Trakya-Paşaeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti

Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, 30 Kasım 1918 tarihinde Edirne'de kurulan Anadolu Hareketi yanlısı cemiyet.

Tarihçe

Cemiyetin Talat Paşa'nın yönlendirmesi ile 2 Kasım 1918'de İstanbul'da tacir Kasım Bey'in Küçük Kınaciyan Hanı'ndaki yazıhanesinde Edirne milletvekili Faik Bey, Edirne Belediye Başkanı Şevket Bey, avukat Mehmet Şeref Bey ve Edirneli yurtseverlerin katılımı ile yapılan toplantıda kurulmasına karar verilmiş; 30 Kasım 1918 tarihinde de Edirne merkez olmak üzere resmen kurulmuştur.^{[1]Trakya Paşaeli Müdafa-i Hukuk Cemiyeti 100. Yıl Hatırası. Edirne Belediyesi, 2019.[2]Güner, Zekai. Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin Kuruluşu ve Faaliyetleri (1 Aralık 1918-13 Mayıs 1920). Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 1998, s. 203.} Talat Paşa'nın da üyesi olduğu cemiyet Teşkilât-ı Mahsusa kanalıyla devlet tarafından desteklenmiştir.^{[3]Bıyıklıoğlu, Tevfik. Trakya'da Milli Mücadele. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, 1992, s. 121-125.}

Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılacağını düşünen bu cemiyet, yıkılma tehlikesine karşın Batı Trakya ve Doğu Trakya'yı tek bayrak altında toplamak, Trakya'daki Müslüman nüfusa sahip çıkmak ve bu bölgede bir Türk devleti kurmak amacıyla kurulmuştur. Çıkardıkları Trakya Paşaeli ve Ahali gazeteleriyle de bu düşüncelerini savunmuşlardır.^{[4]Trakya Paşaeli Gazetesi. Atatürk Ansiklopedisi.} 7 Eylül 1919'daki Sivas Kongresi sonrasında ise 7 Ekim 1919'da Edirne Belediyesi'nde yapılan bir toplantıyı takiben Şevket Dağdeviren'in Mustafa Kemal'e çektiği bir telgrafla cemiyet, Anadolu'daki diğer cemiyetler ile birleşerek Anadolu ve Rumeli Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti çatısına girmiştir.^{[5]Özkaya, Yücel, İstiklal Harbinde Yararlı ve Zararlı Cemiyetler Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi sayfa: 61-67 Ankara 2011[6]Altınel B. Cem, 1863 - 1931 Şevket Dağdeviren ve Edirne'si Edirne Belediyesi Yayınları No: 27 sayfa 42 - 67 Nisan 2017 İstanbul[7]Atatürk, Gazi M. Kemal, Söylev Cilt: III basıma hazırlayan Hıfzı Veldet Velidedeoğlu Cumhuriyet Kitapları, s: 340-400, İstanbul 10. baskı 2009}

Türk Ulusal Bağımsızlık Savaşı'nın örgütlenmesinin Mayıs 1919'da başladığı göz önünde bulundurulduğunda; bu tarihten 6 ay önce kurulan Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti benzeri birkaç cemiyetle birlikte anti-emperyalist direnişin öncü kuruluşlarındandır.^{[6]Altınel B. Cem, 1863 - 1931 Şevket Dağdeviren ve Edirne'si Edirne Belediyesi Yayınları No: 27 sayfa 42 - 67 Nisan 2017 İstanbul[8]Altınel B. Cem Kuruluşunun 100. Yılında Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Derneği Yöneticilerinin Yaşam Öyküleri Edirne Belediye Başkanlığı Yayınları No:30 Edirne 2018 ISBN 978-605-67594-4-4}

Etkinlikler

Cemiyet merkezi Edirne şehridir ve cemiyetin bir başkanı ile 12 üyesi yönetim kurulunu oluşturur. Cemiyetin dönemin siyasi partileri ile bir ilişkisi yoktur.^{[6]Altınel B. Cem, 1863 - 1931 Şevket Dağdeviren ve Edirne'si Edirne Belediyesi Yayınları No: 27 sayfa 42 - 67 Nisan 2017 İstanbul}

