Sitti Mükrime Hatun

Sitti Şah Mükrime Hatun (d. 1435, Elbistan - ö. Eylül 1486, Edirne),^{[1]Sakaoğlu, Necdet. Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık, 2008, s. 113-117.} Dulkadiroğlu Hükümdarı Süleyman Bey'in kızı, Osmanlı Padişahı Fatih Sultan Mehmed'in eşidir.

Hayatı

Sitti Mükrime Hatun, Dulkadiroğulları Beyliği'nin altıncı hükümdarı olan Dulkadiroğlu Süleyman Bey'in kızıdır. 1450 yılının kışında Edirne'de Fatih Sultan Mehmed ile evlenmiştir.^{[2]İnalcık, Halil. Fatih Sultan Mehemmed Han. İŞ BANKASI KÜLTÜR YAYINLARI, 18 Aralık 2019, s. 704.}

Osmanlı padişahı I. Mehmed'in eşi Emine Hatun, Sitti Mükrime Hatun'un halasıdır. II. Bayezid'in eşi Ayşe Gülbahar Hatun ise Sitti Mükrime Hatun'un yeğenidir.^{[3]Uluçay, Çağatay. Padişahların Kadınları ve Kızları. Ötüken Neşriyat, s. 27.}

Evliliği

Evliliğin Siyasi Arka Planı

Osmanlı padişahı II. Murad Doğu Anadolu sınırında hüküm süren ve büyük bir askeri güce sahip olan Dulkadiroğulları ile akrabalık kurarak, hem doğuda Karaman beylerinin ve Karakoyunlu Cihanşah'ın yaratabileceği tehditlere karşı güçlü bir müttefik kazanmayı hem de daha önce I. Mehmed ile Emine Hatun evliliği ile kurulan dostluk bağlarını tazelemeyi amaçlamıştır.

Sultan II. Murad oğlu Şehzade Mehmed'i evlendirme fikrini ilk Veziriazam Çandarlı Halil Paşa'ya açmıştır. Çandarlı’nın da bu akrabalığı devletin menfaatleri açısından "münasip ve layık" görmesi üzerine, derhal Elbistan’a bir görücü heyeti gönderilmesi kararlaştırılmıştır.^{[4]Sakaoğlu, Necdet. Bu Mülkün Kadın Sultanları. Alfa Yayınları, s. 151.}

Nişan Merasimi

1449 yılı ilkbahar- yaz aylarında, II. Murad'ın talimatıyla görücü heyetinin başına Amasya valisi Hızır Bey'in saygın eşi getirilirek Elbistan Sarayı'na gönderilmiştir.

Dulkadiroğlu Süleyman Bey'in o sırada evlilik çağında olan beş kızı, görücü hatunun önüne çıkarılmıştır. Görücü hatun, bu kızlar içinden güzelliği, terbiyesi ve endamıyla en çok öne çıkan Sitti Mükrime Hatun’u beğenmiştir. Beğenisini göstermek amacıyla Sitti Hatun’un elini tutmuş, iki gözünden öpmüş ve padişah adına parmağına kıymetli, mücevher taşlı bir nişan yüzüğü takarak nişan akdini orada gerçekleştirmiştir. Görücü hatun Edirne’ye döndüğünde, Süleyman Bey’in bağlılığını, Sitti Hatun’un ahlakını ve eşsiz güzelliğini padişaha övgüyle rapor etmiştir.^{[5]Babinger, Franz. Fatih Sultan Mehmed ve Zamanı. Oğlak Yayınları, s. 67.}

Düğün

Nişanın tamamlanmasının ardından, 1450 yılı sonbaharında gelini getirmek üzere II. Murad tarafından Saruca Paşa başkanlığında kadınlı-erkekli kalabalık bir heyet yola çıkmıştır. Süleyman Bey, gelen heyeti büyük bir onurla karşılamış, onlara ziyafetler çekip hilatlar giydirmiş ve kızını heyete teslim etmiştir. Sitti Hatun, yelesi altın ve gümüş tellerle süslü, sorguçlu bir beyaz ata bindirilerek Edirne’ye doğru yola çıkarılmıştır. Gelin alayı Bursa’dan geçerken, Bursa Kadısı, ulema, şeyhler ve şehrin ayanları tarafından muazzam bir törenle karşılanmıştır.

Şehzade Mehmed ile Sitti Mükrime Hatun’un düğünü, Osmanlı hanedan tarihinin en uzun süren şenliği olma özelliğine sahiptir. Düğün, Kasım-Aralık 1450'de başlamış, Ocak 1451 kışında tamamlanarak tam üç ay boyunca kesintisiz devam etmiştir. Edirne’de nehirler arasındaki adada (Tunca ve Meriç) kurulan muazzam sayebanlar ve otağlar altında yapılan düğüne; Doğu ve Batı’daki dost hükümdarlar, Hristiyan ve Türk beyleri, eyalet sancakbeyleri, bilginler, kadılar, dervişler ve halk davet edilmiştir.

