Hasan Tahsin

Hasan Tahsin Recep ya da gerçek adıyla Osman Nevres (1888, Selanik - 15 Mayıs 1919, İzmir), 15 Mayıs 1919 tarihinde İzmir'e çıkartma yapan seçkin askerlerden oluşan Yunan Efzon Alayı askerlerine Kordonboyu'nda kurşun sıkarak Türk direnişi için sembol haline gelen yazar ve gazetecidir.

Hayatı

Eğitimi

Babasının adı Recep'tir. Ailesi dönmedir.^{[1]Dönmeler ve Dönmelik Tarihi, s. 237.} Tahsin, ilköğretimine Selanik'te bulunan ve Mustafa Kemal Atatürk'ün de eğitim aldığı Şemsi Efendi Okulu'nda başlamış, daha sonra Selanik Feyziye Mektebi'ni bitirmiştir. Bu okulun ardından İttihat ve Terakki tarafından burslu olarak^{[2]Hasan Tahsin ve İlk Kurşun. 16 Mayıs 1974, s. 2.} Paris Sorbonne Üniversitesi'nde siyasal bilimler öğrenimi görmüştür. Burada Monj sokağı 51 numaralı apartmanın bir dairesinde, daha sonra emekli olan Tümgeneral Doktor^{[3]Aksoy, Yaşar. Resneli Niyazi Bey'in ismini gururla taşıyorum. Hürriyet, 27 Temmuz 2008.} Mazlum Boysan ile birlikte kalmıştır.^{[2]Hasan Tahsin ve İlk Kurşun. 16 Mayıs 1974, s. 2.} Öğrenim gördüğü esnada Trablusgarp'ı işgal eden İtalya'yı protesto etmek için, Mısırlı öğrenci lideri Şeyh Dayef ile birlikte mitingler düzenlemiştir.^{[2]Hasan Tahsin ve İlk Kurşun. 16 Mayıs 1974, s. 2.}

Bükreş

Tahsin, Paris'te İttihat ve Terakki Fırkası'nda ve Teşkilat-ı Mahsusa'da^{[4]Ertuğrul Günay, Hasan Tahsin'e kurban olsun.} görev almıştır. İstanbul'a döndükten sonra, Osmanlı Devleti aleyhine Balkanları karıştıran İngiliz istihbarat teşkilatı adına çalışan Buxton kardeşlerin bu faaliyetlerini önlemekle görevlendirilmiştir.

Buxton kardeşlere Bükreş'te bir tünelde suikast düzenleyen Hasan Tahsin, 10 yıla mahkûm edildi. 1916 yılında Almanya'nın Balkanlara girmesi nedeniyle Romanya'dan salıverilmiş ve İstanbul'a dönmüştür.^{[5]Utku Bolulu. Teşkilat-ı Mahsusa üyesi Hasan Tahsin. 17 Mayıs 2009.}

Adını değiştirmesi ve İzmir

Hasan Tahsin Yurda döndükten sonra, verem tedavisi için İsviçre'ye gitmek zorunda kalınca, tanınmamak için pasaportuna Hasan Tahsin'i yazdırdı ve daha sonra hep bu adı kullandı. Hasan Tahsin adı, "Silah" gazetesini çıkartan ve bu nedenle "Silahçı Hasan Tahsin" olarak bilinen eski bir bahriye yüzbaşısının adıydı veya Hasan Tahsin Teşkilat-ı Mahsusa'nın silahşoru olarak biliniyordu.

