Rum Mehmed Paşa

Rum Mehmed Paşa (ö. 1474?^{[1]Reindl-Kiel, Hedda. Rum Mehmed Paşa. TDV İslâm Ansiklopedisi.}, İstanbul), II. Mehmed saltanatı sırasında, 1466-1469 yılları arasında sadrazamlık yapmış Osmanlı komutanı ve devlet adamıdır. Rum asıllı olan Paşa, Karamanoğulları Devleti üzerine düzenlenen seferlerde ordunun komutasını üstlenmiş ve sadaretinin ardından idam edilmiştir.

Hayatı

Tarihçiler arasında bazı farklı görüşler olmakla birlikte genel kanıya göre İstanbul'un yerli Rumlarından bir ailenin çocuğu olduğu ve İstanbul'un Fethi'nden sonra Müslüman olarak Enderûn'da eğitim görmüştür. Sonrasında dikkat çekerek devlet hizmetine giren Mehmed Paşa'nın 1466'da vezir olduğu bilinmektedir. 1468 tarihinde ikinci vezir olarak Karamanoğulları üzerine düzenlenen sefere katılmıştır. Dönem kaynaklarında, bu seferde sadrazam Veli Mahmud Paşa'nın görevini yerine getirmediğiyle ilgili II. Mehmed'i etkileyerek görevden aldırılmasında rol oynadığı ifade edilmektedir. Veli Mahmud Paşa'nın görevden alınmasından sonra sadrazam olduğu yönünde görüşler bulunsa da bu bilgi açık bir şekilde doğrulanamamaktadır.^{[2]Öner, Göksu Özden. Fatih Sultan Mehmed Dönemi Banisi: Rum Mehmed Paşa’nın Yapıları Üzerine Bir Değerlendirme. DergiPark, 2022, s. 982-993.}

Karaman Seferinde ordu yönetimini alan Rum Mehmed Paşa yönetiminde Osmanlı askerleri halka son derece acımasızca davranmıştır.

O devirlerin tarihçilerinden Aşıkpaşazâde eserinde onun için şöyle demektedir:

Rum Mehmet, yürüdü. Larende'ye vardı. Mescitlerini ve medreselerini yaktı, yıktı ve bozdu. Babasının evi gibi harap eyledi. Şehrin kadınlarını ve oğlanlarını soydurdu. Çıplak ettirdi. Larende'den gitti. Vardı, Ereğli'ye çıktı. Ereğli'nin ilini ve köylerini harap eyledi..."

^{[3]Nihal Atsız-"Aşıkpaşaoğlu Tarihi" Milli Eğitim Basımevi İstanbul 1970 sayfa 87.} Bu icraatını devşirme kökeni ile ilişkilendiren hatta Rum olmasından ötürü İstanbul'un acısı için yaptığını söyleyen tarihçiler de bulunmaktadır.

Varsak Türkmenleri üzerine hareket etmiş ancak 1470'te Varsak beylerinden Uyuz Bey tarafından mağlup edilmiş, Karaman seferinde ele geçirdiği bütün mal ve para Türkmenlerin eline geçmiştir. Karamanî Mehmed Paşa'nın teşvikiyle azledilmiştir. Kemalpaşazâde gibi dönem tarihçilerine göre görevden alındıktan sonra 1470 yılında boğularak öldürülmüştür.^{[4]Osmanlı Tarihi, II. Cilt, 10. baskı, sf: 90,91,532 Türk Tarih Kurumu Yayınları-2011, Ord. Prof. İsmail Hakkı Uzunçarşılı} Bazı kaynaklarda 1472 yılında Tokat’ın Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan tarafından ele geçirilmesi nedeniyle görevden azledilerek idam edildiği de görülmektedir.^{[2]Öner, Göksu Özden. Fatih Sultan Mehmed Dönemi Banisi: Rum Mehmed Paşa’nın Yapıları Üzerine Bir Değerlendirme. DergiPark, 2022, s. 982-993.} Ölüm tarihinin 1474 olduğu da belirtilmektedir.^{[1]Reindl-Kiel, Hedda. Rum Mehmed Paşa. TDV İslâm Ansiklopedisi.}

Mezarı Üsküdar'da yaptırmış olduğu Rum Mehmed Paşa Camii yanında bulunan türbesindedir. Ankara'da günümüzde Anadolu Medeniyetleri Müzesi olan Kurşunlu Han da Rum Mehmed Paşa tarafından yaptırılmıştır.

Ailesi

Eşi Fülane Hatun, Alâiyye Beyi Lütfî Bey'in kızıdır.^{[5]Solak, Kürşat. Memlûkler Ve Alâiyye. İsam.[6]Paydaş, Kazım. MÜNECCİMBAŞINA GÖRE ALANYA.} Çocuklarından bilinen oğlu Hasan Paşa, divan şairi olup vezirlik görevinde bulunmuştur.^{[7]Aksoyak, İsmail Hakkı. Hasan Paşa. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.}

Dış bağlantılar

• Danişmend, İsmail Hâmi, (1961) Osmanlı Devlet Erkânı, İstanbul:Türkiye Yayınevi.

• Babinger, Franz (1992) Mehmed the Conqueror and His Time Princeton: University Press ISBN 0-691-09900-6. İng

• J. H. Kramers: Muhammad Paşa, Rūm Kaynak: M Th Houtsma, T W Arnold, A. J. Wensinck: (ed) (1993) Encyclopaedia of Islam, 1913-1936 First Edition, Brill say.692 ISBN 9789004097964 GoogleBooks İng

• A. H.de Groot, Mehmed Paşa, Rūm. Kaynak: The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Cilt 6, Leiden: Brill, say.1000.