Tâhirü'l-Mevlevî

Tahir Olgun bilinen adıyla Tâhirü'l-Mevlevî (d. 13 Eylül 1877, İstanbul - ö. 20 Haziran 1951, İstanbul), şair, yazar, Mevlevî Dedesi, mutasavvıf, gazeteci, müderris, mesnevihan ve edebiyat tarihçisi.

Hayatı

Babası Hacı Mustafa Saffet Bey İstanbulludur. Annesi Emîne Emsâl Hanım Kafkasyalıdır. Asıl adı Mehmed Tâhir'dir. Divânçe-i Tâhir, Amuzgâri Fârisî, Dest-Âviz-i Fârisî-Hanan isimli kitapları ve ilk şiirlerinde Mehmed Tâhir ismini kullanmış, daha sonra Mevlevî tarikatına girmesiyle birlikte yazı ve şiirlerinde "Tâhirü'l-Mevlevî" ismini kullanmaya başlamış ve bundan sonra bu şekilde anılmıştır.

İlköğrenimini Hekimbaşı Ömer Efendi Mekteb-i ibtidâîsi'nde yapar. Gülhâne Askerî Rüştiyesi ve Menşe-i Küttâb-ı Askerîye'de okur. 1892 yılının Haziran ayında on beş yaşında iken Bâb-ı Seraskerî Piyâde Dâiresi'ne tayin edilir. Fâtih Camii baş imamı Filibeli Mehmed Râsim Efendi ve Galata Mevlevîhânesi Şeyhi Mehmed Es'ad Dede'nin derslerine devam eder ve Es'ad Dede'den Mesnevî icazetnamesi alır. Mevlânâ'ya ve Mevlevîliğe alaka duyması sonucunda Şeyh Mehmed Celâleddin Efendi'den sikke giyer ve 1894 tarihinde Mevlevî tarikatı sâlikleri arasında yerini alır.

Zamanın tahrîp ve imhâsına mâruz kalmış Mevlevîlikle ilgili eserleri gün ışığına çıkarmak gayesiyle Beyazıt'ta “Tâhir Dede Kütüphanesi” adında bir sahaf dükkânı açar. Aynı tarihlerde haftalık bir gazete çıkarmaya karar verir. Karabet Efendi'nin "Resimli Gazete"sini kiralayarak ilk nüshasını çıkarır. Fakat bu ilk sayının kapağına Mecmua-i Medâyih-i Hazret-i Mevlânâ’nın ilânıyla beraber bir Mevlevî sikkesi resmi basıldığından, o vakit veliaht bulunan ve Mevlevî muhibbi olan V. Mehmed namına propaganda yapıldığı gerekçesiyle gazete kapatılır. Tâhir Olgun sorguya çekilir, fakat suç oluşturacak bir hareketi görülmediğinden serbest bırakılır. Maruz kaldığı tavır ve baskılar karşısında, büyük bir masraf yaparak giriştiği kitapçılıktan altı ay sonra pişmanlıkla ayrılır.

Dört yıl Nâzime Sultan’ın yalısında vekilharçlık vazifesinde bulunur. Mizacına uygun görmediği için buradan da ayrılır. 1 Şubat 1904’te Orman ve Maâdin Nezaretinde açılan bir imtihanı kazanarak defter-i kebîr kalemine kâtip tayin edilir. Yine aynı yıl Burhân-ı Terakkî ve Rehnümâ-yı Füyûzât adlı özel okullarda Farsça ve İslam tarihi dersleri vermeye başladı.

Meşrutiyetin ilanından sonra Rehber-i Vatan gazetesinin kurucuları arasında yer aldı. Nekregû dergisinde “Tâhir Safvet” imzasıyla mizahî yazılar yazar. Derginin kapanmasından sonra çıkan Nekregû ile Pişekâr'da yazmaya devam etti. Bir ara İttihat ve Terakki'ye girmişse de, daha sonra istifa etti. Beyânü’l-Hak, Sırât-ı Müstakîm ve Sebîlü’r-reşâd'ta sürekli yazar.

14 Aralık 1909'da Dârü'ş-Şafakati'l–İslâmiyye'nin edebiyat ve kompozisyon öğretmenliğine tayin edilir. Burada 35 yıl öğretmenlik yapar. 1920'de Mahfil dergisini çıkarır. 20 Ağustos 1923-7 Aralık 1925 tarihleri arasında Fatih Camii'nde mesnevî dersleri verir. 1924'te İmam Hatip Mektebi'ne öğretmen olur.

1929'da Maltepe Askerî Lisesi edebiyat öğretmenliğine ve bu vazifede gösterdiği liyakat dolayısıyla bir sene sonra, Ağustos 1931'de terfien Kuleli Askerî Lisesine naklolunur ve 10 yıl kadar orada görev yapar. Son memuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı Kütüphaneler Müdürlüğü Tasnif-i Kütüb Komisyonu azalığıdır. Burada, yazma divanları toplayan bir katalog hazırlar. (İstanbul Kütüphaneleri Türkçe Yazma Dîvânlar Kataloğu, İstanbul,1947). Beşiktaş'taki Mûsikî Mektebi'nde Türkçe derslerine girer. 1948'den sonra İslam Yolu adlı bir dergi çıkarır.