Düğün süresince kurulan devasa sofralarda yemekler yenmiş, şairler kasideler okumuş, padişahın dağıttığı sınırsız altınlar, caizeler ve hilatlar sayesinde yoksullar ve ulema bolluğa boğulmuştur. Ayrıca bu görkemli şenlikler, genç Şehzade Mehmed için askeri ve siyasi gövde gösterilerine de zemin hazırlamıştır.^{[6]UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı. Osmanlı Tarihi Cilt 1. Türk Tarih Kurumu, s. 393.}

Sonraki Yaşamı

Düğünün ardından Şehzade Mehmed, eşi Sitti Mükrime Hatun ile birlikte sancakbeyliği görevini yürüttüğü Manisa'ya döndü. Yaklaşık bir ay sonra Sultan II. Murad'ın vefat etmesi üzerine Mehmed Edirne'ye geldi ve tahta çıktı. Sitti Mükrime Hatun da eşiyle birlikte Edirne'ye döndü.^{[7]İnalcık, Halil. Fatih Sultan Mehemmed Han. İŞ BANKASI KÜLTÜR YAYINLARI, s. 704.}

Sitti Hatun ile Fatih Sultan Mehmed'in evliliğinden bir çocuk sahibi olmadığı düşünülmektedir. Fatih Sultan Mehmed'in, eşi Sitti Hatun'un isteği üzerine Edirne'de kendisi için büyük bir saray yaptırdığı bilinmektedir.^{[8]ŞEHSUVAROĞLU, Bedi N.. Edirne'de Fatih Devri Eserlerine Kısa Bir Bakış ve Sitti Hatun Camii. İSAM.} İstanbul'un fethinden sonra Sitti Mükrime Hatun'un İstanbul'u ziyaret ettiği bilinmekle birlikte,^{[9]Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrakı (TS.MA.e), Yer Bilgisi: 968-3, No: 10160/3, Belge Tarihi: 29 Zilhicce 870 (H-29-12-870)} hayatının büyük bölümünü Edirne'deki sarayında geçirdi. Sitti Hatun, hayatının ilerleyen yıllarında da Edirne'de yaşamını sürdürdü ve burada önemli hayır eserleri bıraktı.

Sitti Hatun'a 10.000 akçe gibi oldukça yüksek hasılı bulunan Karbuna köyü tımar olarak tahsis edilmiştir. Tahrir kaydında “hatun-ı muazzama, duhter-i Süleyman Bey” olarak anılmıştır. “Hatun-ı muazzama” tabiri daha çok valide sultanlar için kullanılmakla birlikte, Sitti Hatun için bu unvanın Fatih Sultan Mehmed'in ilk eşi olması nedeniyle kullanılmış olabileceği düşünülmektedir.^{[10]ATEŞ, Hacer. Rumeli'de Erken Dönem Tımar Uygulamasına Bir Örnek: XV. Yüzyılda Keşan Nahiyesi. DergiPark.}

Vefatı

Uzun süre mezar taşının yanlış okunması nedeniyle Sitti Hatun'un 1467 civarında vefat ettiği düşünülmüştür. Mezar taşının yeniden incelenmesiyle ölüm tarihinin 1486 olduğu anlaşılmıştır. Doğum tarihi kesin olarak bilinmeyen Sitti Şah Mükrime Hatun, Eylül 1486'da vefat etmiştir.^{[1]Sakaoğlu, Necdet. Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık, 2008, s. 113-117.} 1483 tarihli camisinin kitabesinden, bu tarihte hâlâ hayatta olduğu anlaşılmaktadır.^{[11]Sultan Cami'i. Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, 1999, s. 86.} Sitti Hatun, üvey oğlu Sultan II. Bayezid'in izni ve desteğiyle Edirne'de kendi adına bir cami yaptırmıştır. Caminin yapımı sırasında Valide Gülbahar Hatun tarafından kendisine 50.000 akçe yardım edildiği ve bu yardımın saray kayıtlarına geçtiği belirtilmektedir. Caminin kitabesinde Sitti Hatun, “zamanın hatunlarının baştacı, güzellik incisi” olarak nitelendirilmiş ve Dulkadiroğlu Süleyman Bey'in kızı olduğu belirtilmiştir.^{[8]ŞEHSUVAROĞLU, Bedi N.. Edirne'de Fatih Devri Eserlerine Kısa Bir Bakış ve Sitti Hatun Camii. İSAM.}

Mezarı Edirne'de kendi adını taşıyan bu Sitti Şah Hatun Camii'nin haziresindedir.^{[11]Sultan Cami'i. Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, 1999, s. 86.} Mezarı harap olduğu için kendi mezar taşı Edirne Müzesi'nde saklanmaktaydı. Daha sonra ise onarılarak asıl yerine nakledilmiştir.

Dış bağlantılar

• Fatih Sultan Mehmed

• Osmanlı padişahlarının eşleri