Yeni Osmanlıcılık

Yeni Osmanlıcılık veya neo-Osmanlıcılık, Türkiye'de laik milliyetçi cumhuriyeti ve reformlarını itibarsızlaştıran, Osmanlı Hanedanı'nı ve halifelik gibi gelenekçi kurumları yücelten gerici, revizyonist, monarşist, muhafazakâr ve İslamcı bir siyasi ideolojidir.^{[1]Lozan Antlaşması’nın 100. Yılında Komplo Teorileri ve Gizli Maddelerin İzinde. Yalansavar, 25 Temmuz 2023.[2]Türkiye'de Komplo Zihniyeti: Söylemler, Aktörler ve Eğilimler Üzerine Bir Araştırma , Nuh Akçakaya. Selçuk Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Sosyoloji Bölümü.} Aynı zamanda, en geniş anlamıyla, Türkiye'nin Osmanlı geçmişini onurlandırmayı savunan ve Türkiye Cumhuriyeti'nin, modern Türkiye'nin topraklarını kapsayan öncül devlet olan Osmanlı İmparatorluğu'nun egemenliği altındaki bölgelerde daha fazla siyasi angajmanını teşvik eden irredantist ve emperyalist bir ideolojidir.

Terim ilk olarak 1985'te Chatham House'daki bir makalede David Barchard tarafından kullanılmıştır;^{[3]David, Barchard. Turkey and the West. Routledge & Kegan Paul, 1987.} Barchard, yakın gelecekte yeni Osmanlı fikrinin Türkiye için muhtemel bir hedef olabileceğini öne sürer. Ayrıca, 1974'te Kıbrıs Barış Harekatı'nın ardından Yunanlar tarafından da kullanıldığı görülmüştür.^{[4]H., Karpat, Kemal. Studies on Ottoman social and political history : selected articles and essays. Brill, 2002.}

Terim son dönemde Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Kıbrıs, Yunanistan, Irak, Suriye, Libya ve Dağlık Karabağ'daki müdahaleci ve yayılmacı dış politikasıyla ilişkilendirildi.^{[5]Taşpınar, Ömer. Turkey's Strategic Vision and Syria. The Washington Quarterly, 1 Ağustos 2012, s. 127-140.[6]Antonopoulos, Paul. Turkey’s interests in the Syrian war: from neo-Ottomanism to counterinsurgency. Global Affairs, 20 Ekim 2017, s. 405-419.[7]Danforth, Nick. Turkey’s New Maps Are Reclaiming the Ottoman Empire. Foreign Policy.}

Tarihçe

Yeni Osmanlıcılıktan özellikle Türkiye Cumhuriyeti eski Başbakanı Ahmet Davutoğlu'nun dış politikasına ilişkin bir isim olarak ortaya çıkmıştır. Davutoğlu bu benzetmeye karşı Yeni Osmanlıcılık gibi bir politikası olmadığını ifade etmiştir.^{[8]I am not a neo-Ottoman, Davutoğlu says. Today's Zaman, 25 Kasım 2009.} Fakat "Stratejik Derinlik" adlı kitabında ise Davutoğlu Yeni Osmanlıcılığı Turgut Özal'ın dış politikası ile bağdaştırır ve ondan diplomatik bir yenilik diye bahseder. Dolayısıyla Davutoğlu bu terimi kendisi de benimsemiştir.^{[9]Kubilay Yado Arin: The AKP's Foreign Policy, Turkey's Reorientation from the West to the East? Wissenschaftlicher Verlag Berlin, Berlin 2013. Suche/9783865737199 ISBN 9783865737199.}

Yeni Osmanlıcılık adımları

2002 yılında Adalet ve Kalkınma Partisi'nin iktidara gelmesinden sonra bu düşünce tekrar gündeme gelmiş, 2009 yılında Yeni Osmanlıcılığı savunan kişilerden, en son dönem Türk dış politikasının arkasındaki isimlerden biri olan Ahmet Davutoğlu'nun dışişleri bakanlığına getirilmesi artık Türk dış politikasının bu yönde gideceğine dair bir izlenim uyandırmıştır. Ahmet Davutoğlu, İngiltere'nin kurduğu İngiliz Milletler Topluluğunu örnek göstererek, Türkiye'nin de Osmanlı Milletler Topluluğunu kurabileceğini açıklamıştır.^{[10]Milliyet Dış Haberler Servisi. Davutoğlu’nun Hayali Osmanlı Milletler Topluluğu. Milliyet, 7 Aralık 2010.} 2006 yılında dönemin Türkiye Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün ve 2012 yılında dönemin dışişleri bakanı Ahmet Davutoğlu'nun gerçekleştirdikleri Cezayir seyahatinde Cezayir Cumhurbaşkanı Abdülaziz Buteflika tarafından bu şekilde bir yapılanmanın Türkiye'nin öncülüğünde kurulması Türk yetkililere beyan edilmiştir.^{[11]'Osmanlı Milletler Topluluğu kuralım' teklifi!. Habertürk (gazete), 29 Kasım 2012.}

