Turkipedia
Menü
Giriş yapHesap oluştur 

Yedi Ay Savaşı

İçindekiler5
  1. Arka plan
  2. Erken çatışmalar
  3. Ulusal Kongre
  4. Savaş hazırlıkları
  5. Savaş
  6. Gece Baskını Muharebesi
  7. Gece Baskını sonrası çatışmalar
  8. Keytıqo Tuaşa Muharebesi
  9. Savaşın sonu
  10. Miras
  11. Kaynakça

Yedi Ay Savaşı (Мазибл зауэ, Семимесячная война), Prens-Soylu Savaşı[1]Борисовна, Хавжокова Людмила. Исторические рефлексии адыгского народа в романе-дневнике Хабаса Бештокова. 2017, s. 44-47. (Пщы-уэркъ зауэ, Княжеско-дворянская война) veya Kurey Savaşı[2]Jaimoukha, Amjad. Circassian Drama & Theatre. (Къурей зауэ) olarak da bilinir, 1779'da Rusya ile Kabarda arasında gerçekleşen, Rus-Çerkes Savaşı’nın doğu cephesindeki bir savaştı. Rus-Çerkes Savaşı'nın o zamana kadarki en büyük çatışmasıydı. Çerkesler, savaşın Mart ayında başlamasından Eylül ayındaki son büyük muharebeye kadar sürdüğünü düşündükleri için "Yedi Ay Savaşı" adını verdiler.[3]Пащтыхь зауэжьыр зэриухрэ 150-рэ щрикъум ирихьэлIэу, s. 65–66, 93–95, 155, 191–193, 198–201, 205–208, 211–212.

Arka plan

1763'te Mozdok'un kuruluşu, Rus-Çerkes Savaşı'nı başlattı. Göç yollarının serbest kullanımı, geçimlerinin önemli bir kısmını hayvancılıkla sağlayan Kabardeyler, Abazalar, Osetler ve Balkarlar için önemliydi. Mozdok Kalesi ile başlayan Rus yayılımcılığı, bu göç yollarının kontrolünü yerli halklardan aldı.[4]ГЛАШЕВА, З.Ж.. РУССКО-КАБАРДИНСКИЕ ОТНОШЕНИЯ В 60-70-Е ГГ. XVIII В.: ИСТОРИОГРАФИЯ КОНФЛИКТА. 24 Ağustos 2022. Bu sebeple Kabarda'nın ekonomisi zarar gördü.[5]Richmond, Walter. The Circassian Genocide. Rutgers University Press, 9 Nisan 2013, s. 13. Büyük Kabarda'nın iki siyasi grubu olan Baksan ve Kaşkatav, Rus tehdidine karşı ortak hareket etmeye başladı.[6]Jaimoukha, Amjad. A Brief History of Kabarda [from the Seventh Century AD], s. 33. 1774'te Rusya, Küçük Kaynarca Antlaşması’nı gerekçe göstererek Kabardey yerleşimlerinin kuzeyindeki mera topraklarını hakimiyet altına almaya ve Kizlyar-Mozdok hattını inşa etmeye devam etti.[7]GLASHEVA, Z.ZH.. DOCUMENTS ON THE HISTORY OF THE SEVEN-MONTH WAR IN KABARDA, 1778-1779.. 2021, s. 70-81. Kabarda'nın bağımsızlığı daha önce Osmanlı ve Rusya tarafından tanınmış olmasına rağmen savaş sonrası Rus baskısı altında kalan Osmanlı, kendisine fiilen bağlı olmayan Kabarda'yı Rusya'ya bıraktı. Böylece Küçük Kaynarca Antlaşması, Rusya'nın Kabardey toprakları üzerindeki hak iddialarını siyasi hukuka temellendirerek güçlendirdi. Kabardey prenslerinin bu konulardaki diplomatik girişimleri başarısız oldu.[8]Zolchanin. К истории семимесячной войны кабардинцев 1779г. * Zolka.ru. 21 Mayıs 2024.

21 Mayıs 1777'de Rus General İvan Yakobi, İvan de Medem'in yerini alarak Kafkas Kolordusu'nun başkomutanı olarak atandı.[9]Kaya, Yalçın. Çerkesler 2. Kitap: Kafkasya Savaşları Tarihi, s. 124-127-128-129-130-131-137.[10]ИнфоРост, Н. П.. Ч. 3 : Хронологический и алфавитный указатели, составленные Л. Броссе. - 1869.[11]Военные конфликты, кампании и боевые действия русских войск 860–1914 гг. Aynı sene içinde Savaş Kollegyumu Başkanı Grigori Potyomkin'in emriyle Rusya, Mozdok'tan Azak'a uzanan 500 kilometreden uzun yeni hat boyunca 10 tahkimat inşa etmeye başladı.[7]GLASHEVA, Z.ZH.. DOCUMENTS ON THE HISTORY OF THE SEVEN-MONTH WAR IN KABARDA, 1778-1779.. 2021, s. 70-81.[12]Bashqawi, Adel. Circassia: Born to Be Free. Xlibris Corporation, 15 Eylül 2017, s. 58-59.[13]Namitok, Aytek. The Voluntary Adherence of Kabarda (Eastern Circassia) to Russia, s. 10. 1782'de Kabardey liderlerinin II. Katerina'ya yazdığı bir mektupta, tüm hoşnutsuzluklarının ve çatışmaların başlıca sebebi olarak Azak-Mozdok hattındaki Rus tahkimatları gösterildi.

Tahkimatların yanı sıra; karakollar, tabyalar ve stanitsalar da kurularak, hattın tahkimatların arasında kalan kısımları güçlendirildi. Pugaçov İsyanı’na katılan ve bölgeye sürülen Volga ve Hopyor Kozakları da dahil olmak üzere Kozaklar bu hat üzerine iskan edildi.[14]Стеценко, Н.К.. О ПРИЧИНАХ СТРОИТЕЛЬСТВА И ФУНКЦИЯХ АЗОВО-МОЗДОКСКОЙ ЛИНИИ. Bu yeni hat, Kabardeylerin at ve sığır sürüleri için kışlak alanlarına ve geniş ekilebilir arazilere girmelerini büyük ölçüde kısıtladı.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6 Bunun sonucunda da kışta yeterli otlak alanının olmaması, halkın çoğunluğunu etkiledi. Kurey Ovası (Къурей губгъуэ), kışlak alanların ana bölgesini oluşturuyordu.[3]Пащтыхь зауэжьыр зэриухрэ 150-рэ щрикъум ирихьэлIэу, s. 65–66, 93–95, 155, 191–193, 198–201, 205–208, 211–212.[8]Zolchanin. К истории семимесячной войны кабардинцев 1779г. * Zolka.ru. 21 Mayıs 2024.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6

Kabardeyler, kalelerin inşasını engellemek amacıyla birkaç saldırı düzenledi.[16]Ди тхыдэм щыщ. 20 Ocak 2009. Yakobi’nin emriyle, hattı kalıcı olarak korumakla görevli Hopyor ve Volga Kozak alayları kuruldu. Azak-Mozdok Hattı, Rus ve Kozak birlikleri tarafından, Ruslara bağlı unsurların da katılımıyla inşa edildi.[17]Kidirniyazov, D. S.. THE PEOPLES OF THE NORTH CAUCASUS IN THE RELATIONS OF RUSSIA AND TURKEY IN THE 1770-1790 s. 15 Eylül 2017, s. 24-34. Kalelerin yapımında dayanıklı ve pahalı malzemeler kullanıldı.[14]Стеценко, Н.К.. О ПРИЧИНАХ СТРОИТЕЛЬСТВА И ФУНКЦИЯХ АЗОВО-МОЗДОКСКОЙ ЛИНИИ. İnşaatı hızlandırmak için köylü serfler üzerindeki baskı artırıldı.[14]Стеценко, Н.К.. О ПРИЧИНАХ СТРОИТЕЛЬСТВА И ФУНКЦИЯХ АЗОВО-МОЗДОКСКОЙ ЛИНИИ. Azak-Mozdok Hattı’nın işlevleri ve amaçları şunlardı:[14]Стеценко, Н.К.. О ПРИЧИНАХ СТРОИТЕЛЬСТВА И ФУНКЦИЯХ АЗОВО-МОЗДОКСКОЙ ЛИНИИ.

Potyomkin, Azak-Mozdok hattının Rusya’nın koruması altındaki topluluklara fayda sağlayacağını, Çerkes ve Abaza kabilelerini alışılmış ticaret yollarından ve otlaklarından izole edeceğini belirtti. Bölgeyi ekonomik olarak değerli, tarım, hayvancılık ve diğer üretimler için uygun olarak tanımladı. Hat ayrıca kaçakçılığı azaltmak, vergi toplama sistemini iyileştirmek, askeri güvenliği güçlendirmek ve Kafkasya’nın kilit bölgeleri arasındaki ulaşım yollarını kısaltmak amacıyla da inşa edildi.

1779'da Azov-Mozdok hattının tamamlanmış tahkimatları
1779'da Azov-Mozdok hattının tamamlanmış tahkimatlarıLiptink0, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

1779 yılına gelindiğinde, Azak-Mozdok Hattı boyunca inşa edilen tahkimatlar şunlardı: Yekaterinograd, Pavlovsk, Marinskaya, Georgiyevsk, Alekseyevski, Aleksandrovski (Andreyevski) ve Stavropol.[8]Zolchanin. К истории семимесячной войны кабардинцев 1779г. * Zolka.ru. 21 Mayıs 2024.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6[18]Анатольевна, Озова Фатима. Генерал-губернатор князь Г. А. Потемкин (1776–1791): две альтернативы кавказской политики. 2019, s. 146-165.[19]Потто, Василий. Кавказская война. Том 1. От древнейших времен до Ермолова. Pavlovsk ayrıca General Yakobi’nin ana karargahıydı.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6 Kaleler inşa edildikten sonra, yeni Rus topraklarında Kozak stanitsaları kuruldu. Kalelerle aynı isimleri taşıyan stanitsalar da çevrelerinde oluşturuldu. Rus hükûmeti, Çerkesya’yı kolonize etmek için Kozakları sıkça kullanmıştır.

Kabardey bölgesinde, hattın ana ve en iyi korunan kalesi, Marinskaya Kalesi’ydi (günümüz Fazannıy köyü yakınında).[20]флаг марьянского.[21]Щербины, Федора. История Кубанского казачьего войска» онлайн полностью.[22]СКУНБ им. Лермонтова. Marinskaya, Georgiyevsk ve Pavlovsk Kaleleri, Kabarda'nın ana bölgelerinde inşa edildi ve Kabardeylerin Setey ve Kurey ovalarına sürülerini götürmelerini kısıtladı; Kabardeyler özellikle bu kalelere saldırdı.[23]Бгажноков, Б.Х.. КАВКАЗСКАЯ ВОЙНА: СОБЫТИЯ, ФАКТЫ, УРОКИ. KBIGI RAN, s. 57-66, 146. 1779 yılında hattın batı bölümünü güçlendirmek için Moskovskaya ve Donskaya tahkimatları da inşa edildi. Kabardey prensleri, hattın inşasına başlandığı dönemde komşu kabilelerle gizli bir ittifak kuruyordu.[24]Mirzoyev, Aslanbek. 100. Yılında Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Uluslararası Sempozyumu, s. 21.

