Uzlar

Uzlar, Orta Çağ'da Doğu Avrupa'da yaşayan bir Türk topluluğudur. Rus kroniklerinde Tork olarak bilinmektedirler. Orta Çağ Türk halklarının çoğu gibi Uzlar da Tengricilik inancına sahiptir.

Erken Dönem

Uzların kökeni Hazar Denizi'nin doğusunda yer alan Oğuz Yabgu Devleti'ne (750-1055) kadar uzanmaktadır. Oğuz Devleti, Hazar Kağanlığı'nın batı ve kuzeyinde komşusuydu. Oğuz-Hazar ilişkileri istikrarlı değildi. Oğuz Devleti, güçlü Hazar Kağanlığının kimi zaman müttefiki, kimi zaman düşmanı olmuştur. 10. yüzyılda bir grup Oğuz, Hazar ordusunda savaştı.^{[1]Selçuk Bey ve Hazarlar: Kim Kime Ne Yaptı?. 22 Şubat 2014.} Selçuk Bey'in babası Dukak da bunlardan biridir. Esas olarak rakip Türk kavmi olan Peçeneklere karşı savaşmışlardır. Hazar Kağanlığı dağıldıktan sonra, doğudan gelen Kıpçak akınları nedeniyle batıya doğru hareket etmek zorunda kaldılar.^{[2]Uzlar (Oğuzlar). 17 Haziran 2013.}

Sonraki yıllar

1054 yılında Dinyeper nehri civarına yerleştiler. Ancak beş yıl sonra Kiev Rusları tarafından yenilgiye uğratıldılar. Daha sonra batıya, Tuna Nehri'ne doğru ilerlediler ve 1065 yılında eski düşmanları Peçenekler tarafından püskürtüldüler. 1065'ten sonra Bizans İmparatorluğu'na ve Rus prenslerine bağlılıklarını bildirdiler. Çoğunluğu Hristiyanlığa geçti. Bizans İmparatorluğu'nda asker olarak görev yaptılar. 1071 yılında Bizanslılar ile Selçuklular arasında yapılan Malazgirt Savaşı'nda Bizans ordusunun sağ kanadında görev aldılar. Ancak bazı rivayetlere göre taraf değiştirip Selçukluların zaferine katkıda bulunmuşlardır.

Uzlar, genel olarak Türkmenler ve Müslüman Oğuz Türklerinin içinde asimile olarak Marmara, Batı Karadeniz, Orta Karadeniz, Orta Anadolu ve Trakya'ya yerleşmişlerdir.^{[3]Özdemİr, Mustafa. 14-17. Yüzyillar Arasinda Anadolu'ya Gelen Türk Göçlerİ Ve Anadolu'nun Doğusunda Meydana Gelen Demografİk Değİşmeler. 2017, s. 51-76.[4]Yalvar, C.. Anadolu'da Son Türk İskânı: İznik İmparatorluğu'nda Kuman-Kıpçaklar Ve Yalova Kazımiye (Yortan) İle Elmalık (Saruhanlı) Köylerindeki Varlıkları. 2021, s. 11-36.}

Sonrası

Vasily Radlov da dahil olmak üzere bazı Türkologlar, Gagauz halkının ve bazı Manav halkının Uzların soyundan geldiğini ileri sürmüşlerdir.^{[5]Anadolu'ya yerleştirilen Kumanlar (Manavlar).[6]Yilmaz, Adil. Bızans'in Anadolu'ya Yerleştırdığı Son Türkler. 2018, s. 29-32.[7]Acar, Kenan (2010). Kuzeybatı Anadolu Manav Türkmen Ağızları Üzerine Birkaç Not.[8]Muharrem ÖÇALAN SAKARYA- İZMİT YÖRESİ YERLEŞİK TÜRKMENLERİ MANAV AĞIZLARINDA ÖTÜMSÜZ PATLAYICI ÜNSÜZ DEĞİŞMELERİ.[9]Acar, Kenan. GAGAVUZ TÜRKÇESİ İLE KOCAELİ YERLİ (MANAV) AĞIZLARI ARASINDAKİ PARALELLİKLER, 2022, VI. Uluslararası Türklerin Dünyası Sosyal Bilimler Sempozyumu, PARALLELS BETWEEN GAGAVUZ TURKISH AND KOCAELİ NATİVE TURK (MANAV) DİALECTS, Kenan Acar, 2022, VI. International Turkish World Social Sciences Symposium. January 2022.} Bu görüşe göre Gagauz adının kökeni Gök Oğuz'dur . Ancak bu görüş diğer bilim insanları tarafından genel olarak kabul görmemektedir.