Türk düğün gelenekleri

Türk düğün gelenekleri, Türkiye'nin kültürel açıdan en önem verdiği geleneklerden birisidir. Türkiye'nin neredeyse her bölgesinde düğün gelenekleri değişiklik gösterse de genelde düğünlerde türküler ve çiftin yörelerinin dansları yapılır. Bunun yanı sıra şarkı eşliğinde düğündeki çiftler dans eder. Nikâh kıyıldıktan sonra pasta kesilir, takı töreni yapılır ve çeşitli eğlenceler yapıldıktan sonra da düğün sonlandırılır. Türkiye'de dini nikâh zorunlu değildir. Fakat resmi nikâhı yapılan Müslüman vatandaşlar düğünden sonra İmam nikâhı yapabilirler.

Bazı yörelerde tamamıyla dini kurallara uyularak düğünler yapılır. Bu düğünlerde, düğünün yapıldığı yer ikiye ayrılır ve bir alanda sadece kadınlar bulunurken diğer bölümde sadece erkekler bulunur. Dini düğünlerde Kur'an okunur, dualar edilir.

Türk düğünleri şehirlerde genellikle düğün salonlarında yapılırken köylerde genellikle açık alanda yapılmaktadır.

Türkiye'de Balkan kökenli vatandaşların da farklı gelenekleri vardır.

Düğün safhası

Türkiye'de düğünlerde birçok gelenek olmasının yanı sıra, öncesinden de gelenekler vardır. Örneğin kız istemede erkeğe tuzlu Türk kahvesi verilir. Kınada gelin ağlatılmaya çalışılır. Düğün öncesi gelinin erkek kardeşleri veya babası gelinin beline kırmızı bir kurdele bağlar. Gelin baba evinden çıkarılırken gelinin yakınları tarafından damattan veya babasından para istenir. Düğünden önce damat, damat tıraşı olur, gelin ise düğün öncesi gelin başı denen özel saç tasarımını yaptırır. Tesettürlü kadınlarda ise gelinin tesettürüne özel bir tasarım yapılır. Düğün öncesi damat ailesi ile birlikte, gelini almak için gelinin evine gider ve gelini alarak düğünün yapılacağı yere bir araba ile birlikte gider. Arabada gelin ve damadın yakınları bulunur. Bazı kültürlerde gelin at ile evinden alınır.^{[1]At sırtında gelin getirme geleneğini yaşattılar.} Bu geleneğe şehirlerde pek rastlanmaz.

Yörelere göre gelenekler

Türkiye çok kültürlü yapıya sahip bir ülkedir. Türkiye'nin 7 bölgesinde de insanların yaşantısı birbirinden çok fazla olmasa da farklıdır. Bu farklılıklar düğünlere de yansımıştır.

Batı Akdeniz

Batı Akdeniz'de gelenekler Türkiye'nin genelinden çok farklı değildir. Ancak burada bazı kelimeler daha farklıdır. Örneğin çeyiz kelimesi Antalya'da "kofa" olarak geçer.