Erken çatışmalar

Ekim 1777’de, hat inşasının başlamasından kısa süre sonra General Yakobi’ye Besleney ve Çemguy Çerkeslerinin Beştav yakınlarında toplandığına dair raporlar ulaştı. Madjar yakınlarında Kozaklara saldıran kimliği belirsiz Çerkes grupları da bildirildi. Albay Dmitry Tuganov’a göre, Kaziy Giray-Sultan komutasındaki 800 Besleney, Çemguy ve Abaza savaşçısı, hattaki Rus mevzilerine saldırı düzenleme amacıyla yaklaşık 4.000 Kabardey ile güçlerini birleştirdi.

Ruslar, Kuban Nogay prens ailesi Ahlo Tugan tarafından Prens Mısost Bematıqo’ya gönderilen bir mektubu ele geçirdi; mektupta, tahkimatların Çariçe’nin iradesine karşı inşa edildiği iddia edildi ve bu sebeple yok edilmeleri gerektiği belirtildi.

1778’de diplomatik girişimlerin başarısız olmasıyla, Kabardeyler ve onlara katılan müttefikleri, hatta yönelik saldırılar başlattılar. Ocak ayında 3.000 Kabardey, Petrovsk Kalesi’ne saldırmayı planladı; ancak garnizon olası Kabardey saldırısını öğrenince kaleyi terk etti ve Kabardeyler çatışma olmadan kaleyi ele geçirdi.[25]ÖZER, ABDÜRRAHİM. The Ottoman-Russian Relations Between the Years 1774-1787. DEPARTMENT OF INTERNATIONAL RELATIONS BILKENT UNIVERSITY, s. 83–85.

Haziran ayında, Prens Dulak Sultan (veya Çulak Sultan) komutasındaki 4.000 atlıdan oluşan Kabardey kuvvetleri Pavlovsk Kalesi’ne saldırdı ancak Albay Baron Wilhelm von Aşeraden tarafından püskürtüldü; Ruslar 40 asker kaybetti.[26]Бой при Павловской.[27]Hasırcı, Metin. Büyük Osmanlı Tarihi, s. 1043. Bu saldırının ardından tahkimat hattındaki birlikler takviye edildi. 4 Haziran’da Kabardeyler Stavropol Kalesi’ne saldırdılar ve püskürtüldüler.[28]Город Креста - Ставропольская Старина. Бентковский И. В. 23 Eylül’de, Dulak Sultan komutasında Arhangelsk Kalesi'ne saldırdılar.[9]Kaya, Yalçın. Çerkesler 2. Kitap: Kafkasya Savaşları Tarihi, s. 124-127-128-129-130-131-137. Aralık ayında Kabardeyler bir Rus kalesini yağmaladı. 1778 sonunda Kabardeyler diplomasi ile kaleleri kaldırtmaya çalıştılar ancak başarısız oldular.[8]Zolchanin. К истории семимесячной войны кабардинцев 1779г. * Zolka.ru. 21 Mayıs 2024.

Bu sırada Kuban’da, General Suvorov’un ordusu yerel Çerkes kabileleriyle sık sık çatışıyordu. Nisan 1778’de, Suvorov’un halefi, bölgenin giderek daha "tehlikeli" hale geldiğini belirterek Yakobi’den takviye talep etti.

Ulusal Kongre

29 Mart 1779’da, Kabardey soyluları ve prensleri, Çemguy ve Besleney prenslerinin katılımıyla ulusal bir kongre düzenledi.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6 Rus karşıtı Kabardey aristokrasisinin lideri Prens Mısost Bematıqo’ydu. Kabardey başprensi olan Tatarhan Canhot ise savaş karşıtı bir tutum sergileyerek Kabardeylerin Rusya'ya direnemeyeceğini belirtti. Ancak aristokratların çoğu, hat yüzünden kaybedilen toprakları geri almayı hedeflemişti.[8]Zolchanin. К истории семимесячной войны кабардинцев 1779г. * Zolka.ru. 21 Mayıs 2024.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6 Kongreye dair ayrıntılar, Rus yetkililerine Murtaza Abregov adlı bir aristokrat tarafından iletildi.

Çerkes sözlü kaynaklarına göre, Keytıqo prens hanedanının baş ozanı Tavqo Tlepşıqo tarafından oluşturulan geleneksel Gece Baskını şarkısında da yer aldığı üzere, Başprensin kongre sırasında söyledikleri şunlardı:[3]Пащтыхь зауэжьыр зэриухрэ 150-рэ щрикъум ирихьэлIэу, s. 65–66, 93–95, 155, 191–193, 198–201, 205–208, 211–212.[29]Налоев, З. М.. Из истории «Песни Большого ночного нападения (песня и история) из истории культуры адыгов. 1978, s. 100-116.[30]Владимировна, Мамиева Изета. Институт эпического сказительства на Северном Кавказе: универсалии и этноспецифика. 2012, s. 61-79."Avuçlarınıza sığmayacak bir şeyin peşindesiniz, (Rus) devletine kafa tutabilmek için çok azız."Kabardeyler ise şu şekilde yanıt verdi:"Bu yaşlı alemde bir zamanlar gördüğümüz yaşam uğruna ölmeye hazırız, onurumuzla ölmek bizim için daha iyidir."Kongre sırasında, bölgenin ortak dili olan Tatarca ile Mozdok Kalesi komutanı Dmitry Tuganov’a bir mektup yazıldı ve mektup, önde gelen Kabardeyler tarafından imzalandı.[9]Kaya, Yalçın. Çerkesler 2. Kitap: Kafkasya Savaşları Tarihi, s. 124-127-128-129-130-131-137.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6"...Majesteleri bunu çok iyi bilir: Korkunç İvan'ın döneminden beri Majestesi’nin koruması altında bulunuyoruz ve onun büyük cömertliğinden memnun kaldık. Hiçbir zorluk yaşamadan, bize emanet edilen görevleri sadakatle ve sessizce yerine getirdik. Ancak şu an bize korkunç bir eziyet uygulanıyor. Çobanlarımızın sürülerini serbestçe otlatmalarını engelleyen eylemlerin yanı sıra verimli tarım arazilerimiz çiğneniyor ve yok ediliyor. Ordularınız sınırlarımızda konuşlandırılmış durumda. Bunu görmeye dayanamayız ve böyle koşullar altında yaşayamayız. Çariçe bizim yok edilmemiz için bir ferman çıkardıysa, lütfen bizi bilgilendirmenizi rica ediyoruz. Biz özgür insanlarız; tüm taleplerimizle ilgili olarak Binbaşı Tuganov’un bize gönderilmesini talep ediyoruz..."

"...Eğer inşa ettiğiniz tüm kaleleri yıkmazsanız, Kuban Çerkesleri ile birlikte savaşmaya ve ölmeye hazır olduğumuza yemin ediyoruz."Mektubu imzalayan önde gelen prenslerin isimleri şunlardı: Aliy, Mısost Bematıqo, Temruko Hacı Kılışoqo, Kartul (İslam’ın oğlu), Beslan, Kurğoqo (Karamırza’nın oğlu), Kanamet Yelbezdıqo Keytıqo (Kanamet'in oğlu) ve Karamırza Mısost (İslam Mısost’un oğlu). Kongre sırasında Çerkesler, Rus tahkimatları kaldırılmazsa savaşmaya ve ölmeye hazır olduklarına dair ant içtiler.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6 Küçük ve Büyük Kabarda'nın aristokratları, Malka Nehri’ni geçerek Marinskaya Kalesi’nden 7 kilometre uzaklıkta diğer Çerkeslerle birlikte konuşlandılar ve kalelerin yıkılmasını yeniden talep ettiler, Ruslar reddetti.

28 Nisan’da mektup Rusçaya çevrildi.[9]Kaya, Yalçın. Çerkesler 2. Kitap: Kafkasya Savaşları Tarihi, s. 124-127-128-129-130-131-137. Ardından 1 Mayıs’ta, Dmitry Tuganov’un yardımcısı olan Rus Binbaşı Yarbay Yakim Chornin, Kabardeylerle görüştü; Kabardeylerin onu esir alabileceği ihtimaline karşı Tuganov görüşmedi. Kabardeyler, Ruslardan gelen herhangi bir mektubun kale alınmayacağını belirtti. Tüm diplomatik ilişkilerin kesildiğini ve Ruslardan herhangi birini "görmek istemediklerini" ifade ettiler.[9]Kaya, Yalçın. Çerkesler 2. Kitap: Kafkasya Savaşları Tarihi, s. 124-127-128-129-130-131-137.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6

Savaş hazırlıkları

1779 baharında, Kabardeyler Malka ve Keytıqo nehirleri arasındaki Kurey Ovası’nda, günümüz Psıhurey bölgesinde bulunan Keytıqo Tuaşa (Къетыкъуэ тIуащIэ) bölgesine konuşlandılar. Bütün savaş hazırlıkları bu ormanda yapıldı; ekipman ile silah üretimine başladılar ve küçük savunma yapıları inşa ettiler.[8]Zolchanin. К истории семимесячной войны кабардинцев 1779г. * Zolka.ru. 21 Mayıs 2024. Kabardeylere komşu bölgelerden müttefikleri de katıldı. Rus kaynaklarına göre, Çerkeslerin toplamda 15.000 atlısı vardı (veya 10.000, bunların en az 3.000’i diğer Çerkes kabilelerinden geliyordu).[11]Военные конфликты, кампании и боевые действия русских войск 860–1914 гг. Halktan kişiler de savaşa katıldı ve genellikle piyade olarak hizmet verdiler; bu durum sözlü kaynaklarda da belirtilmektedir.[3]Пащтыхь зауэжьыр зэриухрэ 150-рэ щрикъум ирихьэлIэу, s. 65–66, 93–95, 155, 191–193, 198–201, 205–208, 211–212.[31]Электронная газета "Адыгэ псалъэ".

