün Aybars: Türkiye Cumhuriyeti Tarihi 1, Ege Ünviversitesi Basımevi, 1986, sayfa 139-145} İzmirli Rumların sevinç gösterileri arasında geçit töreni yapan Yunan askerlerine ateş eden Hasan Tahsin bir Yunan askerini öldürdü, akabinde diğer Yunan askerlerinin ateşiyle hayatını kaybetti.^{[2]Ergün Aybars: Türkiye Cumhuriyeti Tarihi 1, Ege Ünviversitesi Basımevi, 1986, sayfa 139-145} Hasan Tahsin'in ateş ettiği kurşun, Türk Kurtuluş Savaşı'nı başlatan ilk kurşun olarak bilinir. Ve bu olay, Türk halkının işgale karşı topyekûn bir direniş başlatmasına zemin hazırlar.^{[3]İzmir'in Yunan İşgalinden Kurtuluşu: Atatürk'ün Zaferi - bkmkitap.} Yunan askerleri bu olaya karşılık çevreye yaylım ateşi başlattılar.^{[2]Ergün Aybars: Türkiye Cumhuriyeti Tarihi 1, Ege Ünviversitesi Basımevi, 1986, sayfa 139-145} Askeri kışlada bulunan silahsız Türk askerlerini hedef alan yaylım ateşi, Türk askerlerinin teslim olmasına rağmen devam etti.^{[2]Ergün Aybars: Türkiye Cumhuriyeti Tarihi 1, Ege Ünviversitesi Basımevi, 1986, sayfa 139-145} Türk subayları ve askerleri dipçiklenerek ve süngülenerek öldürüldü. Zito Venizelos (Yaşasın Venizelos) diye bağırmayan Türk subayları süngüleniyordu.^{[2]Ergün Aybars: Türkiye Cumhuriyeti Tarihi 1, Ege Ünviversitesi Basımevi, 1986, sayfa 139-145} Ali Nadir Paşa ise Yunan askerleri tarafından tekmeleniyordu. Türk sivillere karşı öldürme, yağma ve tecavüz olayları başladı.^{[2]Ergün Aybars: Türkiye Cumhuriyeti Tarihi 1, Ege Ünviversitesi Basımevi, 1986, sayfa 139-145[4]Zara S. Steiner: The lights that failed: European international history, 1919-1933 , Oxford University Press, 2005, ISBN 0198221142, sayfa 91} İşgalin ilk günü İzmir'de 400 Türk öldürüldü.^{[2]Ergün Aybars: Türkiye Cumhuriyeti Tarihi 1, Ege Ünviversitesi Basımevi, 1986, sayfa 139-145} 15-16 Mayıs arası çevredeki köylerde ve kazalarda yaşanan olaylar ile 5.000 kadar Türk öldürüldü.^{[2]Ergün Aybars: Türkiye Cumhuriyeti Tarihi 1, Ege Ünviversitesi Basımevi, 1986, sayfa 139-145} 19 Mayıs 1919 tarihli New York Times gazetesi, işgalin ilk günü 300 Türk'ün ve 100 Yunan'ın öldüğünü yazdı.^{[5]Asserts hard fighting took place in Smryna , New York Times, 19 Mayıs 1919 .} 15 Mayıs günü sonunda toplam 20.000 Yunan askeri İzmir ve etrafındaki bölgeye çıkarılmıştı.

16 Mayıs sabahı İzmir'in işgalini duyan 800 kadar yerli Rum, Türk köylerine saldırmaya başladı. Savunmasız insanlar öldürüldü ve malları yağmalanmaya başlandı. Urla'daki Türk mahalleleri Rumlar tarafından kuşatılmaya başlandı. Bunun üzerine 56. Tümene bağlı 173. Alay Komutanı Yarbay Kâzım Bey yanında bulunan 18 er ve birkaç jandarma ile kasabayı savunmaya başladı. İlk Rum saldırısı püskürtüldü. Aynı gün bu olayı öğrenen kasabadaki Türk halkı, Urla'daki askeri silah deposunda bulunan 120 silâhı ve cephaneyi alarak, 120 kişilik bir milis kuvveti meydana getirmiş, böylece Batı Anadolu'da ilk Kuvâ-yi Milliye birliği doğmuştur. Bunu çevrede hızla başka milis kuvvetlerinin kuruluşu izlemiştir.

Etkisi

Harekât sonucunda üç yıl sürecek olan İzmir'in İşgali başladı ve Türk Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi'nin fitili ateşlendi.