Sabiha Tansuğ

Sabiha Tansuğ (1 Ocak 1933, Gümülcine - 24 Ocak 2023, İzmir), Türk etnolog, koleksiyoner ve Türk kültürü araştırmacısı.

Anadolu'daki giyim kültürüne dair geniş bir koleksiyonun meydana getirmiştir. Anadolu başlıklarından olan Ankara başlığı, ilk defa 1971 yılında basılan ve 1989'a kadar tedavülde kalan 50 kuruşluk madeni paranın üzerinde yer almıştır. Araştırmacı, ulusal ve uluslararası çapta onlarca sergi açmış; giyim kültürü, Türk hamamı, Türk kahvesi ve çiçeklerin dili üzerine eserler vermiştir.

Yaşamı

Ailesi ve çocukluğu

1 Ocak 1933'te Yunanistan'ın Gümülcine kentinde doğdu. Ailesi, Türkiye ile Yunanistan arasında yapılan nüfus mübadelesi sonrasında Batı Trakya'da kalmasına izin verilen Türk gruplarından biriydi. Çocukluğunu burada geçiren Tansuğ, İkinci Dünya Savaşı sırasında Yunanistan'ın Almanya tarafından işgal edilmesi sonucunda ailesiyle birlikte Türkiye'ye göç etti. Yunanistan'dayken öğretmenlik yapan babası, Türkiye'de mesleğini icra edememesi üzerine tütün tarlalarında işçi olarak çalışmaya başladı. Ailesiyle birlikte Tire, Akhisar ve Bergama gibi ilçelere sezonluk çalışmaya gidip onlara destek olan Sabiha'nın ilk gençliği ise böylece çeşitli Ege ilçelerinde şekillendi.^{[1]Dinçer Sezgin. Bir Kadına mı Kaldık Deyip O Birikimi Erittiler. Radikal Gazetesi, 15 Şubat 2008.} Geleneksel kıyafetlere olan ilgisi ilk defa 1943 yılında, o dönem devam ettiği okulunda düzenlenen 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı etkinlikleri kapsamında taktığı ve eğribaş adı verilen yöresel bir başlıkla ortaya çıktı.^{[2]Yılmaz, Necla. Etnolog Sabiha Tansuğ Hayatı, Türkmen Giyimi ve Başlıkları Konusundaki Araştırmaları ve Koleksiyonun İncelenmesi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2021.}

Eğitimi ve gençlik yılları

1946'da İzmir Göztepe Kız Sanat Okuluna yazıldı.^{[3]Sabiha Tansuğ'un koleksiyonu. Cumhuriyet Gazetesi Dergi Eki, 10 Haziran 1990.} Buradan mezun olduktan sonra 1953 yılında İstanbul'a taşınma kararı alan Sabiha Tansuğ, Beyoğlu'nda bir terzinin yanında çalışmaya başladı. Aynı dönemde ressam Nuri İyem'den dersler alarak çeşitli karma sergilere katıldı.<ref name="ekitap">Web kaynağı|url=http://ekitap.eyup.bel.tr:9600/sempozyum/eyup01_08/27_sabiha.pdf|başlık=Sabiha Tansuğ, 1964’te Eyüp Sırtlarındaki Eyüp Sultan Kahvesi|erişimtarihi=10 Mayıs 2014|arşivtarihi=13 Mayıs 2014|arşivurl=https://web.archive.org/web/20140513010712/http://ekitap.eyup.bel.tr:9600/sempozyum/eyup01_08/27_sabiha.pdf|ölüurl=evet|iş=Eyüp Sultan Sempozyumu Bildiri Kitapçığı|yayımcı=Ekitap.eyup.bel.tr</ref>

1963'te Paris ve Viyana'ya yaptığı geziler esnasında bu şehirlerdeki kahve kültürünü gözlemleyip kıyafet müzelerini gezme fırsatı buldu. 1964 yılında Pierre Loti Tepesi'ndeki bir dükkanı geleneksel Türk kahvehanesi tarzında restore ettirerek işletmeye başladı. Ayrıca bir gazetede turizm yazıları yazmak için Ege bölgesinde araştırma gezilerine çıktı.^{[4]Sabiha Tansuğ kimdir?. 19 Kasım 2011.}

Etnografya araştırmaları ve koleksiyonculuğu

1965 senesinde gazeteci Haluk Tansuğ ile evlenen Sabiha Hanım, bu tarihten itibaren Anadolu'nun farklı noktalarına seyahatler yaparak 2000 yılına kadar devam edecek olan etnografya araştırmalarına başladı. İlk sergisini 1967 yılında, Avusturya'nın başkenti Viyana'da açtı. Günden güne genişleyen koleksiyonunu çeşitli dergilerde yazdığı yazılarla tanıtmaya devam etti.