Doğu Akdeniz

Doğu Akdeniz'de düğün gelenekleri genellikle iki tarafı da maddi anlamda zorlar.^{[2]Türk Düğün Gelenekleri: Yörelere Göre Türk Düğün Adetleri.} Düğün gelenekleri de renkli ve enteresandır. Bir diğer gelenek ise gelinin çeyizinin evinden evleneceği eve götürüleceği sırada gerçekleşir. Erkek tarafından birisi çeyizin içinden bir yastık çalar ve kız tarafının geçleri de bu yastığı alıp damada götürür. Yastığı geri alıp damada veren kişiye damat para verir.^{[2]Türk Düğün Gelenekleri: Yörelere Göre Türk Düğün Adetleri.} Adana'da düğünden önce damadın evine büyük bir bayrak asılır, bu bir düğünün olduğunu simgeler.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Bazı yerlerde bayrak yerine evlerin önünde portakal veya soğan da asılabilir.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Damadın evinin önünden halay ve danslar yapılmaya başlanır ve gelin evinin önüne kadar sürer.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Kız evine gelindiği zaman evin önünde davul, zurna eşliğinde kurban kesilir ve Karakucak güreşi yapılır.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Ayrıca Adana düğünlerinde damada bir tatlı verilir ve tatlının içine de bir altın koyulur ve damadın bulması istenir.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Kına gecesinde, "kınacı cezası" denen oyunlar yapılır.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Bunlardan birinde kına gecesine gidilirken damadın yolu kesilir ve yüksek bir ağacın tepesine koyulan yumurtayı vurması istenir.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Damat yumurtaları vuramazsa gelin tarafı damada ceza verir.^{[2]Türk Düğün Gelenekleri: Yörelere Göre Türk Düğün Adetleri.} Diğer gelenekler ise damadın koluna su dökülmesi, ceketinin ters giydirilmesi ve beline ip bağlanıp asılmasıdır.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Adana'da bazı düğünler bir hafta bile sürebilir.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.}

Doğu Anadolu

Doğu Anadolu geleneklerine en bağlı kalan bölgelerdendir ve gelenek konusunda da çok zengindir.^{[2]Türk Düğün Gelenekleri: Yörelere Göre Türk Düğün Adetleri.} Geleneklere göre damat evlenirken arkadaşları tarafından kulağı çekilir.^{[2]Türk Düğün Gelenekleri: Yörelere Göre Türk Düğün Adetleri.} Ayrıca damat arkadaşlarına yemek vermek zorundadır.^{[2]Türk Düğün Gelenekleri: Yörelere Göre Türk Düğün Adetleri.} Damat gelinin ailesi ile bir süre konuşmaz ve evlilikten 1 hafta sonra gelinin saçı kesilir.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Gelin damat evine girerken başından aşağı para ve kuruyemiş dökülür.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Bir diğer gelenek iste başka bölgelerde farklı varyasyonlarının da görüldüğü, geline para ve kuruyemiş atılmasıdır.^{[2]Türk Düğün Gelenekleri: Yörelere Göre Türk Düğün Adetleri.} Bu yöredeki diğer bir gelenek ise gelinin yengesinin ve kaynanasının tartışmasıdır.^{[2]Türk Düğün Gelenekleri: Yörelere Göre Türk Düğün Adetleri.}

Güneydoğu Anadolu

Güneydoğu Anadolu gelenek konusunda zengin bir bölgedir.^{[2]Türk Düğün Gelenekleri: Yörelere Göre Türk Düğün Adetleri.} Örneğin Şanlıurfa'da takı töreni düğünün sonunda yapılır ve geline çok fazla altın takılır.^{[2]Türk Düğün Gelenekleri: Yörelere Göre Türk Düğün Adetleri.} Takı takamayanlar ise "Gelin Cuması" denilen, düğünden sonraki 3 cuma boyunca gelinin annesi aracılığı ile çifte hediyeler verir.^{[2]Türk Düğün Gelenekleri: Yörelere Göre Türk Düğün Adetleri.} Diyarbakır'da ise damat gelini yeni evine götürürken kapının eşiğinde su dolu veya şeker ile para dolu bir testi kırılır.^{[2]Türk Düğün Gelenekleri: Yörelere Göre Türk Düğün Adetleri.[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Bu geleneğin anlamı ise evliliklerinin su gibi akıp gitmesidir.^{[2]Türk Düğün Gelenekleri: Yörelere Göre Türk Düğün Adetleri.} Ayrıca içeri girilirken gelinin ayaklarının altına koyun postu serilir.^{[2]Türk Düğün Gelenekleri: Yörelere Göre Türk Düğün Adetleri.} En ilginç geleneklerden birisi ise Muş'ta bulunmaktadır. Damat tıraş olduktan sonra gelen davetlilerin önüne uzun içlik veya iç çamaşırı ile çıkar.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Gelin damat evine giderken bardak, testi veya tabak kırılır. Bunun anlamı ise damat evindeki bütün eşyaların gelin için feda edildiği anlamına gelir.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Muş'ta düğünler çarşamba günü başlar. Kızın baba evinde şerbet içildikten sonra, damadın babasının evinde toplanan kadınlar, daha sonra hep birlikte kız evine geri gider. Yatsı namazı kılındıktan sonra gece düğünü yapılır.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Malatya'da gelinin annesine "süt hakkı" adı altında hediyeler verilir.^{[5]Gelenek ve Görenekler.} Düğünler genellikle hasat sonunda yapılır. Bazı yörelerde düğün alışverişine yük denir.^{[5]Gelenek ve Görenekler.} Gelinin amcasına, dayısına ve erkek kardeşine hediye alınır ve bu geleneğe Emmi yolu - dayı yolu denir.^{[5]Gelenek ve Görenekler.} Düğün daveti "okuntu" denilen çağırma şekli ile yapılır.^{[5]Gelenek ve Görenekler.} Malatya'da da birçok bölgede olduğu gibi evlenen erkeğin evine Türk bayrağı asılır.^{[5]Gelenek ve Görenekler.}

