Proto Kartveli dili

Proto Kartveli dili (Gürcüce: წინარექართველური ენა, ts'inarekartveluri ena), günümüz Güney Kafkasya halklarının ataları tarafından konuşulan Kartveli dillerinin ortak atasının dilsel olarak yeniden yapılandırılmasıdır. Bu dilin varlığı, mevcut Kartveli dillerini birbirleriyle karşılaştırarak dilin geniş bir taslağını yeniden inşa eden dilbilimciler tarafından yaygın olarak kabul edilmektedir.^{[1]Britannica, 15th edition (1986): Macropedia, "Languages of the World", "Caucasian languages".} Dilbilimci Gerhard Deeters ve Georgi Klimov, Proto Kartveli dili ile Kartveli dilleri arasında Proto-Karto-Zan veya Proto-Gürcüce-Zan adında bir proto dil olduğunu düşünmektedir.^{[2]Klimov (1998), p. VIII}

Etkileşimleri

Proto Kartveli dillerinin ses değişimi kalıpları Hint-Avrupa dillerine çok benzemektedir ve bu nedenle Proto Kartvelidillerinin Hint-Avrupa dilleri ile nispeten erken bir tarihte etkileşime girdiği düşünülmektedir.^{[3]Gamkrelidze & Ivanov (1995), pp. 768, 774–776} Bu ilişki, Hint Avrupa dillerinden Proto Kartveli dillerine geçen kelimelerle güçlenmiştir. Proto Kartveli dillerinde "göğüs" anlamına gelen * Mḳerd-, Proto Hint-Avrupa dilinde "kalp" anlamına gelen * ḱerd- ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Ayrıca Proto Kartveli dillerinde "ılık" anlamına gelen * ṭep- kelimesi doğrudan Proto Hint-Avrupa dilinde aynı anlama gelen * tep- kelimesinden türemiş olabilir.^{[1]Britannica, 15th edition (1986): Macropedia, "Languages of the World", "Caucasian languages".}

Proto Kartveli dilinde yer alan şarap anlamındaki *ɣwino- kökünün, genellikle ya Proto Hint-Avrupa dilinden,^{[4]Klimov, Georgij. Etymological Dictionary of the Kartvelian Languages. Walter de Gruyter, 1998, s. 227.[5]Gamkrelidze, Ivanov: Indo-European and the Indo-Europeans: A reconstruction and historical analysis of a proto-language and a proto-culture (vols. I-II). Berlin / New York, 1994–1995, p.} ya da Proto Ermeniceden (*ɣʷeinyo-) ödünçlenerek girdiği düşünülür.^{[6]Martirosyan, Hrach. Etymological Dictionary of the Armenian Inherited Lexicon. Brill Academic Publishers, 2010, s. 214.[7]Adjarian, Hrachia. Hayerēn armatakan baṙaran [Dictionary of Armenian Root Words]. Yerevan State University, s. 559.} Buna karşın bazı akademisyenlere göre Proto Kartveli dilinde yerli olarak bulunan ve "bükmek" anlamındaki *ɣun- kökünden evrilmiştir.^{[8]Fähnrich, Heinz. Kartwelisches Etymologisches Wörterbuch. Brill, 2007, s. 486.}

Ardıllarıyla ilişkisi

Proto Kartveli dillerinin günümüzdeki ardılları Gürcüce, Svanca, Megrelce ve Lazcadır. Bu dillerden Megrelce ve Lazca genellikle tek bir dilin lehçeleri olarak kabul edilir ve Zan dili olarak adlandırılır. Svancanın MÖ 19. yüzyılda Proto Kartveli dilinden koparak farklılaşmaya başladığı düşünülmektedir.^{[9]Soviet Anthropology and Archaeology: ISAP Translations from Original Soviet Sources. International Arts and Sciences Press, 1965.} Bu nedenden ötürü Gürcüce ve Zan dilleri Karto-Zan dilleri adlı grupta Svancadan ayrı olarak sınıflandırılmakta olup, bu dillerin kökeni bir başka proto dil olan Proto Karto-Zan diline dayandırılmaktadır. Gürcüce ve Zan dillerinin farklılaşmasının ise MÖ 7. yüzyılda gerçekleştiğine inanılmaktadır.^{[9]Soviet Anthropology and Archaeology: ISAP Translations from Original Soviet Sources. International Arts and Sciences Press, 1965.}

Proto Kartveli dillerindeki ses değişimi kalıpları, Gürcüce ve özellikle Svancada, Megrelce veya Lazcaya kıyasla daha iyi korunmuştur.^{[1]Britannica, 15th edition (1986): Macropedia, "Languages of the World", "Caucasian languages".}

Ayrıca bakınız

• Proto Hint-Avrupa dili

• Ön Türkçe

• Ön insan dili