1968'de, dönemin darphane müdürünün isteği üzerine Ankara gelin başı ile bir fotoğraf çektirdi. Bu fotoğraftaki başlık madeni para üzerinde kullanıldı.^{[3]Sabiha Tansuğ'un koleksiyonu. Cumhuriyet Gazetesi Dergi Eki, 10 Haziran 1990.} 1975'te Rotterdam'da, 1976'da Strassburg'da, 1980'de Roma La Sapienza Üniversitesi'nde ve 1985'te Köln'de sergiler açtı. 1988'de Düsseldorf'ta, Dresdner Bank'ta da koleksiyonun bazı parçalarını sergiledi.

Tansuğ, Ege, Marmara, İç Anadolu ve Karadeniz bölgelerinde bulunan Türkmen ağırlıklı yerleşim yerleri gezerek meydana getirdiği 2.700 parçadan oluşan bir kıyafet koleksiyoundaki kıyafetleri isimlerine, kullanılış biçimlerine, sembolik anlamlarına, ne zaman ve kimler tarafından giyildiklerine göre kategorize edilip arşivledi. Türkmen Giyimi ve Türklerde Çiçek Sevgisi ve Sümbülname olmak üzere iki kitap yazdı.^{[2]Yılmaz, Necla. Etnolog Sabiha Tansuğ Hayatı, Türkmen Giyimi ve Başlıkları Konusundaki Araştırmaları ve Koleksiyonun İncelenmesi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2021.}

Müze kurma çalışmaları

Tansuğ, 1974'ten itibaren koleksiyonu için bir müze oluşturulması talebiyle Kültür Bakanlığı'na başvurdu, daha sonra başka yetkililerle de görüştü, ancak müze kuruluşu gerçekleşmedi.^{[1]Dinçer Sezgin. Bir Kadına mı Kaldık Deyip O Birikimi Erittiler. Radikal Gazetesi, 15 Şubat 2008.} Tansuğ'un bir gün müzede sergilemek amacıyla geliştirmeyi sürdürdüğü koleksiyonundan 430 parça 2007'de çalındı.^{[5]Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü. Listelist, 12 Mart 2019.} Tansuğ, koleksiyonundan geriye kalan parçaları 2010'dan sonra arkadaşlarının desteğiyle Mecidiyeköy'de açtığı "Sabiha Tansuğ Sanat ve Kültür Evi" adlı müzede sergilemeye başladı.^{[5]Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü. Listelist, 12 Mart 2019.} Koleksiyonun İzmir'in Urla ilçesindeki Bademler köyünde Bademler Kültür, Sanat ve Eğitim Vakfı tarafından kurulacak müzede sergilenmesi için çalışmalar 2021'de başladı.^{[6]Buyukkaya, Ebru. Sabi Tansuğ adına Urla'da Müze Açılıyor. 28 Mart 2021.}

Ölümü

Sabiha Tansuğ 24 Ocak 2023 tarihinde, tedavi görmekte olduğu Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nde hayatını kaybetti. Naaşı 25 Ocak 2023'te Güzelbahçe Yalı Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Bademler Köyü Mezarlığı'na gömüldü.^{[7]Etnolog Sabiha Tansuğ öldü. Halk TV, 24 Ocak 2023.}

Musa Baran Çocuk Oyuncakları ve Sabiha Tansuğ Etnografya Sergisi

İzmir'in Urla ilçesi Bademler Köyü'nde Sabiha Tansuğ'un koleksiyonunu içeren "Musa Baran Çocuk Oyuncakları ve Sabiha Tansuğ Etnografya Sergisi"'nin açılışı 23 Nisan 2024'te yapıldı.^{[8]BAKSEV Ulusal Egemenlik Bayramına bir Etnografya, bir Çocuk Oyuncakları Müzesi armağan etti haberi. 24 Nisan 2024.}

Çalışmaları

Sergileri

• 1967 - Anadolu Kadın Başlıkları (Viyana, Avusturya)

• 1967 - Kadın Başlıkları (İstanbul, Türkiye)

• 1968 - Anadolu Kadın Başlıkları (İstanbul, Türkiye)

• 1970 - Anadolu Kadın Başlıkları ve Gelinlikleri (Tokyo, Japonya)

• 1971 - Türkmen Giyimi ve Kadın Başlıkları (Paris, Fransa)

• 1973 - Türkmen Giyimi ve Kadın Başlıkları (Strazburg, Roma, Londra, Amsterdam ve Köln)

Kitapları

• 1985 - Türkmen Giyimi (Akbank Sanat Yayınları)

• 1988 - Türklerde Çiçek Sevgisi ve Sümbülname (Akbank Sanat Yayınları)

Ödülleri

• 1991 Halkoyunları Araştırma Sergileme Anadolu Derneği (HASAD) Türk Halkbilimi Araştırma Ödülü^{[9]Halk bilimi ödülleri, Cumhuriyet gazetesi, 16.03.1991.}

• 2007 Truva Folklor Araştırmaları Derneği Pertev Naili Boratav Halk Bilimleri Ödülü^{[10]Truva Folklor Araştırmaları Derneği ödülleri, 14 Ocak'ta sahiplerini bulacak, Milliyet gazetesi, 02.01.2008.}