İç Anadolu

İç Anadolu'da ise gelenekler hâlâ yaygın biçimde devam etmektedir.^{[2]Türk Düğün Gelenekleri: Yörelere Göre Türk Düğün Adetleri.} Konya düğünlerinde ise gelin, yeni evine giderken mezarlığın önünden geçirilir. Sebebi ise "Düğünü gördün, ölümü de unutma" mesajıdır.^{[2]Türk Düğün Gelenekleri: Yörelere Göre Türk Düğün Adetleri.} Gelinler yöresel gelinlikler giyer.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Düğün öncesi evin önüne bir bayrak asılır ve bayrak indirildiği zaman düğün bitmiş demektir.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Sivas'ta kınada birçok şehrin geleneğinde olduğu gibi, gelin veya annesi ağlatılır.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Damat gelini almaya bayraklar ile gider.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Bayrak taşıyanlara, kız tarafı sorular sorar ve sorular doğru bilinirse damada yol açılır, yanlış bilinirse yol açılmaz ve damat para vermek zorunda kalır.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Sivas'ta da at üzerinde gelin alma geleneği vardır.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Gelin attan inerken ters bir kazan konulur, ters kazanın üstüne de bir tahta kaşık konumlandırılır. Gelin tahta kaşığı kırarsa uğur geleceğine inanılır.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Düğünden sonraki gün duvak açma töreni düzenlenir.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.}