Aydoğan Yavaşlı tarafından kaleme alınan, "Ben Hasan Tahsin (İzmirli Çocuk)" isimli kitapta^{[6]Ben Hasan Tahsin. idefix.com.} ise bu olay şöyle anlatılmaktadır: 1914 yılı başları, Osman Nevres İstanbul'a döner. Hacı Adil Bey bir gün onu çağırır. Şişli'de bir apartman dairesinde görüşürler. Eşref Bey, Hacı Adil Bey ve Osman Nevres kalır odada, ötekiler dışarı çıkar. Eşref Bey Teşkilat-ı Mahsusa'nın reisi olarak tanıştırılır. Teşkilat-ı Mahsusa ile tanışması böyle olur. Osman Nevres, Hasan Tahsin adını Teşkilat-ı Mahsusa'ya girmesiyle alır. Çünkü yeni bir kimlik ile bir takım çalışmalar yapacağı söylenir. «Adınız Hasan Tahsin. Bükreş’e gideceksiniz ve… Balkan ülkelerini bize karşı kışkırtan bu iki belayı bir biçimde zararsız hale getireceksiniz.»^{[7]Ben Hasan Tahsin, s. 96.}

1918'de İzmir'e yerleşerek "Hatıra" isimli bir şirket kurar ve Osmanlı Sulh ve Selamet Cemiyeti'nin sözcülüğünü yapan Hukuk-u Beşer (İnsan Hakları)^{[8]İlk kurşun, son film. 18 Mayıs 2000, s. 21.} gazetesini yayımlamaya başlar. Gazetedeki yazılarında ise "Vatanperver Hasan Tahsin" lakabını kullanır. Tahsin, yazdığı yazılarla Türkiye'de kadın haklarının savunuculuğunu yapan "İlk erkek"tir. Ayrıca Tahsin, İzmir'e geldiği yıl Sudiye hanımla gizlice evlenmiş, bu evlilikten Mehmet Kemal isimli bir oğulları olmuştur.

İlk kurşun

İzmir'i Yunanlara teslim etmek istemeyenlerce "Redd-i İlhak Heyeti Milliyesi" isimli bir dernek kurmuşlardı. 14 Mayıs'ı 15 Mayıs'a bağlayan gece binlerce İzmirli eski Musevi mezarlığında (Maşatlık Meydanı) toplanmıştı. Bu esnada İngiliz, Fransız, Amerikalı, İtalyan ve Yunan zırhlıları İzmir Körfezi'nde bulunuyordu. Kalabalığa hitap eden önemli bir isim, o zamanın Belediye Başkanı Hacı Hasan Paşa'ydı. Belediye Başkanının yanı sıra topluluğa hitap eden bir diğer önemli isim ise Hukuk-u Beşer gazetesinin başyazarı olan Hasan Tahsin'di. Halkı direnmeye çağırıyorlardı.

Tahsin, konuşmasında Paris Barış Konferansı kararlarını sert bir dille eleştiriyor, gazetede yazdığı gibi "Burayı Yunan'a vermeyeceğiz. Vermek isteyen kuvvetle paylaşacak kozumuz var" diyordu. Bu geceye yakın akşam üzeri Moralızade Halit Bey, Mustafa Necati ve Ragıp Nurettin'in bir grup vatansever ile birlikte hazırladığı, "Redd-i İlhak Heyeti Milliyesi" tarafından dağıtılan bildiride;^{[9]Oktay Gökdemir. Kuva-yı Milliye’nin 90. Yılında İzmir ve Batı Anadolu - Uluslararası Sempozyum Bildirileri. 6-8 Eylül 2009.}

“...Ey bedbaht Türk!.. Yunan hakimiyetini kabule taraftar mısın? Artık kendini göster. Tekmil kardeşlerin Maşatlık Meydanındadır. Oraya yüzbinlerle toplan.. Orada zengin, yoksul, bilgin, cahil yok. Fakat Yunan egemenliğini istemeyen bir mutlak çoğunluk var. Geri kalma!.. Binlerler, yüzbinlerle Maşatlık'a koş. Ve Millî Kurul'un buyruğuna uy..”

