Yahya Paşa

Yahya Paşa, Sırp asıllı Osmanlı askeri ve devlet adamıdır. Malkoçoğlu ailesinin kurucusudur. Sancakbeyi, beylerbeyi ve vezirlik görevinde bulunmuştur.

Birçok kaynakta Sırp kökenli Malkoçoğlu ailesi Malkoç Mustafa Paşa'nın oğlu bilgisi bulunmakla birlikte^{[1]Başar, Fahameddin. Malkoçoğulları. Türkiye Diyanet Vakfı, 2003, s. 537-538.} Mehmed Süreyya'nın kaleme aldığı Sicill-i Osmânî'de devşirme kökenli olduğu başka bir görüşe göre de Arnavut asıllı bir ailenin üyesi olduğu şeklinde görüşler bulunmaktadır.^{[2]İnbaşı, Mehmet. Yahya Paşa'nın Üsküp'teki Vakıfları. DergiPark, 2020, s. 9-27.} Kendisince hazırlanan vakfiyesinde baba adının Aldülhay olması, Hoca Sâdeddin Efendi tarafından Fatih dönemi kullarından olarak tanımlanması, II. Bayezid'a ait vakfiyenin şahitliğinde baba adının Abdullah olarak yer alması devşirme kökenli birisi olduğu tezini güçlendirmektedir. Franz Babinger tarafından Malkoçoğlu ailesiyle Yahyapaşazade ailesinin muhtemel bağı belirtilse de dönem kayıtlarında Malkoç Mustafa Paşa'nın çocukları arasında Yahya adında birisinin olmaması ve Osmanlı dönemi kayıtlarında soyunun Malkoçoğullarıyla ilişkilendirilmemesi onun Malkoçoğlu ailesinden olmadığını ortaya koymaktadır.^{[3]Tapan, Filiz. Rumeli Uç Ailesi Malkoçoğulları'nın Kökeni Hakkında Tartışmalar ve Yeni Bir İddia. DergiPark, 2023, s. 107-129.}

1475-1481 yılları arasında Bosna sancakbeyi olan Yahya Paşa, bu görevinin akabinde 1481-1482 ile 1488-1494 yılları arasında olmak üzere iki defa Rumeli beylerbeyi olmuştur.^{[1]Başar, Fahameddin. Malkoçoğulları. Türkiye Diyanet Vakfı, 2003, s. 537-538.} Krbava Muharebesindeki başarısından dolayı Bosna sancakbeyi Hadım Yakup Paşa'nın 1494 yılında Rumeli beylerbeyi olmasıyla Yahya Paşa'da ikinci defa Bosna sancakbeyi olmuş^{[4]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Osmanlı Tarihi II. Cilt (İstanbul'un Fethinden Kanuni Sultan Süleyman'ın Ölümüne Kadar) 10. Baskı (Tıpkıbasım). Türk Tarih Kurumu, 2011, s. 210,212,228.} ve 1501 yılına kadar bu görevi yürütmüştür. Bu görevinden sonra Anadolu beylerbeyi olmuştur.^{[1]Başar, Fahameddin. Malkoçoğulları. Türkiye Diyanet Vakfı, 2003, s. 537-538.} 1504 yılı kayıtlarında, Tokat dolaylarında bulunan Şah İsmail tehdidine karşı Ankara civarlarında güçleriyle beklediği görülmektedir.^{[4]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Osmanlı Tarihi II. Cilt (İstanbul'un Fethinden Kanuni Sultan Süleyman'ın Ölümüne Kadar) 10. Baskı (Tıpkıbasım). Türk Tarih Kurumu, 2011, s. 210,212,228.} 3 Mart 1504 tarihli kayıtta, halka zulüm yaptığı suçlamasıyla Anadolu beylerbeyliği görevinden alındığı görülen Yahya Paşa'nın, kısa süre içerisinde suçsuz olduğunun anlaşılmasıyla üçüncü defa Rumeli beylerbeyi olmuştur. Yahya Paşa'nın, 21 Mayıs 1504 tarihli bir kayıtta II. Bayezid'in kızı ile evli görülmekte olup bu nedenle de “Damad” unvanını almıştır. 18 Ağustos 1505 tarihinde vezirlikle 2. kubbe veziri olması nedeniyle Rumeli beylerbeyliği görevinden ayrılmıştır.^{[5]Gök, İlhan. İnamat Defteri’ndeki Verilere Göre 16. Yüzyılın İlk Çeyreğinde Osmanlı Eyalet ve Sancak Yöneticileri. DergiPark, 2021, s. 178-197.} Yahya Paşa'nın 1507 yılında kubbe veziri olduğu bilinmektedir.^{[1]Başar, Fahameddin. Malkoçoğulları. Türkiye Diyanet Vakfı, 2003, s. 537-538.} 5 Şubat 1509'da vakfiye zeyili hazırlattığı görülen Yahya Paşa, 1510/1511 gibi ölmüş olup Üsküp'te gömüldüğü sanılmaktadır.^{[2]İnbaşı, Mehmet. Yahya Paşa'nın Üsküp'teki Vakıfları. DergiPark, 2020, s. 9-27.}

Yahya Paşa'nın; Bali Paşa, Gazi Ahmed Bey ve Mehmet Bey adındaki üç oğlu akıncı ve yönetici olarak önemli görevlerde bulunmuşlardır.^{[1]Başar, Fahameddin. Malkoçoğulları. Türkiye Diyanet Vakfı, 2003, s. 537-538.} Yahya Paşa'nın Mustafa, Mahmud, Yusuf ve İskender adında 4 oğlu daha vardır. Bunun yanı sıra Yahya Paşa'nın 6'da kızı bulunmaktadır.^{[2]İnbaşı, Mehmet. Yahya Paşa'nın Üsküp'teki Vakıfları. DergiPark, 2020, s. 9-27.}

Yahya Paşa tarafından birçok hayır eseri yaptırılmıştır. Üsküp'te 1503 yılında cami, mektep, han, hamam ve imaret yaptırmış olup kendi adıyla anılan cami günümüze ulaşabilmiştir. Bunun yanı sıra diğer yaptırdığı tesisler; Sofya'da bedesten ve hamam, Niğbolu'da kervansaray, İstanbul Kadırga Limanı'nda da hamam ve sıbyan mektebi şeklindedir.^{[2]İnbaşı, Mehmet. Yahya Paşa'nın Üsküp'teki Vakıfları. DergiPark, 2020, s. 9-27.}

Yahya Paşa

Dış bağlantılar

Kaynakça