İskilipli Âtıf Efendi ile İstiklal Mahkemelerinde yargılandı ve beraat etti.^{[1]Derin Tarih, Kasım 2013 (sayı 20), "Ankara İstiklal Mahkemesi Cumhuriyetin Engizisyon Aygıtı", Mehmet Sılay, s. 83.}

Ömrünün son seneleri rahatsızlıkla geçmiştir. 1951 yılında İstanbul'da vefat etti. Fars ve Türk edebiyatları, tarih, Mevlânâ, Mevlevîlik vs. konularda pek çok eser yazdı, tercümeler yaptı. 1940'lı yılları telifat ve edebî faaliyetler açısından yoğun geçmiş, dostlarını kaybettiğinden bu yıllarda yakındığı yalnızlığını sürekli yazarak unutmaya çalışmıştır. 1950 senesinin sonlarına doğru rahatsızlığı arttı, 20 Haziran 1951'de öldü, Merkez Efendi Mezarlığı’nda toprağa verildi.

Edebî hayatı

Şiir yazmaya, 16 yaşındayken Hâfız’ın gazellerinden bazılarını manzum olarak çevirerek başlamış; geride aruz ve hece ölçüsüyle çeşitli konularda yazılmış birçok manzume bırakmıştır. Kendisi aruz ölçüsüyle yazılmış yüzlerce manzumeden oluşan mürettep bir divana sahip olduğundan divan edebiyatının Osmanlı'nın son dönemi ile Cumhuriyet Dönemi'nde yaşamış son ve en önemli temsilcilerindendir. Fakat hakkında fazla araştırma yapılmamıştır ve yazma eserleri tanınmadığı için de yazın tarihinde kendisine ilişkin fazla bilgi bulunmamaktır. Tâhirü'l-Mevlevî, değişik olay ve kişilerle ilgili çok sayıda tarih kıtası ve tarih manzumesi yazmıştır.

Yazılarını sade ve akıcı bir üslupla yazar. Şiir ve yazılarının en belirgin özelliği samimiliktir. Tâhirü'l-Mevlevî’nin Türk ve İslam tarihi, siyer, Türk edebiyatı, Fars dili ve edebiyatı, Mevlânâ ve Mevlevîlik, edebî bilgiler, şiir şerhi, çeviri, biyografi, basın tarihi gibi değişik konularda yazılmış olan önemli eserleri vardır. Edebiyat Lügati bugün için dahi önemli bir kaynaktır. "Mesnevî Şerhi" ise en önemli eseridir.

Eserleri

Basılmış Eserleri

1. Mirât-ı Hz. Mevlânâ

2. Dîvânçe-i Tâhir

3. Nazım ve Eşkâli Nazım

4. Edebiyat Lügati

5. Teşebbüs-i Şahsî

6. Şeyh Celâleddin Efendi Merhûm

7. Cengiz ve Hülâgû Mezâlimi

8. Şeyh Şâmilin Gazevâtı

9. İslâm Medreseleri Talebelerine Târih Hülâsaları

10. Şeyh Sa'dî'nin Bir Sergüzeşti

11. Âmuzgâri Fârisî

12. Destâviz Fârisî Hânân

13. Efgan Emîri Abdurrahman Han

14. Hindin Moğol Hükümdarları

15. Hind İhtilâlî

16. Şükûfe-i Bahâristan

17. Hazret-i Peygamber ve Zamânı

18. Hind Masalları

19. Fuzûlîye Dâir

20. Nev'î ve Sûriye Kasîdesi

21. Bâkîye Dâir

22. Müslümanlıkda İbâdet Târihi

23. İslâm Askerine

24. Manzum Bir Muhtıra

25. Mesnevî'nin Eski ve Yeni Mu'terizleri

26. Mesnevî'nin En Son Mu'terizine

27. XII - XVI. Asır Şaîrlerinin Dîvanları Kataloğu

28. Aylık (Mahfil) Mecmuası

29. Târih-i İslâm Sahîfelerinden

Basılmamış Eserleri:

1. Tefsîr-i Hüseynî Tercümesi (Nâtemam)

2. Siyer-i Peygamberî (Bedr Gazâsına kadar yazılmıştır.)

3. Târîh-i Enbiyâ

4. Asr-i Saâdetde Müslümanlığın Medeniyyete Hizmetleri

5. Şâir Giritli Ali İffet Merhum

6. Kamerî Aylara Dâir Mâlûmat

7. Büyüklerimizden Bazı Zevât

8. Tercümelerim

9. Manzûm Bir Muhtıranın Zeyli

10. Matbuat Âlemindeki Hayâtım

11. Nedîmin Köşk Kasîdesi ve Şerhi

12. Sünbüllüzâde Vehbinin (Tanâne) Kasîdesi ve Şerhi

13. Ibni Kemâlin Yavuz Mersiyesi ve Şerhi

14. Bursalı Gazâlî

15. İki Mektup ve Sürûrî ile Gubâri

16. Bâkînin Kâanûnî Mersiyesi ve Şerhi

17. Bâkînin Sünbül Kasidesi ve Şerhi

18. Yahya Bey'in Şehzâde Mustafa Mersiyesi ve Şerhi

19. Nefi'nin (Hotin) Kasîdesi ve Şerhi

20. Şerif Sabrinin Ebu Saîd Kasîdesi ve Şerhi

21. Fuzûlinin Bağdad Kasîdesi ve Şerhi

22. Fuzûlînin Şikâyetnâmesi ve Şerhi

23. Kudemây-i Mevleviyye

24. Veliyüddin Oğlu Ahmet Paşa Dîvânının Nesre Çevrilişi

25. Dîvân-ı Tâhirü'l-Mevlevî (İkinci Dîvân)

26. Dîvânçe-i Fârisî Tâhir