yazıyordu.^{[2]Hasan Tahsin ve İlk Kurşun. 16 Mayıs 1974, s. 2.} 15 Mayıs 1919 sabahı saat yedi buçuk sıralarında Hasan Tahsin Konak Meydanı Kordonboyu'nda koyu renkli takım elbisesi ile bekliyordu. Önce Yunan gemilerinden Patris ve Atronitos isimli gemiler Pasaport'a yanaştı ve bir grup Yunan Efzon Alayı saat 08:55 sıralarında askeri gemiden inerek karaya çıktı. Themistokles gemisi ise 5. Piyade Alayı'nı Punta iskelesine çıkardı. Bunlar Punta'dan ilerleyerek Kadifekale'yi işgal edeceklerdi. Bu esnada onbinlerce yerli Rum ellerindeki Yunan bayrakları ve çiçekler ile Kordonboyu'nu kaplamışlardı. İzmirli Rumlar işgal haberini 13 Mayıs Salı günü öğleden sonra Aya Fotini Kilisesi'nde Yunan albay Mavrudis tarafından okunan Elefterios Venizelos'un beyannamesiyle öğrenmişlerdi.^{[10]Günver Güneş. İzmir'in İşgali ve Aydın'daki Yankıları.} Kalabalık inen Yunan askerlerine alkış tutuyordu. Gelen askeri tabur, İzmir Metropoliti Hrisostomos tarafından takdis edildi. Metropolit Yunan bayrağını öptü ve bu esnada ağladığı görülüyordu. İlk Yunan taburu daha sonra buradan yaya olarak Hükûmet konağı, Kışla, Kokaryalı istikametinden Karantina'ya doğru yürüyüşe geçti.

Yürüyüş kolunun baş tarafı kışla hizasını geçip yola saptıktan sonra, Hasan Tahsin kalabalığın arasından sıyrılarak öne geçti. Tahsin'in sesli bir şekilde "Olamaz, olamaz, böyle ellerini sallaya sallaya giremezler" diye söylendiği duyulmuştur. Tahsin daha sonra yanında bulunan revolver ile düşmana ilk ateşi açtı. Tahsin ilk anda isimleri ``Vasilios Dalaris (Βασίλειος Δάλαρης) ve Yorgios Papakostas (Γεώργιος Παπακώστας) olan iki Efzon askerini öldürmüştü. Bazı anlatımlara göre ise Tahsin sadece Yunan Efzun Alayı'nın bayraktarını öldürdüğü belirtilmekte ve bu görüş daha fazla kabul görmektedir.^{[11]Ölümünün 34. yılında İnanmış Bir Kemalist: Ali Çetinkaya. 20 Şubat 1983, s. 5.[12]Ömer Sami Coşar. İzmir'de Katliam, s. 1.} Tahsin tabancasındaki tüm fişekleri düşman askerine karşı ateşlemişti. Böyle bir direniş beklemeyen Yunan Alayı şaşırmıştı. Daha sonra ise yanında fazla yandaşı olmayan Tahsin, Yunan Alayı tarafından açılan ateş ve ardından süngüleme sonucunda, Kordonboyu'nda kalabalığın önünde henüz 31 yaşında yaşama veda etti.^{[2]Hasan Tahsin ve İlk Kurşun. 16 Mayıs 1974, s. 2.[13]Ömer Sami Coşar. İzmir'de Katliam (Milliyet Gazetesi 1981 yılı İstiklal Savaşı Ek'i ). 2 Ocak 1981.} Hasan Tahsin'in naaşı ise İzmir Saat Kulesi'nin altında bulunmuştur.^{[9]Oktay Gökdemir. Kuva-yı Milliye’nin 90. Yılında İzmir ve Batı Anadolu - Uluslararası Sempozyum Bildirileri. 6-8 Eylül 2009.}

Hasan Tahsin'in işgal askerlerine sıktığı ilk kurşun, Türk Kurtuluş mücadelesinde diğer yerlere de örnek teşkil etti. Aydın ve Balıkesir'de işgale karşı direniş baş gösterdi. Çerkez Ethem Yunan işgaline karşı efeleri toparladığı gün Demirci Mehmet Efe ayağa kalkarak; "Bir genç düşmana ilk kurşunu sıkmış, bundan sonrası bize düşer!" demiştir.^{[14]Hakan Dilek. İşgale ilk kurşundan millî mücadeleye. 16 Ocak 2010.}

