Suvar (şehir)

Suvar veya Suar,(Karahanlıca: صُڤَر suvar^{[1]Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 30, 31, 32, 78, 437.}, İdil Bulgarcası: سُوار suvar‎^{[2]Tekin, Talât. Volga Bulgar kitabeleri ve Volga Bulgarcası. Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1988, s. 190-191.}), İdil Bulgar Hanlığına bağlı^{[3]Koç, Dinçer. İdil Bulgarları. Selenge Yayınları, s. 113-120.} bir boy^{[1]Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 30, 31, 32, 78, 437.} ve şehir.^{[4]Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt III, sayfa 139, 157, 314.}

Suvar Emiri Nasr ibn Ahmed H. 319 yılında kendi parasını basmıştı. Bu da o dönemde İdil Bulgar Hanlığına bağlı olmadığını gösterir. Daha sonra Suvar İdil Bulgar Devletine bağlandı. İdil Bulgar Hanı Emir Ahmed öldükten sonra ise oğulları devleti aralarında paylaştı. Ahmed'in oğulları Talib ve Mümin Suvar'da kendi parasını bastı. Böylece Nümismatik veriler ışığında İdil Bulgar Hanlığı bölünmüş, Suvar'ın başkent olduğu Suvar Beyliği (Suar bäklege) kurulmuş ve Suvar Bulgar idaresinden çıkmıştır. Bu dönemde Bulgar ve Suvar şehri ayrı ayrı vergi almaktaydı. Ancak Ahmed'in yeğeni Mümin bin Hasan döneminde Bulgar Hanı Mümin, Suvar'ı zaptetmiş ve 976 yılından sonra Suvar yenilerek tekrar İdil Bulgar Hanlığına bağlanmıştır.^{[5]Koç, Dinçer (2021), ss. 124-128} Suvar Beyliği, 11. yüzyıldan sonra, 13. yüzyıla kadar bir yarı-özerk eyalet olarak İdil Bulgarlarına bağlı kalmıştır.

Konumu

Şehir Utka ve Mayna nehirleri arasında bugünkü Tataristan'da konumlandırılmaktadır^{[3]Koç, Dinçer. İdil Bulgarları. Selenge Yayınları, s. 113-120.} ve 11.yy.da Divân-ı Lügati't-Türk'te "سخسين Saxsın" olarak da kaydedilmiştir.^{[6]Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 437.} Kaşgarlı Mahmud'un çizdiği haritada Aral Gölü'nün batısında "مأسكأن قيپثهَق" "Mesken-i Qypchaq" yani Kıpçak ilinin kuzeyinde ve Etil Nehri'nin^{[7]Etil اتل Kıpçak illerinde akan bir ırmağın adıdır. Bulgar denizine dökülür; bir kolu Rus diyarına gider.TDK Divanü Lugati't-Türk Veri Tabanı} sol tarafında konumlanan bir şehirdir. Buna göre İdil Nehri'nin sol kolu (kaynağı) Ütek nehrinin yukarısında kuruludur. Ancak Kaşgarlı'nın haritasındaki konumu hatalıdır çünkü Suvar şehri İdil nehrinin sağ tarafında kuruludur.^{[8]Koç, Dinçer. (2021), ss. 132-133.} 1236 yılındaki Moğol işgalindan sonra Volga Bulgar şehri önemini yitirmiştir. Günümüz Tataristan Cumhuriyetinde Spassky (Спасский) bölgesinde, denizden 149 metre yükseklikteki Kuzneçixa^{[9]Kuznechikha, Russia Page (Respublika Tatarstan).} (Kuznechikha) köyünde bulunan yıkılmış saray ve şehir duvarlarının tarihi Suvar şehrine ait olduğu tahmin edilir.

Suar keza Suvar olarak da yazılır, fakat Suvar ayrıca Dağıstan şehri'dir ki, 8. yüzyıldan önce Sabirler tarafından kurulmuştur. Suar (su-ar 'su ir^{[10]ir = yerin güneye bakan güneşli tarafı. TDK Büyük Türkçe Sözlük} leri, keşeleri) aynı zamanda sabir şeklinde de kullanılmıştı.^{[11]Osmanlı von Halil İnalcık}