Ege

En uzun düğünlerin bulunduğu bölgelerden birisi Ege'dir.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Okuyucu denen kadınlar ev ev dolaşıp düğünün haberini verir.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} İki tarafın maddi durumuna bağlı olarak düğünler en az 3 gün 3 gece sürer.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Aydın'da Adana'da olduğu gibi bayrak asılır ve bayrak asılırken havaya ateş açılır.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Burada düğünler, Ege'nin ikliminin de etkisi ile genelde açık alanda yapılır. Türkiye'de kız istemeye gelen erkek tarafına Türk kahvesi ikram edilirken Afyonkarahisar'da kızı istemeye gelen erkek tarafında sadece su ikram edilir.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Eğer kız verilirse de ilk Cuma günü damadın ailesi Çay içmeye davet edilir.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Nişan günü damadın ailesi kızı bir kez daha ister. Gelin kaynanasının elini öper ve kaynanasının önünde diz çöker.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Kaynana gelinini kutlamaz. Sebebi ise kaynananın ilk günden gelin ile çok yakın olmak istememesidir.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Daha sonra gelin, damat tarafındaki bütün erkeklerin elini öper.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Erkek tarafının kadınları gelinin saçından 2 tel saç keser.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Gelin alınıp düğüne gidilene kadar en az üç kurban kesilir.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Aydın'da da ilginç gelenekler yer almaktadır.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} En çok adet ise damadın arkadaşları tarafından yapılır, hatta yapılan geleneklerin adı "damat bezdirme"dir. Damadın arkadaşları damadı ayakkabısız bırakabilir ve bir cami minaresinden geline "seni seviyorum" dedirtebilir.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Diğer bir adet ise damadın cam şişelerinin üzerinde duran yumurtaların vurulmasıdır.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Çanakkale'de damat tarafı davul zurna eşliğinde oynar.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Damat gelini almak için gittiği zaman gelin saklanır. Damat gelini bulmak için tüm odaları gezer ve gelinin olmadığı her odadaki kişiye para öder.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Manisa'da gelin at ile alınıp şehirde dolaştırılır.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Gelin yeni evine duvağı ile girer, akşam yemeğinde damat gelinin duvağını açar.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Tokat'ta gelin hamama götürülür ve damat tarafı geline çeşitli hediyeler getirir.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Kına gecesinde gelin altın almadan eline kına yakılmaz.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} İzmir'de birçok şehirde olduğu gibi damadın evine Türk bayrağı dikilir.^{[6]İzmir Düğün Gelenekleri. 23 Eylül 2019.} Gelinin saklanma merasimi İzmir'de de uygulanır.^{[6]İzmir Düğün Gelenekleri. 23 Eylül 2019.} Gelin arabasına binerken başından aşağı bolluğu simgeleyen pirinç dökülür.^{[6]İzmir Düğün Gelenekleri. 23 Eylül 2019.}

Trakya

Trakya'da kız almak pek zordur.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Edirne'nin bir geleneğine göre kız isteme sadece Pazartesi ve Perşembe günleri yapılır.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Kız isteme töreninde Türk kahvesi erkeğe şekerli olarak verilirse kız gönlü olarak gidiyor demektir. Eğer Türk kahvesi erkeğe şekersiz verilirse kızın bu evliliğe gönlü yok demektir.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Bazı geleneklere göre kız 3 defa istenir.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Kız evlenirken, damat gelinin komşularına para verir. Bazı bölgelerde kız evden çıkarken geline yakınları para ve takı takar.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Trakya'daki en önemli geleneklerden birisi düğün alayıdır. Bazı gençler alaya at ile katılır, alay bir anlık durur ve atlar ile katılan gençler 3–4 km koşu yapar.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Düğün alayında damat etrafa çerez ve şeker saçar.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Bir rivayete göre saçılan şekerlerden birisini alan genç kız rüyasında evleneceği kişiyi görür.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Tekirdağ'da geleneklere göre gençlere telde pişmiş horoz ikram edilir.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Kırklareli'nde ise bir tepsiye teneke koyulur ve tenekenin içi para ve su ile doldurulur. Gelin ve arkadaşları tenekenin etrafında oynadıktan sonra tepsiye tekme atar ve dökülen paraları çocuklar toplar.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Damat tarafı kız evine takılar ile gider.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Bazı köylerde damat zincirle tavana asılmamak için gençlere para dağıtır.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Düğünler genelde Cumartesi günleri yapılır.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.}