Günümüzde

Bazı görüşler

Sabetayist ve İbrani olduğu hakkında komplo teorileri

Bazı tarihçiler, gazeteci ve yazarlar tarafından Hasan Tahsin'in Sabetaycı olduğu dile getirilmiştir.^{[15]Abdurrahman Dilipak. Tarikat ve Siyaset. 30 Ocak 2000.[16]Emin Çölaşan. ‘Efendi’. 20 Nisan 2004.[17]Taha Akyol. Sabetay Sevi ve sonrası.[18]Arda Sualp - M. Ali Eren. Cumhuriyet hanedanları. 51, 25 Kasım 1995.[19]Evet, ben Selânikliyim: Türkiye Sabetaycılığı, s. 95.[1]Dönmeler ve Dönmelik Tarihi, s. 237.[20]Osmanlı'dan Günümüze Türk Toplum Yapısı, s. 166.} Yalçın Küçük 2006 yılında yayımladığı "Gizli Tarih"^{[21]Gizli Tarih, s. 428 sayfa.} isimli kitabında, Hasan Tahsin'in İzmir'de ilk kurşunu sıkmadığını, bir kavmin kurşun sıkmak için Hasan Tahsin'i beklemeyeceğini iddia etmiştir. Ayrıca Küçük, Hasan Tahsin'in mezarının İstanbul ilinde sabetayistlerin mezarlığı olan Bülbüldere Mezarlığı'nda bulunduğunu, Hasan Tahsin'in İbrani olduğunu,^{[21]Gizli Tarih, s. 428 sayfa.[22]Göktürk Fırat. Yalçın Küçük : Hasan Tahsin'in Düşmana İlk Kurşunu Atmadığı ve Kendisinin İbrani Olduğunu Ortaya Çıkardım. 17 Nisan 2005.} Kazım Karabekir Paşa'nın evrakının buna yeterli delil olduğunu belirtmiştir.^{[22]Göktürk Fırat. Yalçın Küçük : Hasan Tahsin'in Düşmana İlk Kurşunu Atmadığı ve Kendisinin İbrani Olduğunu Ortaya Çıkardım. 17 Nisan 2005.} Küçük bu iddialarını, 2005 yılında yayımlanan İsyan 1 isimli kitabında da yinelemektedir.^{[23]İsyan 1, s. 279, 280.} Bu iddiaların doğrulanmadığı belirtilmelidir.

Tetikçiliği ve İlk Kurşun hakkında

İslamcı yazar ve komplo teorisyeni Mustafa Armağan ise, sunumunu yaptığı Tarih Aynası isimli programında; Hasan Tahsin'in Bükreş'te İttihat ve Terakki Fırkası adına işlediği suikast üzerinde durarak, Tahsin'in halihazırda bir suikastçı ve tetikçi olduğu üzerinde ağırlıkla durmaktadır. Ayrıca Tahsin'in planını işgale karşı direniş gösteren cemiyetlerin istemediği bir şekilde yaptığını, cemiyetlerin ilk kurşunu işgal askerlerinin sıkacağını öngördüğünü ve istediğini, bunun da direnişi daha da güçlendireceğini belirtmesine rağmen kız kardeşi Melek'i koruyarak, İzmir halkını katliama uğrattığını belirtmektedir. Armağan'a göre Tahsin, bir iş adamının çıkarttığı gazetedeki yazılarında ilk başlarda Mondros Ateşkes Anlaşması'nı tasvip eden ve onaylayan, uzlaşmacı türde yazılar yazdığını, ancak Yunan işgaline yakın, bu tavrının değiştiğini ve halkı neredeyse galeyana getirecek tarzda ağır yazılar yazdığını, işgalden bir gün önce Hasan Tahsin'in zengin bir kişi olan Moralızade Halit Beyin^{[9]Oktay Gökdemir. Kuva-yı Milliye’nin 90. Yılında İzmir ve Batı Anadolu - Uluslararası Sempozyum Bildirileri. 6-8 Eylül 2009.} yazıhanesine gittiğini, ondan borç para istediğini, Hasan Tahsin'deki şüpheli durumu sezen Halit Bey'in durumu anladığını ve Hasan Tahsin'in üzerinde bulunan silahı alarak çekmecesine koyduğunu, Hasan Tahsin'e ilk kurşunu kendilerinin sıkmayacağını söyledikten sonra para verip eve gönderdiğini belirtmektedir. Ertesi gün yani işgal günü, Hasan Tahsin'in kız kardeşini evden çıkmaması yönünde uyardığını, evden çıktıktan sonra matbaadaki çıraklardan Albert isimli Yahudi bir çocukla kız kardeşine bir not gönderdiğini, bu notta evden asla çıkmamasını, kendisi gelinceye kadar beklemesini, şayet kendisi gelmez ise Mr. Van Der Zee (Henrick, İsveç fahri konsolosu, İstanbul ve İzmir'de bulunan deniz nakliyat şirketi sahibi) isimli şahsın gelerek kendisini alacağını belirtmektedir.^{[24]Mustafa Armağan. İlk Kurşun Efsanesi ve Hasan Tahsin.[25]Ege'de Kurtuluş Savaşı Başlarken, s. 310 sayfa.}