Geleneğe göre Kabardey başprensi, savaş zamanında başkomutan olurdu. Ancak Tatarhan Canhot savaşta yer almadığından, ünlü prens Mısost Bematıqo, kongrede başkomutan olarak seçildi. Kendisi geçmişte de birçok savaşta yer almıştı ve halk tarafından büyük saygı görüyordu. Büyükbabası Kurgoqo Atajuq, eski başprens idi.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6

Kabardeyler üç ana orduya ayrıldı: Hatohşoqo hanedanından Mısost Bematıqo doğrudan bir orduyu komuta etti, Jembulat hanedanından Aslanbek Keytıqo'nun oğlu Prens Hamırza Keytıqo ikinci ordunun başındaydı ve Mısost hanedanından Prens Karamırza Mısost üçüncü ordunun komutanıydı. Hamırza Keytıqo'nun kuzeni Prens Kanamet Yelbezdıqo istihbarat işlerinden sorumluydu.[4]ГЛАШЕВА, З.Ж.. РУССКО-КАБАРДИНСКИЕ ОТНОШЕНИЯ В 60-70-Е ГГ. XVIII В.: ИСТОРИОГРАФИЯ КОНФЛИКТА. 24 Ağustos 2022.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6

Savaş

Mart ayında, Prens Dulak Sultan komutasındaki 6.000–7.000 kişilik Çerkes atlı birlikleri, Nogaylar, Besleneyler ve Çemguylarla birlikte Marinskaya’ya gece saldırısı düzenledi; tahkimatların takviye hattını kestiler. Kabardeylerden alınan 5.000 büyükbaş hayvan geri alındı ve 85 Kozak öldürüldü.[32]Бой при Марьевской. Ayrıca kale tahrip edildi. Rus takviye birlikleri, hat boyunca tüm savunma yapılarına gönderilmeye başlandı.

II. Katerina tarafından Grigori Potyomkin aracılığıyla General Yakobi’ye gönderilen yeni emirlerde, kuvvetlerin 15 Eylül’e kadar genel bir saldırı başlatmaması ve savunmada kalması talimatı verildi. O dönemde Pavlovsk Kalesi’nde 2.000 askerle konuşlanmış ve takviyeleri bekleyen General Yakobi, Kizlyar’daki tüm Kabardeylerin hapsedilmesini ve ağır işlerde çalıştırılmasını emretti. "Barışçıl" Çerkes olan yetişkin rehineler zincirlenerek Astrahan’a gönderildi. İzleyen yıllarda rehinelerin geri verilmesi talepleri reddedildi. Yakobi, bu durumu o sırada hatta saldıran Kabardeyleri tehdit etmek için kullandı.[4]ГЛАШЕВА, З.Ж.. РУССКО-КАБАРДИНСКИЕ ОТНОШЕНИЯ В 60-70-Е ГГ. XVIII В.: ИСТОРИОГРАФИЯ КОНФЛИКТА. 24 Ağustos 2022.[18]Анатольевна, Озова Фатима. Генерал-губернатор князь Г. А. Потемкин (1776–1791): две альтернативы кавказской политики. 2019, s. 146-165.

Prens Yelbezdıqo, Mozdok yakınlarında Kırım’dan bir Ermeni olan Artemi Voskanyan’a 500 gümüş ruble rüşvet verdi. Alay tercümanları Nikolay Bezborodov ve Peter Sergeyev’in desteğiyle Voskanyan, Aleksandrovski tahkimatı'nın zayıf noktalarını ve kalenin durumu ile garnizonunu Kabardeylere rapor etti.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6

23 Nisan [E.U. 12 Mayıs] tarihinde Voskanyan, Aleksandrovski tahkimatı'na gizlice girdi; o sırada Aziz Yorgi Günü kutlanıyordu. Voskanyan, kilisenin yakınındaki yemekhaneyi saman yakarak ateşe verdi. Yangından çıkan duman, Kabardey ordusuna saldırı için işaret oldu ve saldırıya başladılar.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6 Saldırı sırasında sürüler, esirler ve mallar ele geçirildi.[33]Александровское, Россия - путешествия на карте. Ruslar takviyeleri toplarken, Kabardeyler saldırılarını sürdürdü.[4]ГЛАШЕВА, З.Ж.. РУССКО-КАБАРДИНСКИЕ ОТНОШЕНИЯ В 60-70-Е ГГ. XVIII В.: ИСТОРИОГРАФИЯ КОНФЛИКТА. 24 Ağustos 2022.

Stavrapol Kalesi
Stavrapol KalesiYazarı bilinmiyor, Kamu malı, Wikimedia Commons

Mayıs ortasında Çerkesler Azak-Mozdok Hattı’na daha büyük ölçekli ve koordineli saldırılar başlattı.[34]Lanzillotti, Ian. Land, Community, and the State in the Caucasus: Kabardino-Balkaria from Tsarist Conquest to Post-Soviet Politics. Bloomsbury Publishing, 23 Eylül 2021, s. 43-47. Dulak Sultan komutasındaki 1.500 Çemguy ve Besleney Çerkesi Stavropol Kalesi’ne saldırdı, 20 Kozak’ı öldürdü, yiyecek malzemelerini ve 240 atı ele geçirdi. 30 Mayıs’ta, Dulak Sultan liderliğindeki 500 Çerkes Aleksandrovski Kalesi’ne yeniden saldırdı. Ustinov alayının atlarını ele geçirmeyi başardılar ancak yoğun ateş altında kaleyi alamadılar ve 90’dan fazla kayıpla geri çekildiler.[35]ВОЕННЫЕ ДЕЙСТВИЯ ДОНЦОВ ПРОТИВ НАГАЙСКИХ ТАТАР в 1777-1783 годах. Grigori Potyomkin, birkaç Don Kozak alayının kurulmasını emretti.

4 Haziran’da Dulak Sultan komutasındaki Kabardey kuvvetleri Stavropol Kalesi'ne saldırdı.[36]Шалак, М.Е.. КРАЕВЕДЧЕСКИЕ ЗАПИСКИ СБОРНИК НАУЧНЫХ ТРУДОВ. Regional Studies Notes: Collection of Scientific Works, s. 9-10. Aynı ay içinde, Çerkesler Alekseyevski Kalesi’ne saldırdı ancak çatışmaların ardından geri çekildi; ayrı bir Çerkes birliği oradaki bir Kozak birliğine saldırdı ve mağlup etti.[37]Оборона Алексеевского редута.[38]Бой у Алексеевского редута.

Çeçenler, Mozdok Kalesi civarındaki Mozdok Kozak Alayı’na bağlı Kalinovski stanitsasına saldırdı.[9]Kaya, Yalçın. Çerkesler 2. Kitap: Kafkasya Savaşları Tarihi, s. 124-127-128-129-130-131-137.[39]Присоединение к России Кабарды и борьба ее за независимость ». Andreyevski Kalesi Kabardey kuvvetleri tarafından ele geçirildi.[40]Berkok, İsmail. Tarihte Kafkasya. İstanbul Matbaası, 1958, s. 386. Pyatigorsk yakınlarında da çatışmalar gerçekleşti.[23]Бгажноков, Б.Х.. КАВКАЗСКАЯ ВОЙНА: СОБЫТИЯ, ФАКТЫ, УРОКИ. KBIGI RAN, s. 57-66, 146. Kabardeylerin erken kazançlarına rağmen, Rusların hızlı takviyeleri Kabardey baskısını azalttı.[25]ÖZER, ABDÜRRAHİM. The Ottoman-Russian Relations Between the Years 1774-1787. DEPARTMENT OF INTERNATIONAL RELATIONS BILKENT UNIVERSITY, s. 83–85.[40]Berkok, İsmail. Tarihte Kafkasya. İstanbul Matbaası, 1958, s. 386.

Dulak komutasındaki Çerkesler Haziran ayında Aleksandrovski Kalesi’ne saldırdı ancak püskürtüldü.[41]Оборона Андреевской. Aynı ay, Stavropol Kalesi yakınlarında Albay Yefim Dmitrieviç komutasındaki bir Kozak birliği, bir Çerkes birliğine saldırdı ve onları yendi.[42]Бой при Ставропольской. Yakobi’nin ordusundaki askerler savaş boyunca geceleri üniformalarını giymek ve tüfekleriyle ön safta uyumak zorundaydı.

Savaş sırasında Osmanlılar, Çerkes kıyısındaki kalelerini güçlendirdi.[9]Kaya, Yalçın. Çerkesler 2. Kitap: Kafkasya Savaşları Tarihi, s. 124-127-128-129-130-131-137. Osmanlı casusları, Kabardey halkı arasında Osmanlıların yardım sağlayacağı yönünde söylentiler yaydı; ancak hiçbir yardım sağlanmadı.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6

Gece Baskını Muharebesi

5 Haziran’da, Prens Hamırza Keytıqo komutasındaki 5.000–6.000 kişilik Kabardey ordusu üç birliğe ayrıldı. İlk birlik, General Yakobi’nin ordusuna takviye olarak katılmaya çalışan Kozak ve Kalmuklara saldırdı. İkinci birlik Yakobi’nin kampına saldırırken, son birlik Pavlovsk Kalesi’ne yöneldi.[3]Пащтыхь зауэжьыр зэриухрэ 150-рэ щрикъум ирихьэлIэу, s. 65–66, 93–95, 155, 191–193, 198–201, 205–208, 211–212.[18]Анатольевна, Озова Фатима. Генерал-губернатор князь Г. А. Потемкин (1776–1791): две альтернативы кавказской политики. 2019, s. 146-165.[27]Hasırcı, Metin. Büyük Osmanlı Tarihi, s. 1043.[43]Т. Х. АЛОЕВ, Ю. В. БУНЬКОВА. РАСТЕКАЮЩЕЕСЯ БЕСПАМЯТСТВО, ИЛИ РАЗМЫШЛЕНИЯ О «МЕСТАХ ЗАБВЕНИЯ» В КАБАРДЕ. 2013. Kabardeyler 120 savaşçı kaybederek geri çekildi.[4]ГЛАШЕВА, З.Ж.. РУССКО-КАБАРДИНСКИЕ ОТНОШЕНИЯ В 60-70-Е ГГ. XVIII В.: ИСТОРИОГРАФИЯ КОНФЛИКТА. 24 Ağustos 2022.

8 Haziran’da Kabardeyler Pavlovsk Kalesi’ne bir saldırı daha düzenledi ancak yoğun ateş altında geri püskürtüldü. Daha sonra Marinskaya Kalesi’ne yöneldiler ve Pavlovsk’tan 12,8 kilometre uzaklıkta bu kalenin yakınında mevzilendiler, ardından kaleyi kuşatma girişimine başladılar.[4]ГЛАШЕВА, З.Ж.. РУССКО-КАБАРДИНСКИЕ ОТНОШЕНИЯ В 60-70-Е ГГ. XVIII В.: ИСТОРИОГРАФИЯ КОНФЛИКТА. 24 Ağustos 2022. Kozak garnizonu kale kapılarını kilitlemekte zorlandı.[19]Потто, Василий. Кавказская война. Том 1. От древнейших времен до Ермолова. Kabardeyler, Çeçenler, diğer Çerkesler ve komşu bölgelerden güçlü takviyeler aldı ve sayıları 15.000’e ulaştı.[39]Присоединение к России Кабарды и борьба ее за независимость ».[44]ТАКТИКА ПОЛЕВЫХ СРАЖЕНИЙ У ЧЕРКЕСОВ (XVII-XIX вв.) - Кавказ: новости, история,традиции.