Doğu Karadeniz

Karadeniz yöresinde de kız almak zordur.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Bazı aileler gelini ilk istenişte vermez, damada "biz bir düşünelim" cevabını verir.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Nedeni ise Karadeniz'de babaların kızlarından vazgeçmesinin çok zor olmasıdır.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Bazı ailelerde nişan yapıldıktan sonra imam nikâhı'da kıyılır.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Karadeniz'de Pazartesi veya Perşembe günleri düğün alışverişi yapılır, düğün çağrıcısı tutulur ve gelin ile damat hamama götürülür.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Damat tıraş olurken, damadın yanındakiler damada para verir.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Gelin yengesi veya başka biri tarafından hazırlanır ve gelini hazırlayan kişiye damat tarafı para verir.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Gelinin yüzü tülbent ile kapatılır ve gelin alınırken başından aşağı buğday ile para dağıtılır.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Bazı yörelerde gelin At ile alınır.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Karadeniz'deki geleneklerden birisi de evin çatısına koyulan testinin damat tarafından vurulmasıdır.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Damat testiyi vurabilirse eve girebilir, vuramazsa damattan para istenir.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Düğün işlemlerinin başlaması için gelinin kimliği işlemeli bir mendil ile damat tarafının en büyüğüne verilir.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Düğün günü kız evinin çıkışına bir kaşık koyulur ve gelin o kaşığı kırarak evden dışarı çıkar. Bu kırıcı olabilecek davranışların baba evinde kalacağı anlamında yapılır.^{[3]YÖRELERE GÖRE TÜRK DÜĞÜN VE EVLENME GELENEKLERİ.} Rize'de gelini evden babası veya erkek kardeşi çıkarır.^{[7]Rize Adetleri.} Düğün yeri yakınsa gelin düğün yerine yaya gider, uzak ise araba ile gider. Eski geleneklerden birisi ise gelinin at ile düğün yerine gitmesidir.^{[7]Rize Adetleri.} Gelin düğünden sonra evine girerken sağ el parmakları ile bala bandırır ve kapıya sürer. Zengin olsun diye de başına bez koyup para dökülür.^{[7]Rize Adetleri.} Düğün olduktan sonra bir hafta sonra "yedi" olur. Yedi, kızın damatla birlikte babasının evine gitmesine denir. Yediden birkaç gün sonra da erkek tarafı kız tarafını evinde ağırlar.^{[7]Rize Adetleri.}

Batı Karadeniz

Batı Karadeniz'de erkek tarafı kızı at veya araba ile almaya gider.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} İmam nikâhı vekiller aracılığı ile gizli kıyılır.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Bazı yörelerde at koşuları ve nişan atma yarışmaları düzenlenir.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Bazı yörelerde ise güreş müsabakaları yapılır.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.} Eğlencelerde genel olarak yöresel hava hakimdir.^{[4]İllere Göre Düğün Gelenekleri.}

Marmara

Marmara'da, kız istemeye gidilirken buğday, çörek otu ve şeker yüzüğün kurdelesine bağlanır ve evin en büyüğü kim ise ona verilir.^{[8]BURSA EVLİLİK GELENEKLERİ.} Hamur ile fırında simit şeklinde halka yapılır ya da köy ekmeğinin üzerine susam, çörekotu dökülür ve çikolata ile birlikte büyük bir beze bağlanır ve erkek tarafı bunu kızın evine götürür.^{[8]BURSA EVLİLİK GELENEKLERİ.} Gelin hamamı geleneği Marmara bölgesindeki şehirlerde de görülür.^{[8]BURSA EVLİLİK GELENEKLERİ.} Düğün yemeği düğünden bir hafta önce yapılmaya başlanır ve düğün yemeğinin pişirilmesi için damadın arkadaşları tarafından odun götürülür.^{[8]BURSA EVLİLİK GELENEKLERİ.} Odunları ilk götürene bahşiş verilir.^{[8]BURSA EVLİLİK GELENEKLERİ.} Kınada bölgelere özel şarkılar söylenir.^{[8]BURSA EVLİLİK GELENEKLERİ.} Düğün günü erkek tarafı düğün alayı ile kızı almaya gider.^{[8]BURSA EVLİLİK GELENEKLERİ.} Kız yeni evine girerken akrabaları tarafından başına pirinç, şeker ve para atılır. Bu gelenek evin bolluğunu bereketini artırmak için yapılır.^{[8]BURSA EVLİLİK GELENEKLERİ.}