1970 öncesi kaynaklarda yer almaması

Tarihsel revizyonist kitaplarıyla tanınan^{[26]Tarihle Birlikte Düşünmek İçin.... 21 Eylül 2010.} İslamcı komplo teorisyeni Mustafa Armağan'ın iddiasına göre ilk kurşunu Hasan Tahsin'in attığına 1970 öncesi kaynaklarda hiç değinilmemiştir ve böyle bir olay gerçekleşmemiştir. Mustafa Armağan'ın Fethullah örgütüne yakınlığı ve Atatürk düşmanı görüşleri de bilinmektedir.^{[27]odatv4.com. Fethullah'ın dizinin dibinde yetişen Atatürk düşmanı görevini yapmaya devam ediyor.} İlk kurşun hadisesinin günümüzdeki şekli ile bilinirliği 1970 sonrası eserlere dayanmaktadır.

İlk Kurşun Balıkesir'de atıldı tezi

Türk Millî Mücadelesinde bugüne kadar İlk Kurşun'un kim tarafından atıldığına dair çeşitli tezler ortaya atılmıştır. Bunlardan birisi 18 Mayıs 1919 tarihinde Balıkesir Alaca Mescit'te, İzmir'in işgalini protesto amaçlı toplanan bir grubun ilk silahlı mücadeleyi başlattıkları yönündedir.^{[28]Haşim Söylemez. İlk kurşun Mehmet Çavuş'tan. 20 Mayıs 2000.}

İlk Kurşun Hatay Dörtyol'da atıldı

Bir diğeri ise; araştırmacı ve yazar olan Kadir Aslan'ın^{[29]Sedat İskenderoğlu. Kadir Aslan 12. Kitabını Çıkardı. 5 Mayıs 2011.} yaptığı araştırma doğrultusunda, Mehmet Çavuş olarak bilinen ve daha sonradan Kara soyadını alan Mehmet Kara'nın, 19 Aralık 1918 tarihinde Fransızların Dörtyol'u işgal etmesinin ardından iki Ermeni ile kavga ettiği, bunun üzerine Mehmet Çavuş'u arayan ve köyüne gelen Fransız askerlerine karşı Mehmet Kara'nın silahıyla ilk ateşi açtığı ve vur emri vermesi ile 15 Fransız askerinin öldürüldüğüne dairdir. Kadir Aslan yaptığı araştırmayı Türkiye Cumhuriyeti Genelkurmay Başkanlığı'na da gönderdiğini ve olayın canlı şahitleri ile birebir görüşerek kayıt altına aldığını da belirtmektedir. Genelkurmay Başkanlığında Mehmet Kara'nın olayı ile ilgili bilgiler bulunduğunu,^{[30]Millî Mücadelede İlk Kurşunu Karakese'de Mehmet Çavuş (KARA MEHMET ) Atmıştır.} ancak ilk kurşunu Mehmet Kara'nın sıktığına dair herhangi bir bilgi gelmediğini belirtilmektedir.^{[28]Haşim Söylemez. İlk kurşun Mehmet Çavuş'tan. 20 Mayıs 2000.} Bu araştırma doğrultusunda Hatay ili Dörtyol ilçesinde 1993 yılında yapılarak açılan "İlk Kurşun Anıtı" isimli bir anıt bulunmakta^{[31]Dörtyol.} ve ilçede İlk Kurşun isimli bir İlköğretim okulu eğitim öğretim faaliyetine devam etmektedir.^{[32]İlk Kurşun İlköğretim Okulu.}