9 Haziran gecesi, Marinskaya Kalesi’ni kuşatan Kabardeyler iki tarafta hendek kazmaya başladı ve hendekleri kaleye doğru uzattı.[4]ГЛАШЕВА, З.Ж.. РУССКО-КАБАРДИНСКИЕ ОТНОШЕНИЯ В 60-70-Е ГГ. XVIII В.: ИСТОРИОГРАФИЯ КОНФЛИКТА. 24 Ağustos 2022.[9]Kaya, Yalçın. Çerkesler 2. Kitap: Kafkasya Savaşları Tarihi, s. 124-127-128-129-130-131-137. Çerkes tarafında bir grup hendek kazarken diğerleri tüfek ateşiyle örtü sağladı. Hendeklerdeki Çerkesler ile kaledeki Ruslar arasında sıkça çatışmalar yaşandı.[39]Присоединение к России Кабарды и борьба ее за независимость ». Bazı Çerkes birlikleri karanlıktan faydalanarak neredeyse kalenin hendeğine kadar ilerledi.[19]Потто, Василий. Кавказская война. Том 1. От древнейших времен до Ермолова.

10 Haziran akşamı, General Yakobi Pavlovsk Kalesi’nden ordusuyla ayrılarak Marinskaya’ya yöneldi ve kuşatmayı kaldırmak ve kaleyi kritik durumundan kurtarmak için güçlerini üç piyade karesi ve kareler arasına yerleştirilmiş atlı birlikler olarak böldü; bu savaş daha sonra Kabardey Gece Baskını olarak anılacaktı.[9]Kaya, Yalçın. Çerkesler 2. Kitap: Kafkasya Savaşları Tarihi, s. 124-127-128-129-130-131-137. Kabardey ordusu, her iki hendekte toplam 500 kişiyi bıraktı ve Pavlovsk yönünden Marinskaya Kalesi’ne en yakın sırtta mevzilendi; ardından Rus ordusuna paralel şekilde 4 kilometre uzunluğunda tek sıra oluşturdu, böylece düşmanı "korkutmayı" ve düşmanın konumuna göre savaş pozisyonları almayı hedeflediler.[9]Kaya, Yalçın. Çerkesler 2. Kitap: Kafkasya Savaşları Tarihi, s. 124-127-128-129-130-131-137.[39]Присоединение к России Кабарды и борьба ее за независимость ». General Yakobi yaklaştığında, Kabardeyler üç grup halinde Rus ordusuna üç farklı koldan saldırmak üzere harekete geçtiler.[39]Присоединение к России Кабарды и борьба ее за независимость ».[44]ТАКТИКА ПОЛЕВЫХ СРАЖЕНИЙ У ЧЕРКЕСОВ (XVII-XIX вв.) - Кавказ: новости, история,традиции.

Kabardeyler menzile yaklaştığında, Ruslar yaylım ateşi açtı.[9]Kaya, Yalçın. Çerkesler 2. Kitap: Kafkasya Savaşları Tarihi, s. 124-127-128-129-130-131-137.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6 Kabardeyler cepheye ulaştılar ve saldırılarını General Yakobi’nin bulunduğu merkeze yoğunlaştırdılar.[39]Присоединение к России Кабарды и борьба ее за независимость ».[44]ТАКТИКА ПОЛЕВЫХ СРАЖЕНИЙ У ЧЕРКЕСОВ (XVII-XIX вв.) - Кавказ: новости, история,традиции. Ardından Rus piyadeleri, yaylım ateşiyle Kabardeylerin saldırısını kırmayı başardı.[44]ТАКТИКА ПОЛЕВЫХ СРАЖЕНИЙ У ЧЕРКЕСОВ (XVII-XIX вв.) - Кавказ: новости, история,традиции. Sonrasında Kabardeyler Rus ordusunun sağ kanadındaki Kozaklara saldırdılar ve iki saat süren yoğun bir çatışmaya girdiler. Bazı Kabardeyler Rus ordusunun arkasına sızmayı denedi, ancak fark eden Yakobi'nin hızlı hamlesi sebebiyle geri püskürtüldüler.[39]Присоединение к России Кабарды и борьба ее за независимость ».

Ağır kayıp veren Kabardey ordusu, bunun üzerine geri çekilip Rus ordusunun önünde gevşek bir yarım daire oluşturdu ve vur-kaç uygularlarken yeniden organize oldular.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6[44]ТАКТИКА ПОЛЕВЫХ СРАЖЕНИЙ У ЧЕРКЕСОВ (XVII-XIX вв.) - Кавказ: новости, история,традиции. Ardından Rus ordusunun sol kanadına saldırdılar; orada da geri püskürtüldüler ve tamamen geri çekildiler.[9]Kaya, Yalçın. Çerkesler 2. Kitap: Kafkasya Savaşları Tarihi, s. 124-127-128-129-130-131-137.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6[44]ТАКТИКА ПОЛЕВЫХ СРАЖЕНИЙ У ЧЕРКЕСОВ (XVII-XIX вв.) - Кавказ: новости, история,традиции. Böylece General Yakobi, Kabardeyleri Marinskaya Kalesi duvarlarının önünde altı saat süren muharebede kuşatmayı kaldırmaya zorlayarak kalenin ele geçirilmesini engelledi.[14]Стеценко, Н.К.. О ПРИЧИНАХ СТРОИТЕЛЬСТВА И ФУНКЦИЯХ АЗОВО-МОЗДОКСКОЙ ЛИНИИ.[19]Потто, Василий. Кавказская война. Том 1. От древнейших времен до Ермолова. Marinskaya Kalesi komutanı Kaptan Bas Y. bu sırada kaleden garnizonla çıktı ve hendekte mevzilenen Kabardeylere saldırdı; bu saldırıda 97 Kabardey öldü.

Çerkes ordusu, Rus kaynaklarına göre savaşta 550 kayıp verdi; 50 aristokrat ile 500 avam.[18]Анатольевна, Озова Фатима. Генерал-губернатор князь Г. А. Потемкин (1776–1791): две альтернативы кавказской политики. 2019, s. 146-165. Bu Kabardey ordusunun lideri Prens Hamırza Keytıqo, oğlu Yismel Keytıqo ve Yismel'in oğlu Ajceriy savaş sırasında öldürülenler arasındaydı.[3]Пащтыхь зауэжьыр зэриухрэ 150-рэ щрикъум ирихьэлIэу, s. 65–66, 93–95, 155, 191–193, 198–201, 205–208, 211–212.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6[23]Бгажноков, Б.Х.. КАВКАЗСКАЯ ВОЙНА: СОБЫТИЯ, ФАКТЫ, УРОКИ. KBIGI RAN, s. 57-66, 146.[27]Hasırcı, Metin. Büyük Osmanlı Tarihi, s. 1043. Sözlü kaynaklarda sıkça, Yismel Keytıqo’nun Rusları püskürttükten sonra yoldaşı Tambiyiqo’nun cesedini kurtarmak için atından indiği geçer.[45]ХАГОЖЕЕВА Л.С.. МОТИВ СПАСЕНИЯ ТЕЛА ПОГИБШЕГО В АДЫГСКОМ ФОЛЬКЛОРЕ. Институт гуманитарных исследований - филиал Федерального государственного бюджетного научного учреждения «Федеральный научный центр «Кабардино-Балкарский научный центр Российской академии наук, 2018, s. 140-141.

Muharebe hakkında bir Kabardey şarkısında, öldürüldüğünde 74 yaşında olan Prens Hamırza Keytıqo'dan şöyle bahsedilmektedir:[3]Пащтыхь зауэжьыр зэриухрэ 150-рэ щрикъум ирихьэлIэу, s. 65–66, 93–95, 155, 191–193, 198–201, 205–208, 211–212.Açık bakışlıydı ve ömrü boyunca cömertti.

Hayvan bağışlarken asla pişmanlık duymazdı.

Yaşlılığında Yedi Ay Savaşı'na katıldı.

"Bunlar kafirdir ve [onlara karşı savaşırken] ölen şehittir",

diyerek birliğini cesaretlendirirdi.

Büyük gülle çadırının önünde patlayan,

Gece Baskını ona ecel olan,

Keytıqo'lardan Hamırza.Kabardeyler, Gece Baskını’ndaki yenilginin ardından saldırılarını azaltmak ve bir ay boyunca yeniden organize olmak zorunda kaldılar. Bu nispeten sakin ayın ardından, Kabardeyler tüm esirlerin teslim edilmesi ve verilen zararın iki katı tazminat ödenmesi karşılığında Pavlovsk, Marinskaya ve Georgiyevsk kalelerinin yıkılmasını talep etti. Bölgenin işgali, Kabardeylerin sürülerini sıkışık ve dolayısıyla sağlıksız koşullarda tutmasına yol açıyordu; Kuban tarafında birçok kullanılmayan toprak olmasına rağmen, dağlık arazi özellikle kışın hayvan otlatmayı imkansız kılıyordu ve gelecek sezon için savaş sebebiyle saman stoğu hazırlayamamışlardı. Rus tarafı tüm talepleri reddetti ve savaş devam etti.[4]ГЛАШЕВА, З.Ж.. РУССКО-КАБАРДИНСКИЕ ОТНОШЕНИЯ В 60-70-Е ГГ. XVIII В.: ИСТОРИОГРАФИЯ КОНФЛИКТА. 24 Ağustos 2022.

Ruslar bu muharebeye Marinskaya Muharebesi (Rusça: Марьинская битва) adını verdi.[46]Бгажноков, Bарасби Хачимович. Археология и этнология Северного Кавказа: Сборник научных трудов, s. 72-73. Çerkesler ise Gece Baskını (Жэщтеуэ, Чэщтео) olarak adlandırdılar. Çerkesler ayrıca Büyük Kabardey Gece Baskını (Къэбэрдей Жэщтеуэшхуэ) ifadesini kullandı.[47]Хавжокова, Л. Б.. ХУДОЖЕСТВЕННОЕ ОСМЫСЛЕНИЕ ТЕМЫ КАВКАЗСКОЙ ВОЙНЫ И МАХАДЖИРСТВА В АДЫГСКОЙ ПОЭЗИИ. ИНСТИТУТ ГУМАНИТАРНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ – филиал ФГБНУ «Федеральный научный центр «Кабардино-Балкарский научный центр Российской академии наук». Çerkes dillerinde gece baskını kelimesi aynı zamanda kabus veya "uyku felcine neden olan kötü ruh" anlamına gelir; ancak askeri bağlamda, bir ordunun düşman kuvvetine gece saldırısı düzenlemesini ifade eder.[48]Мадина М. Паштова*. Мифологический Нарратив В Черкесской Диаспоре Сохранность Семантикопрагматический Аспект. 2015, s. 177.