Cemiyet üyeleri, Doğu ve Batı Trakya'daki demografik, ekonomik, kültürel ve tarihsel Türk üstünlükleri ve haklarını anlatan harita, grafik ve broşürler hazırlayarak bunları Amerika Birleşik Devletleri ile Anlaşma Devletleri'ne verdi ve Paris Barış Konferansı'na gönderdi. Bir dizi basın açıklamasıyla yabancı basında çıkan yanlış haberleri düzeltmeye çalıştı, San Remo Konferansı'na temsilci gönderdi.^{[3]Bıyıklıoğlu, Tevfik. Trakya'da Milli Mücadele. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, 1992, s. 121-125.[5]Özkaya, Yücel, İstiklal Harbinde Yararlı ve Zararlı Cemiyetler Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi sayfa: 61-67 Ankara 2011[6]Altınel B. Cem, 1863 - 1931 Şevket Dağdeviren ve Edirne'si Edirne Belediyesi Yayınları No: 27 sayfa 42 - 67 Nisan 2017 İstanbul}

Cemiyet, 5 kongre:

1. 10 Temmuz 1919 Trakya Kongresi,

2. 16 - 18 Ekim 1919 Birinci Edirne Kongresi,

3. 15 Ocak 1920,

4. 31 Mart - 2 Nisan 1920 Lüleburgaz Kongresi ve

5. 9 - 13 Mayıs 1920 İkinci (Büyük) Edirne Kongresi'ni yaptı,^{[5]Özkaya, Yücel, İstiklal Harbinde Yararlı ve Zararlı Cemiyetler Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi sayfa: 61-67 Ankara 2011}

8 bildirim yayınladı ve cemiyetin resmi yayın organı olan Trakya Paşaeli Gazetesini 47 sayı çıkardı.^{[6]Altınel B. Cem, 1863 - 1931 Şevket Dağdeviren ve Edirne'si Edirne Belediyesi Yayınları No: 27 sayfa 42 - 67 Nisan 2017 İstanbul}

Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin etkinliği Trakya'nın her tarafında tanınıyordu. Trakya'nın Türklüğü'nü savunmayı görev edinmiş bu oluşum, I. Kolordu'ya savaş için gerekli unsurları da sağlıyor ve bir hükûmet gibi algılanıyordu.^{[6]Altınel B. Cem, 1863 - 1931 Şevket Dağdeviren ve Edirne'si Edirne Belediyesi Yayınları No: 27 sayfa 42 - 67 Nisan 2017 İstanbul}

Cemiyet, Lozan Barış Anlaşması’ndan sonra çalışmalarına son verdi ve üyeleri fırka (parti) içinde etkinliklerini sürdürdü.^{[6]Altınel B. Cem, 1863 - 1931 Şevket Dağdeviren ve Edirne'si Edirne Belediyesi Yayınları No: 27 sayfa 42 - 67 Nisan 2017 İstanbul[8]Altınel B. Cem Kuruluşunun 100. Yılında Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Derneği Yöneticilerinin Yaşam Öyküleri Edirne Belediye Başkanlığı Yayınları No:30 Edirne 2018 ISBN 978-605-67594-4-4}

Üyeleri

• Şevket Dağdeviren

• Kasım Yolageldili

• Şeref Aykut

• Faik Kaltakkıran

• Şevket Ödül

• Süleyman Şevket Dingiloğlu

• Dr. Rifat Osman Tosyavizade

• İskeçeli Müftü Mestan Ağa

• Şakir Kesebir

• Rasim Ertür

• Hafız Rakım Ertür

• Müftü Osman Hilmi Efendi

• Hamdi Kuleli

• Cezzarzade Şevki

• Ahırköylü Ahmet Muhtar Merter

• Ekrem Demiray

• Cafer Tayyar Eğilmez

• Hilmi Ergene

• Hayrettin Belli

• Çorlulu Niyazi

• Lüleburgazlı Murat

• Salih Cevdet

• Edirneli Ahmet Cemal

• Nazmi İsmail

• Salih Cemal

• Mustafa Asım

• Bekir Hafız Mehmet

• Ahmet Nazmi

• Halil Sadi

• Hasan Şevket

• Saraylı Ali Naki

• Babaeskili Hamdi

• Bahaeddin

• Hafız Emin

• Galip Bahtiyar Göker

• Tekirdağlı Adil

• Dedeağaç Konsolosu Naili Şehbender Şükrü

• Dimetokalı Fabrikatör Cemal

• Maksud Derviş

• Ali Galip Pekel

• Şefik Bicioğlu

• Müftüzade Cemal

• Ali Seyfi Tülümen

• Komanlızade Ömer

• İbrahim Fuat

• Kızanlıklı Muhsin Öğretmen

• Öğretmen Okulu Müdürü Rıdvan Nafiz

• Yazar Mustafa Neyyir (Yüzellilikler'den)

• Malkaralı Nazmi

• Mustafa Paşazade Fethi

• Hafız Rıza Ali Seyfeddin

• Rasim Hacı İbrahim

• Reşit Ahmet

• Ali Rıza Dursunkaya