Okullar ve diğer eserler

Okullar

• Şehit Gazeteci Hasan Tahsin Ortaokulu, Mızraklı Caddesi Nu.:119 Yeşilyurt Karabağlar İzmir^{[33]Şehit Gazeteci Hasan Tahsin İlköğretim Okulu.}

• İlk Kurşun İlkokulu, 4539 Sokak Nu.:10 Yeniçamlık Karabağlar İzmir^{[34]İlkkurşun İlköğretim Okulu.}

• Gazeteci Hasan Tahsin İlkokulu, Küçük Kayaş Mahallesi 1865 Sokak Nu.:4 Mamak Ankara^{[35]Gazeteci Hasan Tahsin İlkokulu. meb.gov.tr.}

• Hasan Tahsin İlkokulu, Esenevler Mahallesi Cengiz Topel Caddesi Çamlı Sokak Nu.:8 Ümraniye İstanbul^{[36]Hasan Tahsin İlkokulu. meb.gov.tr.}

Adına verilen ödül

Hasan Tahsin adına, İzmir Gazeteciler Cemiyeti tarafından her yıl "Şehit Gazeteci Hasan Tahsin Gazetecilik ve Gazetecilik Teşvik Yarışması" düzenlenmektedir. Yarışma Türkiye'de basın-yayın organlarının düzenlediği yarışmaların en eskisi olma özelliğini taşımaktadır.^{[37]Hasan Tahsin Gazetecilik Yarışması Sonuçlandı.[38]Hasan Tahsin ödülleri dağıtıldı.}

Anıt heykel ve mezarı

İzmir ili Konak ilçesinde aynı zamanda İzmir Saat Kulesi'nin de bulunduğu Konak Meydanı'nda, meydanın kuzey bölümünde İzmir Büyükşehir Belediye Binasının güneyinde kalan alanda 1973 yılında^{[39]Derya Sazak. İzmir'de ilk kurşun Hasan Tahsin'den.} yapılan Hasan Tahsin İlk Kurşun heykeli ve anıtı bulunmaktadır. Ölümünün yıldönümü olan 15 Mayıs tarihlerinde ve zaman zaman, bazı sivil toplum kuruluşlarınca anıtın önüne çelenk konularak, Hasan Tahsin anılmaktadır.^{[40]TGF, Hasan Tahsin Anıtı'na çelenk koydu. 11 Eylül 2011.}

Ayrıca yazar Yaşar Aksoy'un bir ara başkanlığını yürüttüğü "Hasan Tahsin'i Yaşatma Derneği" isimli bir dernek de bulunmaktadır.^{[41]Doğan Hızlan. İzmir'le Özdeşleşen bir ad: Yaşar Aksoy. 15 Nisan 2012.}

Kesin olmayan bilgilere göre, Hasan Tahsin'in cenazesi, ailesi tarafından Harmandalı'da bir yakınlarının çiftliğine gömüldü ve gıyabi mezarı İstanbul'da yapıldı.^{[42]İzmir yangınının ilk görüntüleri yayınlandı. 15 Mayıs 2009.}