Gece Baskını sonrası çatışmalar

Haziran ayında Grigori Potyomkin, Ukrayna’da bulunan Tümgeneral Fabritsiyan’a hızlıca hatta ilerlemesini emretti, ardından kuzeni Tümgeneral Pavel Potyomkin’in Polonya’daki birliklerini Don Nehri’ne sevk etti. Temmuz ayında, Kabardey’deki durumu son derece ciddi gören II. Katerina, Rus ordularının Kabardey’de gerekli gördükleri her türlü önlemi almalarına, hatta Kabardeylere karşı bir cezalandırma seferi düzenlemelerine izin veren gizli bir bildiri çıkardı.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6 General Yakobi, 18 Haziran tarihli genel raporunda şunları yazdı: "Onları kesin bir şekilde mağlup ettim; geride 3.000 ölü ve yaralı bıraktılar."[23]Бгажноков, Б.Х.. КАВКАЗСКАЯ ВОЙНА: СОБЫТИЯ, ФАКТЫ, УРОКИ. KBIGI RAN, s. 57-66, 146.

Çerkesler, kaleler arasındaki iletişimi kesme, kalelerdeki yapılara zarar verip yağmalama taktiklerini sürdürdüler. 17 Temmuz’da 5.000 kişilik bir Kabardey ordusu, Georgiyevsk Kalesi’ne saldırdı, tüm tahılları yaktılar, otlakları yok edip onlarca Kozak öldürdüler, sürüleri götürdüler ve 27 kayıp ile geri çekildiler.[4]ГЛАШЕВА, З.Ж.. РУССКО-КАБАРДИНСКИЕ ОТНОШЕНИЯ В 60-70-Е ГГ. XVIII В.: ИСТОРИОГРАФИЯ КОНФЛИКТА. 24 Ağustos 2022. Kabardeyler, Ağustos ve Eylül aylarında da Georgiyevsk Kalesi’ne saldırılarını sürdürdüler.[49]Георгиевск, Россия - путешествия на карте. Ağustos ayında General Yakobi’nin ordusu yeni takviyeler aldı. Kabardeyler sürekli olarak Yakobi’nin kuvvetlerini taciz ediyor, nöbetçi birliklerini yok ediyor ve sürülerini çalıyordu.

Ağustos ayının sonunda, 1.000 kişilik bir Kabardey birliği, Georgiyevsk yakınlarında, Marinskaya Kalesi’ne erzak taşıyan Yarbay Nikolai Lvoviç komutasındaki 80 kişilik Rus birliğine saldırdı. Ancak Kabardeyler, uzaktan mevzilenmiş Rus nişancıların ateşiyle geri püskürtüldü ve 100’den fazla kayıp verdiler.[9]Kaya, Yalçın. Çerkesler 2. Kitap: Kafkasya Savaşları Tarihi, s. 124-127-128-129-130-131-137.[11]Военные конфликты, кампании и боевые действия русских войск 860–1914 гг. 27 Eylül’de, Tümgeneral Fedor Fabritsiyan komutasında 8.000 kişiden oluşan yeni bir takviye ordusu Pavlovsk Kalesi’ne ulaştı ve Kuma Nehri yakınlarında kamp kurdu. Aynı gün, Kabardeyler, Yekaterinograd yakınlarında erzak taşıyan 80 kişilik bir Rus birliğine saldırdı, aralarında bir subayın da bulunduğu 41 Rus’u öldürdüler, geri kalanları esir aldılar, barut fıçıları ve bir top ele geçirdiler.[50]Бой при Екатерининской.

Keytıqo Tuaşa Muharebesi

Muharebenin gidişatını gösteren harita.
Muharebenin gidişatını gösteren harita.Бутков, Пётр Григорьевич, Kamu malı, Wikimedia Commons

Fabritsiyan, Kabardeylerin ana karargahına ani bir saldırı yapılmasını önerdi ve bu öneri kabul edildi. Ruslara Kabardey kampının tam yerinin birileri tarafından bildirilmiş olması muhtemeldir.[8]Zolchanin. К истории семимесячной войны кабардинцев 1779г. * Zolka.ru. 21 Mayıs 2024.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6 28 Eylül akşamı, Kabardey soyluları ve prensleri kampta saldırı planı yaparken, Fabritsiyan ve Yakobi’nin orduları Kabardey karargahına doğru ilerledi. Tüm savaş hazırlıklarının yapıldığı Kabardey kampı, Malka Nehri’nin güney kıyısında ve Keytıqo Nehri'nin kuzeyinde kalan Keytıqo Tuaşa bölgesinde bulunuyordu.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6

29 Eylül [10 Ekim Y. U.] sabahının erken saatlerinde, Fabritsiyan 1.000 Kozak, 1.000 Kalmuk, Tomsk Piyade Alayı, Kabardinski Alayı, Gorski ve Kabardinski Avcı Taburları, Mozdok Saha Taburu’ndan iki bölük ve Mozdok Kozak Alayı ile Malka Nehri’ni doğudan geçti ve Kabardey karargahının 3 km güneyine konuşlandı. Ardından, Kabardeylerin atlarını tuttuğu sürüye Kozak ve Kalmuk süvarilerini gönderdi, 2.000 atı uzaklaştırdı.

Karargahtaki Kabardeyler yaklaşık 250–350 soylu ile 50 prensten oluşuyordu ve Yekaterinograd yakınlarında ele geçirilen top da karargahta bulunuyordu.[23]Бгажноков, Б.Х.. КАВКАЗСКАЯ ВОЙНА: СОБЫТИЯ, ФАКТЫ, УРОКИ. KBIGI RAN, s. 57-66, 146. Şafak vakti, Fabritsiyan’ın ordusu Kabardey karargahını kuzey kısmı olan Malka dışında üç taraftan kuşattı ve teslim çağrısı yaptı; fakat Kabardeyler buna tüfek ateşiyle karşılık vererek reddettiler. Fabritsiyan saat 07.00’de saldırıya geçti ve savaş başladı.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6

Podkumok Nehri’ni geçen General Yakobi, Tomsk Piyade Alayı’nın iki taburu ve Kabardinski Piyade Alayı’nın bir taburuyla üç kare düzeni oluşturdu. Kanatlarda Vladimir Dragon Alayı ve Mozdok Kozak Alayı’nın on bölüğü yer alıyordu.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6

Yakobi’nin ordusunu kuzeyden, Malka Nehri’nin karşısından yaklaşırken gören Kabardeyler, kuşatmayı batıdan yarmayı başararak atsız şekilde güneye kaçmaya çalıştılar. Ancak Yakobi’nin batı kanadında konuşlanmış Mozdok Kozak Alayı topçu ateşi açtı. Ayrıca nehirden geçirilen iki süvari bölüğü, atları olmayan ve yaya halde kaçan Kabardeylere yetişti. Kozak süvarileri Kabardeylere ağır kayıplar verdirerek sağ kalanları kampa geri dönmeye zorladı. Bu sırada önde gelen liderlerinin çoğu öldürülmüştü.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6 Böylece Fabritsiyan’ın ordusu üç taraftan, Yakobi ise nehir yönünden kampı kuşatmaya başladı.

Savaş sabah 07.00’de başladı ve öğlen 12.00’de sona erdi. Kabardey kuvvetleri tamamen yok edildi, karargahları Rusların stratejik, teknolojik ve sayısal üstünlüğü karşısında yıkıldı. Sonlara doğru Fabritsiyan, piyadelerini kampa sürdü ve kalan Kabardeyleri yakın çatışmalarla tamamen yok etti. Rus raporlarına göre çok az Kabardey kaçabildi. Fabritsiyan’ın ordusu 16 ölü ve 34 yaralı, Yakobi’nin ordusu ise 20 ölü ve 80 yaralı verdi.[23]Бгажноков, Б.Х.. КАВКАЗСКАЯ ВОЙНА: СОБЫТИЯ, ФАКТЫ, УРОКИ. KBIGI RAN, s. 57-66, 146. Kampta kalan Kabardey kuvvetleri imha edilirken, dışarıdaki birlikler Baksan Nehri’ne çekildi. Muharebe esasen Fabritsiyan’ın komutası altında gerçekleşti.

Sıradan halktan oluşan, Rus kaynaklarına göre 6.000’e kadar çıkan yaya Kabardey kuvvetleri ise 6–7 km uzakta bulunuyordu. Ancak savaşın kısa sürmesi ve Rusların engelleyici pozisyonu nedeniyle yardıma da gelemediler.[23]Бгажноков, Б.Х.. КАВКАЗСКАЯ ВОЙНА: СОБЫТИЯ, ФАКТЫ, УРОКИ. KBIGI RAN, s. 57-66, 146. Liderlerinden mahrum kalan ve prenslerinden memnuniyetsizlik duyan Kabardey halkının temsilcileri General Yakobi’nin kampına giderek "merhamet" ve barış talep etti. Yakobi ise temsilcilere Kabardey halkının Rus Çariçesi’nin tebaası olduğunu, silah zoruyla boyun eğdirildiklerini ve eğer herhangi bir prens teslim olmazsa o prensin bütün tebaasının da isyancı sayılacağını söyledi.

Çerkes etnograf ve folklorist Şora Nogmov tarafından muharebe hakkında derlenen geleneksel bir Çerkes şarkısından bir kesit:"Ertesi gün general iki ordusunu getirdi.

Şafak vakti alev alev yanan bir yangın vardı.

İçimizi yakıyor, bizi parça parça dağıtıyordu.

Ne atın ne de atlının birbirine faydası kalmıştı.

Gürleyen patlamalar büyük vadide yankılanıyordu.

Süvarilerimiz öfkeyle çılgınca bağırıyordu.

Toplanıp sonuna dek savaşmanın ne olduğunu gösterdiler.

Süvarilerimiz çaresizce piyade savaşı yürütüyor.

O gün Türk usulu (Yeniçeri tipi piyade savaşı) savaşmayı öğrendiler."

Savaşın sonu

En seçkin Kabardey liderlerin ölmesinden sonra, Kabardey prensleri müzakerelere başladılar. Ancak bu görüşmeler aslında Rus kalelerine yönelik yeni saldırılar planlamak için bir oyalamaydı. Kasım ayının sonlarına doğru prensler teslim olmayı reddettiler ve İvan Yakobi’ye yazdıkları mektupta, Korkunç İvan zamanından beri hiçbir zaman Rusya’nın tebaası olmadıklarını, geleneksel olarak Rusya’yı bir koruyucu ya da müttefik olarak gördüklerini, asla efendileri olarak kabul etmediklerini belirttiler ve yalnızca bu şartların yeniden tesis edilmesini kabul edeceklerini bildirdiler.[51]Алоев, Т. А.. Бог дружбы да накажет злодея!»: заметки к семантическому напряжению («подданство» vs. «хьэщIагъэ») в пространстве российско-черкесского политического взаимодействия в XVIII в., s. 5.[52]Baumer, Christoph. History of the Caucasus: Volume 2: In the Shadow of Great Powers. Bloomsbury Publishing, 5 Ekim 2023, s. 141.

