Veysel Hilmi Paşa

Arnavut Veysel Hilmi Paşa (Manastır, 19. yüzyıl – 12 Ekim 1892, İstanbul), Arnavut asıllı Osmanlı müşîridir. 1843-1891 yılları arasında Osmanlı ordusunda görev yapan Veysel Paşa, özellikle 93 Harbi'ndeki faaliyetleriyle tanınır.

Hayatı

19. yüzyılda Manastır'da Arnavut asıllı bir âileye doğdu. 1843'te orduya katılarak 3. Ordu'nun Bosna Eyâleti'ndeki faaliyetlerine katkılarda bulundu. 1867 ya da 1868'de binbaşı rütbesine terfî etti. Hersek İsyânı sırasındaki hizmetlerinden ötürü mirliva yapıldı. 93 Harbi'nde Ahmed Eyüb Paşa'nın komuta ettiği Tuna Cephesi Doğu Ordusu'na nakledildi. Temmuz 1877'deki Eski Zağra Muharebesi'nde Ciğersöken tepesini tutarak Ilıca yolunu kesti ve böylece Rusların ilerleyişini durdurdu.^{[1]Hüseyin Râcî Efendi. Zağra Müftüsünün Hatıraları. Kervan Kitapçılık, s. 141-144.} Aralık'ta ferîk pâyesiyle Şıpka Geçidi başkumandanı oldu. Emrinde 40.000 asker varken, İosif Gurko'nun ordusu 65.000 civarındaydı. 5-9 Ocak 1878 araları süren IV. Şıpka Geçidi Muharebesi'nde yaralanan Veysel Paşa, her taraftan sarılınca 12.000^{[2]Öztuna, Yılmaz. Osmanlı Devleti Tarihi. Ötüken Neşriyat, 2017.}-20.000^{[3]von Hammer-Purgstall, Joseph. Büyük Osmanlı Tarihi. Üçdal Neşriyat, s. 188-189.[4]Iorga, Nicolae. Osmanlı İmparatorluğu Tarihi 1300-1912. Yeditepe Yayınevi, 2024, s. 2020.}-31.000^{[5]Shirokorad, Aleksandr B.. Rusların Gözünden 240 Yıl Kıran Kırana Osmanlı Rus Savaşları. Selenge Yayınları, 2009, s. 430.} neferiyle birlikte Mihail Skobelev'e teslim oldu. Geriye kalan askerler ise düzensiz bir şekilde savaş alanından uzaklaştı. Bu taarruzda Rus kayıpları 5.500 iken, Osmanlı kayıpları 4.000 idi.^{[6]The Encyclopedia of Warfare. Metro Books, 2013, s. 596.}

Ruslar için Edirne yolunu açan bu çatışma, târihçiler tarafından yoğun biçimde tartışılmaktadır. Henry M. Hozier, Osmanlı kuvvetlerinin cesurca savaştığını ve yenilginin sorumluluğunun komutanlara atfedilmesi gerektiğini savunur: "Ruslar, Veysel Paşa gibi hayli beceriksiz bir generalle karşı karşıya olmaları bakımından şanslıydılar; en sıradan yetenekteki bir komutan bile Balkanları geçen bu iki kolu imhâ etmiş olurdu".^{[7]Hozier, Henry M.. The Russo-Turkish War: Including an Account of the Rise and Decline of the Ottoman Power and the History of the Eastern Question. William Mackenzie, 1878, s. 802.} Esir alınan Veysel Paşa, Osmanlı Devleti'ne iâde edildiğinde Dîvân-ı Harp'ta yargılandı. Teslim olunmasına saraydan verilen emrin sebep olduğu gerekçesiyle beraat edildi.

31 Temmuz 1880'de vekâleten Edirne'deki 2. Ordu'nun başına geçti. Bu görevini Şubat 1884'e kadar sürdürdü.^{[8]Kazancıgil, Ratip. Dağdevirenzâde M. Şevket Bey'in Edirne tarihi ve Balkan Savaşı anıları. Türk Kütüphaneciler Derneği, 2005, s. 81.} 2 Eylül 1885'te müşîr ünvanıyla 2. Ordu'nun müşîrliğini yürütmeye başladı. Haziran 1891'de hastalandığında yerine vekâleten Macar Mahmud Hamdi Paşa geldi. Hava değişimi için Edirne'den İstanbul'a giden Veysel Paşa, 12 Ekim 1892'de orada öldü. Eyüpsultan Mezarlığı'na defnedildi. Sicill-i Osmânî'ye göre "cesur, gayretliydi. Savaşlarda cesaret ve hizmeti görüldü".^{[9]Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmânî. Tarih Vakfı Yurt Yayınları, Ağustos 1996, s. 1663.}