Cezayir Cumhurbaşkanı Abdülaziz Buteflika, Abdullah Gül'e şunları söylemiştir:^{[12]Osmanlı Milletler Topluluğu. 21 Ekim 2015.}

“Osmanlı Milletler Topluluğu kuralım. İngiltere Commonwealth denen Britanya Milletler Topluluğu’nu eski sömürgeleriyle kurdu. Biz Osmanlıyı hiçbir zaman sömürgeci görmedik. Güçlü olduğu kadar hoşgörülü Osmanlı düzeni günümüzde de uygulanamaz mı? Biz Osmanlının parçasıyız. Osmanlıyı biz Cezayirliler Cezayir’e davet ettik ama gitmesini istemedik.”

Hasan Celal Güzel, farklı gazeteler için kaleme aldığı birçok yazısında Türkiye'nin gelecek dış politika perspektifi içerisinde Osmanlı Milletler Topluluğu'nun kurulması gerektiğini yazmıştır.^{[13]Hasan Celal Güzel. Geleceğin süper gücü: ‘Yeni Türkiye’ (2). Yeni Akit, 28 Temmuz 2016.}

İlber Ortaylı, Milliyet gazetesinde Yeni Osmanlıcılık konusuyla ilgili bir köşe yazısı kaleme aldı ve bazı ülkelerde Türkiye'nin abartılı şekilde "neo-Osmanlı" diye tanımlanmasının normal olduğunu, ama Türkiye'nin imparatorluk hülyaları kurabilecek durumda olmadığını belirtti.^{[14]İlber Ortaylı. Yeni Osmanlıcılık. Milliyet, 25 Haziran 2011.} Fethullah Gülen, Osmanlı İmparatorluğu ile Türkiye arasında bir devamlılığın mevcut olduğunu ve Türkiye'nin Osmanlı geçmişini sahiplenmesi gerektiğini savunmuştur.^{[15]Fethullah Gülen. rlp.hds.harvard.edu.}

Tartışmalar

Türk hükûmetiyle diplomatik gerginlikler yaşayan eski Suriye devlet başkanı Beşşar Esad, Türkiye'nin politikasıyla ilgili olarak "Türkiye'de bazıları hala Osmanlı İmparatorluğu'nu yeniden kurma rüyasında... Türk liderler bu rüyanın imkansız olduğunu biliyorlar ve bu yüzden dini ajandası olan partileri sömürerek Arap dünyasındaki etkilerini artırmak istiyorlar." şeklinde açıklama yapmıştır.^{[16]Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esad, Türkiye'de bazılarının Osmanlı İmparatorluğu'na dönmenin hayalini kurduğunu söyledi.. İnternetHaber.com, 27 Kasım 2011.}

İddia edilen akımın medyaya da yansıdığı görülmektedir. Ocak 2011'den beri yayın hayatına başlayan ve Sultan Süleyman dönemini anlatan Muhteşem Yüzyıl dizisiyle büyük bütçeli Türk filmi Fetih 1453ün vizyona girmesinin ardından, İstanbul Doğu Enstitüsü tarihçilerinden Alexandre Toumarkine, 1453 fethinin Türkiye'nin kendini yeniden göstermeye başlamasıyla örtüştüğünü düşünerek, "İçine kapanık bir ülke konumundan, dışa dönük bir ülke konumuna geçen günümüz Türkiyesi'nin güç hayalleri, atağa dayalı diplomasisi, bir zamanlar büyük bir imparatorluk olduğu düşüncesiyle çok uyumlu. İstanbul kuşatmasının bu hikâyesi, İslamcıların millî tarihe getirdikleri yeni yorumla örtüşüyor." yorumunu kaydetmiştir.

Ayrıca bakınız

• İkinci Cumhuriyet

• Kemalist tarihyazımı

• Post-Kemalizm

• Sağ popülizm

• Türkiye'deki komplo teorileri

• Ulusalcılık