Yeni bir saldırı dalgasını önlemek amacıyla Rus yönetimi, Kabarda'nın içlerine girerek kalan direnişi ezmeye karar verdi. General Yakobi, bir ay boyunca Malka Nehri kıyısında kamp kurdu.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6 Prenslerin teslim olmayı reddetmesinin ardından, 27 Kasım’da ağır kış koşullarında birkaç bin askerle Büyük Kabarda'ya doğru sefere başladı. Albay İvan Savelyev ise Küçük Kabarda'daki harekâtın komutasına getirildi.[9]Kaya, Yalçın. Çerkesler 2. Kitap: Kafkasya Savaşları Tarihi, s. 124-127-128-129-130-131-137.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6

Yol boyunca Yakobi’nin ordusundan 1.500 asker kangrenden muzdarip oldu ve ordu, Rus saldırısı sebebiyle köylerini aceleyle terk eden Kabardeylerin yerleşimlerinde barınmak zorunda kaldı. Tambiy köyü civarında çatışmalar yaşandı.[9]Kaya, Yalçın. Çerkesler 2. Kitap: Kafkasya Savaşları Tarihi, s. 124-127-128-129-130-131-137. Rus birlikleri sefer sırasında Kabardey köylerini yağmaladı ve hasar verdi.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6 30 Kasım’da ordu, Kabardey kuvvetlerinin konuşlandığı güney dağlık bölgeye ulaştı. Prens Mısost ve Şamgar Ruslara bir heyet gönderdiler.

Aralık ayının başında Yakobi ve Fabritsiyan Kabarda'nın resmen boyun eğdiğini ilan ettiler. Kafkasya Askeri İdaresi, Kabardeylerin yeniden toparlanmasının "imkansız" olduğunu bildirdi.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6

2 Aralık’ta (bazı kaynaklara göre 9 Aralık’ta)[34]Lanzillotti, Ian. Land, Community, and the State in the Caucasus: Kabardino-Balkaria from Tsarist Conquest to Post-Soviet Politics. Bloomsbury Publishing, 23 Eylül 2021, s. 43-47. Kabardey prensleri, Rus birliklerinin önünde yenilgiyi kabul ettiler. Antlaşma, Rus birliklerinin hattın gerisinde kalan Kabardey topraklarından çekilmesi karşılığında ağır yükümlülükler getirdi.[9]Kaya, Yalçın. Çerkesler 2. Kitap: Kafkasya Savaşları Tarihi, s. 124-127-128-129-130-131-137. Bu yükümlülükler şunlardı:[4]ГЛАШЕВА, З.Ж.. РУССКО-КАБАРДИНСКИЕ ОТНОШЕНИЯ В 60-70-Е ГГ. XVIII В.: ИСТОРИОГРАФИЯ КОНФЛИКТА. 24 Ağustos 2022.

  1. Geçen yaz tarafınızca yağmalandığı iddia edilen hayvanlar, mallar ve paralar bugün itibarıyla eksiksiz olarak iade edilmelidir. Savaş ganimetlerinin hesabı verilmelidir. Tüm kayıplarımızın tam olarak karşılanması zorunludur. İade edilmesi gereken mallar şunlardır:

  2. 2150 At

  3. 1914 Sığır

  4. 2845 İnek

  5. 4539 Koyun

  6. 10.000 ruble

  7. Kalelerden veya yollardan alınan tüm esirler, Çeçenler tarafından alınanlar da dahil olmak üzere, eksiksiz olarak geri verilmelidir. Ayrıca 1777’de Bay Molçanov’dan çalınan ve değeri 300 ruble olan eşyalar, Kizlyar ve Mozdok sakinlerinden; Gürcülerden, Ermenilerden ve Tatarların malları da iade edilmelidir. Kabarda’da bulunan tüm Rus esirler derhal Albay Dmitry Taganov’a teslim edilmeli ve geçen yaz tarafınıza katılan Rus firariler de geri gönderilmelidir.

  8. Gelecekte, ister Çeçenler, ister Çemguylar, ister Besleneyler veya başka bir topluluk tarafından bize karşı herhangi bir hırsızlık gerçekleşirse, bu işbirliğinden şüphelenilen kimseler topraklarını terk edecek ve verilen zararları tazmin edecektir.

  9. Çariçe’nin emrine göre Büyük Kabarda’nın sınırı Malka Nehri boyunca, Küçük Kabarda’nın sınırı ise Terek Nehri boyunca belirlenmiştir. Malka Nehri’nin ötesindeki tüm topraklar kale hatlarının kontrolü altındadır. Bu topraklarda izinsiz olarak hayvan otlatamaz, tarım yapamaz veya hak iddia edemezsiniz. Daha önce hayvan geçişine izin verilmişti, ancak bu yetki kötüye kullanıldığı için artık kaldırılmıştır.

  10. Hiç kimse Albay Taganov’dan izin belgesi almadan sınırı geçemez. Hayvan geçişi kesinlikle yasaktır. Eğer birinin geçmesi için geçerli bir nedeni varsa, bunu sınır muhafızı aracılığıyla kale komutanına bildirmelidir. İzin verildiğinde, soylulara iki silahlı muhafız, halktan kişilere ise bir muhafız eşlik edecektir. Geçiş yapanlar muhafızlarla birlikte kapıda kalacak ve kale komutanının izni olmadan kalelere giremeyecektir. Eğer izin verilirse, sadece kendilerine ayrılan yerde kalabileceklerdir.

  11. Verdiğiniz yemin gereği, İmparatoriçe Hazretleri’nden gelen tüm emirleri sadakatle yerine getirmek zorundasınız. Onun hiçbir emrine, anlaşmasına veya kuralına karşı çıkmayacak, onları görmezden gelmeyeceksiniz. Zira sizler İmparatoriçe Hazretleri’nin tebaasısınız.

  12. Kuban Çerkesleri, Çemguylar veya Besleneylerin meclislerine veya savunmalarına müdahale etmeyeceksiniz. Büyük Kabarda’nın Osmanlı İmparatorluğu ve Kırım Hanlığı ile diplomasi kurması yasaklanmıştır; Küçük Kabarda ise Çeçenlerle diplomasi yapmaktan men edilmiştir. Hırsızlıktan uzak duracak, kendi malınız, ihtiyaçlarınız ve tarımınızla yetineceksiniz. Bu kurallara aykırı davranmanız durumunda İmparatoriçe Hazretleri’nin gazabı ve ağır cezası ile karşılaşacaksınız.

  13. Refahınızın artırılması için üstün yöneticiniz Çariçe tarafından alınan tüm önlemleri minnetle ve itirazsız kabul etmelisiniz.

  14. Eğer halktan kimseler ağır yükler, aşırı vergiler, aşağılamalar veya utanç verici (Rusya'ya saldırmak) işlere zorlanırsa, topraklarını ve mallarını bırakıp başka yerlere ya da kale hatlarının içine sığınabileceklerdir. Beyler buna müdahale edemeyecektir.

  15. Diğer halklar Mozdok’a veya başka yerlere yerleşmek isterse, onları hiçbir şekilde engellemeyeceksiniz, çünkü onlar hiçbir zaman sizin tebaanız olmadılar. Bu sebeple Mozdok’a ve diğer yerlere yerleşmelerine İmparatoriçe Hazretleri’nin en yüksek iradesi uyarınca izin vereceksiniz.

  16. Aranızda işlenen her türlü haksızlık ve adaletsizlik için, İmparatoriçe Hazretleri’nin temsilcisi Başprens Canhot'a başvuracaksınız. Kendi adaletinizi kendiniz sağlamayacak, özellikle intikam almaktan kaçınacaksınız. Zira intikam Allah’a ve peygamberiniz Muhammed’in öğretilerine aykırıdır. Eğer bizden size karşı bir haksızlık işlenirse, temsilciniz aracılığıyla adalet arayabilir, hakkınızın eksiksiz yerine getirileceğinden emin olabilirsiniz.

  17. Burada belirtilen tüm şartların yerine getirilmesi görevi Başprens Tatarhan Canhot ve Prens Mısost Bematıqo’ya verilmiştir. Onlar, bu yükümlülükleri gecikmeden yerine getirmek ve topladıkları malları Albay Taganov’a teslim etmek zorundadır.

  18. "Yukarıda belirtilen her şeyi en kısa sürede yerine getireceğimize yemin eder, mühürlerimizi basarız. Tüm bu maddeleri minnetle kabul ediyor, İmparatoriçe Hazretleri’nin emir ve fermanlarını yerine getireceğimize, istenen malları geri vereceğimize ve mühür sahiplerinin belirttiği diğer hususları yerine getireceğimize söz veririz. Bu yükümlülüğümüzü yerine getireceğimize dair, Yüce Kur’an, yüce Allah ve O’nun büyük peygamberi Muhammed huzurunda kutsal bir yemin eder, Kur’an’ı öperek mühürlerimizi basarız."

Haziran 1780’de Kabardeyler 10.000 rubleyi ödeyebildiler. Kafkas Askeri İdaresi’ne şu emir verildi: "Her şeyden önce, dağlıların birleşmesine izin vermeyin. Mümkünse aralarında kargaşa çıkarın."[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6 Rusya, yeni kaleler inşa etmeye devam ederek hatları güçlendirdi ve özellikle Batı Çerkesleri ile Abazalardan Kabarda’yı tecrit etti.[14]Стеценко, Н.К.. О ПРИЧИНАХ СТРОИТЕЛЬСТВА И ФУНКЦИЯХ АЗОВО-МОЗДОКСКОЙ ЛИНИИ.[53]KÖREMEZLİ, İBRAHİM. The Place of the Ottoman Empire in the Russo-Circassian War. The Institute of Economics and Social Sciences of Bilkent University, s. 13. Halkın Hristiyanlığı kabul etmesine müdahale edilmemesi emredildi ve İnguşlar ile Osetlerle ilişkiler yasaklandı. Kabardeyler, Osetler üzerindeki hakimiyetlerinin büyük bölümünü kaybettiler.[4]ГЛАШЕВА, З.Ж.. РУССКО-КАБАРДИНСКИЕ ОТНОШЕНИЯ В 60-70-Е ГГ. XVIII В.: ИСТОРИОГРАФИЯ КОНФЛИКТА. 24 Ağustos 2022. Savaşın ardından Kabarda topraklarının üçte birini hukuken kaybetti.[6]Jaimoukha, Amjad. A Brief History of Kabarda [from the Seventh Century AD], s. 33. Sonraki yıllarda Kabardey prensleri diplomasi yoluyla kaybedilen toprakları geri almaya çalıştılar, ancak başarılı olamadılar.

Rusya'nın, halkın şikayetlerinden yararlanarak onlara verdiği haklar, Kabardey prenslerinin otoritesini azaltmayı ve Kabarda’daki sosyo-politik düzeni istikrarsızlaştırarak aristokrasinin direnişini zayıflatmayı amaçlıyordu.[15]Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6 Kabardey aristokratlarının başka ülkelere yerleşme talepleri reddedildi, ancak savaşın ardından bazı Kabardey prensleri, tebaalarıyla birlikte Kuban bölgesine yerleşmeyi başardı; küçük bir kısmı ise II. Erekle’nin daveti üzerine Kartli-Kaheti’ye göç etti. Rusya, Gürcüleri "isyancılara" sığınma hakkı tanımakla ve onları Osmanlı İmparatorluğu’na iltica etmeleri konusunda desteklemekle suçladı.[54]Алоев, Т.Х.. ОЧЕРКИ ПОЛИТИЧЕСКОЙ ИСТОРИИ ХАДЖРЕТСКОЙ КАБАРДЫ В ПЕРВОЙ ПОЛОВИНЕ XIX В. Şubat 1780’de Küçük Kabarda'nın prensleri Rusya'ya isyan etti. Savaş bahara kadar sürdü ve binlerce Kabardey savaşçısı yenildi; liderlerinden ikisi yakalanarak hapsedildi. Aynı yıl, bir Ermeni kuryenin taşıdığı, Kartli-Kaheti Krallığı’ndan geldiği iddia edilen ve Büyük Kabarda prenslerine Rusya’ya karşı destek vadeden bir mektup ele geçirildikten sonra, Rusya Gürcistan ile her türlü sınır geçişini kapattı.[25]ÖZER, ABDÜRRAHİM. The Ottoman-Russian Relations Between the Years 1774-1787. DEPARTMENT OF INTERNATIONAL RELATIONS BILKENT UNIVERSITY, s. 83–85.

Kabarda'da 1779 yılına ait bir savaşçı mezarlığı.
Kabarda'da 1779 yılına ait bir savaşçı mezarlığı.Liptink0, CC0, Wikimedia Commons

Grigori Potyomkin'e göre Kabarda’nın en seçkin 2.000 savaşçısı, neredeyse tamamı soylu ailelerden olmak üzere, öldürüldü ve birçok soylu aile tamamen yok edildi. Yedi Ay Savaşı, Kabardey aristokrasisinin büyük kayıpları, Rusya’nın Kabarda üzerindeki etkisi ve Kabardeylere dayatılan ağır anlaşma nedeniyle bir dönüm noktası olarak kabul edilmektedir. Ancak Kabarda’nın tamamen Rus hakimiyetine girmesi 1820'lerde son büyük isyanların bastırılmasına dek sürdü.[9]Kaya, Yalçın. Çerkesler 2. Kitap: Kafkasya Savaşları Tarihi, s. 124-127-128-129-130-131-137.

Miras

Yedi Ay Savaşı hakkında Çerkesler tarafından birçok halk şarkısı ve ağıt yazılmıştır. Şapsığ, Bjeduğ ve Besleney gibi diğer Çerkes boyları arasında bile Gece Baskını hakkında şarkılar vardır, çünkü bazı Batı Çerkesleri de savaşa katılmıştır.[3]Пащтыхь зауэжьыр зэриухрэ 150-рэ щрикъум ирихьэлIэу, s. 65–66, 93–95, 155, 191–193, 198–201, 205–208, 211–212.[55]Народная Песни И Инструментальные Наигрыши Адыгов Том / Adıgelerin Halk Şarkıları Ve Enstrümantal Ezgileri Cilt. Küçük Çerkes süvari birliklerinin, kuşatıldıkları muharebelerde çemberi yarıp çıkmaları Kabardey halk masallarında sıkça anlatılır.[40]Berkok, İsmail. Tarihte Kafkasya. İstanbul Matbaası, 1958, s. 386.

1793’te Kabarda’yı ziyaret eden Peter Simon Pallas, Keytıqo Tuaşa Muharebesi’nin yapıldığı bölgede, Kabardey savaşçıların mezarı olarak kullanılan tümülüslerin bulunduğunu kaydetmiştir.[43]Т. Х. АЛОЕВ, Ю. В. БУНЬКОВА. РАСТЕКАЮЩЕЕСЯ БЕСПАМЯТСТВО, ИЛИ РАЗМЫШЛЕНИЯ О «МЕСТАХ ЗАБВЕНИЯ» В КАБАРДЕ. 2013. Bu kutsal tümülüsler yalnızca en ünlü ve cesur bilinen savaşçılara ayrılırdı ve halk arasında büyük saygı görürdü. Geleneğe göre, bir kişi uzaktan üzerinde bayrak dikili bir tümülüs gördüğünde, onun kutsal bir mezar olduğunu anlar ve orada dua etmek için dururdu.[56]Марзей, А.С.. Черкесское наездничество, s. 258, 260–261.

1820’lerde Çerkes etnograf Sultan Han-Giray, Keytıqo Tuaşa’daki savaşın yerel hafızasından söz ederek Kabarda’nın en seçkin savaşçılarının kaybıyla geçen bir bahar olarak tanımladı.[57]Han-Giray, Sultan. Записки о Черкесии. Эльбрус, 1978, s. 68-69.

Rus-Çerkes Savaşı’ndan sonra, Çerkes milliyetçiliğini bastırmak için hem Çarlık hem de Sovyet otoritelerinin çabalarına rağmen, Yedi Ay Savaşı özellikle yerel halk arasında kolektif bellekte yaşamaya devam etti. Sovyet döneminde ise konu büyük ölçüde sansürlendi.[43]Т. Х. АЛОЕВ, Ю. В. БУНЬКОВА. РАСТЕКАЮЩЕЕСЯ БЕСПАМЯТСТВО, ИЛИ РАЗМЫШЛЕНИЯ О «МЕСТАХ ЗАБВЕНИЯ» В КАБАРДЕ. 2013. Başlıca tarihsel eserlerde çatışmadan kısaca söz edildi ve çoğunlukla tek bir cümleyle özetlendi: "1779’da Kabardey prensleri Rusya’ya bağlılık yemini ettiler." Bazılarında ise hiç bahsedilmedi. 1990’lara gelindiğinde hafızadan silinmiş olsa da, Adige Hase partisine mensup Çerkes aydınları girişimlerde bulunarak savaşın kolektif bellekteki yerini yeniden canlandırmak için araştırmalar yaptılar ve Keytıqo Tuaşa’da anma törenleri düzenlediler.[43]Т. Х. АЛОЕВ, Ю. В. БУНЬКОВА. РАСТЕКАЮЩЕЕСЯ БЕСПАМЯТСТВО, ИЛИ РАЗМЫШЛЕНИЯ О «МЕСТАХ ЗАБВЕНИЯ» В КАБАРДЕ. 2013.

Yedi Ay Savaşı’nın ilk anma töreni 10 Ekim 1996’da (farklı kaynaklarda 1994)[43]Т. Х. АЛОЕВ, Ю. В. БУНЬКОВА. РАСТЕКАЮЩЕЕСЯ БЕСПАМЯТСТВО, ИЛИ РАЗМЫШЛЕНИЯ О «МЕСТАХ ЗАБВЕНИЯ» В КАБАРДЕ. 2013. Keytıqo Tuaşa’da bir grup Çerkes milliyetçisi ve aydını tarafından gerçekleştirildi.[58]Beştepe, Yılmaz. 1779 Yedi Ay Savaşı-Мазибл зауэ. 2019. 1997’de anmalar daha kalabalık bir grupla devam etti, bir anıt ve bir Çerkes bayrağı dikildi. Sonraki yıllarda Çerkesler bölgeyi ziyaret etmeye devam ettiler. Zamanla bu anma bir gelenek haline geldi. 2014’te, Yedi Ay Savaşı'nda hayatını kaybeden Çerkeslerin anısına bir anıt yapılması için girişim başlatıldı.[58]Beştepe, Yılmaz. 1779 Yedi Ay Savaşı-Мазибл зауэ. 2019.[59]Circassians Intensify Demands to Repatriate Co-Ethnics From Syria. Ancak 10 Ekim 2015’te planlanan anıt, yetkililer tarafından herhangi bir resmi açıklama yapılmadan ertelendi.[58]Beştepe, Yılmaz. 1779 Yedi Ay Savaşı-Мазибл зауэ. 2019.[60]Запрет на память "сверху". 12 Ekim 2017. Çerkes aktivist Martin Koçesoko, anıtın hazır olduğunu fakat dikilmesi için izin verilmediğini, bu amaçla özel olarak kurulan bir komisyon tarafından inceleme altında tutulduğunu belirtti.[60]Запрет на память "сверху". 12 Ekim 2017.

Yeni anıt, 3 metre uzunluğunda granitten yapılmış ve "Ruhun Yolu" adını taşımaktadır. Daha önceki anıtı da yapan heykeltıraş Arsen Guşapşa tarafından tasarlandı.[61]Aydemir, Özlem. ‘Hayat Ağacı: Yaşam ve ölümün sarmalı. 1 Mayıs 2020. Ancak anıtın açılışına verilecek olan izin defalarca reddedildi ve güvenlik güçleri anma etkinliklerini engelledi.[62]Russia’s war on Circassian national consciousness. 8 Kasım 2017. 10 Ekim 2018’de, yalnızca halkın katılımıyla ve hiçbir yetkilinin bulunmadığı bir anma töreninde anıtın açılışı yapıldı.[58]Beştepe, Yılmaz. 1779 Yedi Ay Savaşı-Мазибл зауэ. 2019. Tören sırasında Hagauj Grubu’nun solisti Tembolat Thaşloko, geleneksel "Gece Baskını" şarkılarından birini söyledi. Anıtın etrafına, nehir kıyısından toplanan taşlarla Çerkes geleneğinde geçen bir metafor olmak üzere yedi kuşak geçmişi temsilen yedi halka yapıldı.[58]Beştepe, Yılmaz. 1779 Yedi Ay Savaşı-Мазибл зауэ. 2019.

Şarkılar

Çerkes şarkılarının standart bir versiyonu olmasa da, günümüze ulaşan şarkıların çoğu Tavqo Tlepşıqo’nun Gece Baskını şarkısına dayalı anlatı formundadır.

Gece Baskını Savaşı için Ruslar da "Kabardeylerin Marinskaya Kalesi’ne Baskını" adlı bir şarkı bestelemişlerdir. Bu eser, ironik bir şekilde, olayı Çerkeslerin bakış açısından aktarır ve onların yeterli kuşatma ekipmanına sahip olmadan kaleyi ele geçirme girişimlerini vurgular.[63]Андреев, Юрий Андреевич. Русская историческая песня. Сов. писатель, Ленинградское отд-ние, 1987, s. 335.

Kaynakça

  1. 1.Борисовна, Хавжокова Людмила. Исторические рефлексии адыгского народа в романе-дневнике Хабаса Бештокова. 2017, s. 44-47. cyberleninka.ru
  2. 2.Jaimoukha, Amjad. Circassian Drama & Theatre. academia.edu
  3. 3.Пащтыхь зауэжьыр зэриухрэ 150-рэ щрикъум ирихьэлIэу, s. 65–66, 93–95, 155, 191–193, 198–201, 205–208, 211–212. kbigi.ru
  4. 4.ГЛАШЕВА, З.Ж.. РУССКО-КАБАРДИНСКИЕ ОТНОШЕНИЯ В 60-70-Е ГГ. XVIII В.: ИСТОРИОГРАФИЯ КОНФЛИКТА. 24 Ağustos 2022. doi.org
  5. 5.Richmond, Walter. The Circassian Genocide. Rutgers University Press, 9 Nisan 2013, s. 13. books.google.com
  6. 6.Jaimoukha, Amjad. A Brief History of Kabarda [from the Seventh Century AD], s. 33. circassianworld.com
  7. 7.GLASHEVA, Z.ZH.. DOCUMENTS ON THE HISTORY OF THE SEVEN-MONTH WAR IN KABARDA, 1778-1779.. 2021, s. 70-81. doi.org
  8. 8.Zolchanin. К истории семимесячной войны кабардинцев 1779г. * Zolka.ru. 21 Mayıs 2024. zolka.ru
  9. 9.Kaya, Yalçın. Çerkesler 2. Kitap: Kafkasya Savaşları Tarihi, s. 124-127-128-129-130-131-137. academia.edu
  10. 10.ИнфоРост, Н. П.. Ч. 3 : Хронологический и алфавитный указатели, составленные Л. Броссе. - 1869. elib.shpl.ru
  11. 11.Военные конфликты, кампании и боевые действия русских войск 860–1914 гг. runivers.ru
  12. 12.Bashqawi, Adel. Circassia: Born to Be Free. Xlibris Corporation, 15 Eylül 2017, s. 58-59. books.google.com
  13. 13.Namitok, Aytek. The Voluntary Adherence of Kabarda (Eastern Circassia) to Russia, s. 10. circassianworld.com
  14. 14.Стеценко, Н.К.. О ПРИЧИНАХ СТРОИТЕЛЬСТВА И ФУНКЦИЯХ АЗОВО-МОЗДОКСКОЙ ЛИНИИ. cyberleninka.ru
  15. 15.Сокъур, Валерэ (1995). "Ӏуащхьэмахуэ", "МАЗИБЛ ЗАУЭ Джаур зауэжьым и тхыдэм щыщ 1779 гъэ" 6
  16. 16.Ди тхыдэм щыщ. 20 Ocak 2009. aheku.net
  17. 17.Kidirniyazov, D. S.. THE PEOPLES OF THE NORTH CAUCASUS IN THE RELATIONS OF RUSSIA AND TURKEY IN THE 1770-1790 s. 15 Eylül 2017, s. 24-34. caucasushistory.ru
  18. 18.Анатольевна, Озова Фатима. Генерал-губернатор князь Г. А. Потемкин (1776–1791): две альтернативы кавказской политики. 2019, s. 146-165. cyberleninka.ru
  19. 19.Потто, Василий. Кавказская война. Том 1. От древнейших времен до Ермолова. statehistory.ru
  20. 20.флаг марьянского. vexillographia.ru
  21. 21.Щербины, Федора. История Кубанского казачьего войска» онлайн полностью. mybook.ru
  22. 22.СКУНБ им. Лермонтова. skunb.ru
  23. 23.Бгажноков, Б.Х.. КАВКАЗСКАЯ ВОЙНА: СОБЫТИЯ, ФАКТЫ, УРОКИ. KBIGI RAN, s. 57-66, 146. kbigi.ru
  24. 24.Mirzoyev, Aslanbek. 100. Yılında Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Uluslararası Sempozyumu, s. 21. archive.org
  25. 25.ÖZER, ABDÜRRAHİM. The Ottoman-Russian Relations Between the Years 1774-1787. DEPARTMENT OF INTERNATIONAL RELATIONS BILKENT UNIVERSITY, s. 83–85. repository.bilkent.edu.tr
  26. 26.Бой при Павловской. runivers.ru
  27. 27.Hasırcı, Metin. Büyük Osmanlı Tarihi, s. 1043.
  28. 28.Город Креста - Ставропольская Старина. Бентковский И. В. gorodkresta.ru
  29. 29.Налоев, З. М.. Из истории «Песни Большого ночного нападения (песня и история) из истории культуры адыгов. 1978, s. 100-116.
  30. 30.Владимировна, Мамиева Изета. Институт эпического сказительства на Северном Кавказе: универсалии и этноспецифика. 2012, s. 61-79. cyberleninka.ru
  31. 31.Электронная газета "Адыгэ псалъэ". apkbr.ru
  32. 32.Бой при Марьевской. runivers.ru
  33. 33.Александровское, Россия - путешествия на карте. tropki.ru
  34. 34.Lanzillotti, Ian. Land, Community, and the State in the Caucasus: Kabardino-Balkaria from Tsarist Conquest to Post-Soviet Politics. Bloomsbury Publishing, 23 Eylül 2021, s. 43-47. books.google.com.tr
  35. 35.ВОЕННЫЕ ДЕЙСТВИЯ ДОНЦОВ ПРОТИВ НАГАЙСКИХ ТАТАР в 1777-1783 годах. vostlit.info
  36. 36.Шалак, М.Е.. КРАЕВЕДЧЕСКИЕ ЗАПИСКИ СБОРНИК НАУЧНЫХ ТРУДОВ. Regional Studies Notes: Collection of Scientific Works, s. 9-10. hub.sfedu.ru
  37. 37.Оборона Алексеевского редута. runivers.ru
  38. 38.Бой у Алексеевского редута. runivers.ru
  39. 39.Присоединение к России Кабарды и борьба ее за независимость ». natpressru.info
  40. 40.Berkok, İsmail. Tarihte Kafkasya. İstanbul Matbaası, 1958, s. 386.
  41. 41.Оборона Андреевской. runivers.ru
  42. 42.Бой при Ставропольской. runivers.ru
  43. 43.Т. Х. АЛОЕВ, Ю. В. БУНЬКОВА. РАСТЕКАЮЩЕЕСЯ БЕСПАМЯТСТВО, ИЛИ РАЗМЫШЛЕНИЯ О «МЕСТАХ ЗАБВЕНИЯ» В КАБАРДЕ. 2013. archive.org
  44. 44.ТАКТИКА ПОЛЕВЫХ СРАЖЕНИЙ У ЧЕРКЕСОВ (XVII-XIX вв.) - Кавказ: новости, история,традиции. kavkazoved.info
  45. 45.ХАГОЖЕЕВА Л.С.. МОТИВ СПАСЕНИЯ ТЕЛА ПОГИБШЕГО В АДЫГСКОМ ФОЛЬКЛОРЕ. Институт гуманитарных исследований - филиал Федерального государственного бюджетного научного учреждения «Федеральный научный центр «Кабардино-Балкарский научный центр Российской академии наук, 2018, s. 140-141. archive.org
  46. 46.Бгажноков, Bарасби Хачимович. Археология и этнология Северного Кавказа: Сборник научных трудов, s. 72-73. kbigi.ru
  47. 47.Хавжокова, Л. Б.. ХУДОЖЕСТВЕННОЕ ОСМЫСЛЕНИЕ ТЕМЫ КАВКАЗСКОЙ ВОЙНЫ И МАХАДЖИРСТВА В АДЫГСКОЙ ПОЭЗИИ. ИНСТИТУТ ГУМАНИТАРНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ – филиал ФГБНУ «Федеральный научный центр «Кабардино-Балкарский научный центр Российской академии наук». kbigi.ru
  48. 48.Мадина М. Паштова*. Мифологический Нарратив В Черкесской Диаспоре Сохранность Семантикопрагматический Аспект. 2015, s. 177. archive.org
  49. 49.Георгиевск, Россия - путешествия на карте. tropki.ru
  50. 50.Бой при Екатерининской. runivers.ru
  51. 51.Алоев, Т. А.. Бог дружбы да накажет злодея!»: заметки к семантическому напряжению («подданство» vs. «хьэщIагъэ») в пространстве российско-черкесского политического взаимодействия в XVIII в., s. 5. elibrary.ru
  52. 52.Baumer, Christoph. History of the Caucasus: Volume 2: In the Shadow of Great Powers. Bloomsbury Publishing, 5 Ekim 2023, s. 141. books.google.com.tr
  53. 53.KÖREMEZLİ, İBRAHİM. The Place of the Ottoman Empire in the Russo-Circassian War. The Institute of Economics and Social Sciences of Bilkent University, s. 13. aheku.net
  54. 54.Алоев, Т.Х.. ОЧЕРКИ ПОЛИТИЧЕСКОЙ ИСТОРИИ ХАДЖРЕТСКОЙ КАБАРДЫ В ПЕРВОЙ ПОЛОВИНЕ XIX В. kbigi.ru
  55. 55.Народная Песни И Инструментальные Наигрыши Адыгов Том / Adıgelerin Halk Şarkıları Ve Enstrümantal Ezgileri Cilt. kutuphane.kafdav.org.tr
  56. 56.Марзей, А.С.. Черкесское наездничество, s. 258, 260–261. apsnyteka.org
  57. 57.Han-Giray, Sultan. Записки о Черкесии. Эльбрус, 1978, s. 68-69. books.google.com.tr
  58. 58.Beştepe, Yılmaz. 1779 Yedi Ay Savaşı-Мазибл зауэ. 2019. cherkessia.net
  59. 59.Circassians Intensify Demands to Repatriate Co-Ethnics From Syria. jamestown.org
  60. 60.Запрет на память "сверху". 12 Ekim 2017. kavkazr.com
  61. 61.Aydemir, Özlem. ‘Hayat Ağacı: Yaşam ve ölümün sarmalı. 1 Mayıs 2020. jinepsgazetesi.com
  62. 62.Russia’s war on Circassian national consciousness. 8 Kasım 2017. oc-media.org
  63. 63.Андреев, Юрий Андреевич. Русская историческая песня. Сов. писатель, Ленинградское отд-ние, 1987, s. 335. books.google.com.tr