Osmanlı lirası

Osmanlı lirası, Osmanlı İmparatorluğu'nda 1844'ten 1 Kasım 1922'ye kadar kullanmış resmî paradır.^{[1]Pamuk, Şevket. A monetary history of the Ottoman Empire. Cambridge University Press, 2000.} Saltanatın kaldırılmasından sonra Türkiye'de 23 Ekim 1923'e kadar resmî olarak kullanıldı.^{[1]Pamuk, Şevket. A monetary history of the Ottoman Empire. Cambridge University Press, 2000.} Fakat Osmanlı lirasının tam olarak tedavülden kalkması ve yerine Türk lirasının kullanılması 1927 yılını buldu.^{[2]History of Paper Money. 29 Eylül 2013.}

Geçmişi ve birimleri

Osmanlı'nın ilk para birimi akçe idi ve ilk gümüş akçe Orhan Gazi döneminde Bursa'da bastırılmıştı.^[3]AKÇE. Osmanlı maliye politikalarında köklü değişiklik ihtiyaçlarının doğduğu 1688'e kadar akçe sistemi kesintisiz sürdürüldü.^{[4]Karakoç, İrem. OSMANLI DEVLETİ’NDE KÂĞIT PARAYA GEÇİŞ SÜRECİNDE EVRÂK-I NAKDİYYENİN YERİ VE ETKİLERİ. 31 Ocak 2021, s. 1-54.}

Fakat 17. yüzyılın sonlarından itibaren yeni düzenlemeler yapıldı. Osmanlılarda 17. yüzyılın sonlarından 19. yüzyıla kadar ikili bir parasal sistem bulunuyordu. Yerel halk hâlâ akçe esasına dayalı millî para sistemine dâhildi. Uluslararası ilişkilerde ise Osmanlı'nın temel ticari para birimi kuruştu.^{[4]Karakoç, İrem. OSMANLI DEVLETİ’NDE KÂĞIT PARAYA GEÇİŞ SÜRECİNDE EVRÂK-I NAKDİYYENİN YERİ VE ETKİLERİ. 31 Ocak 2021, s. 1-54.} Daha sonraki dönemlerde buna kaime eklendi.^{[4]Karakoç, İrem. OSMANLI DEVLETİ’NDE KÂĞIT PARAYA GEÇİŞ SÜRECİNDE EVRÂK-I NAKDİYYENİN YERİ VE ETKİLERİ. 31 Ocak 2021, s. 1-54.}

Osmanlı'da liranın temellerini atan hadise, 29 Nisan 1840'da dönemin padişahı Abdülmecid tarafından parasal birimlerdeki karışıklığın giderilmesine dair fermandı.^[3]AKÇE. Nitekim bu fermanın ardından 1844'te lira temeli üzerine kurulu mecidiyeler dolaşıma sürüldü.^{[5]MECİDİYE.} Ferman sonrasında 1844'te lira resmî para olarak kullanılmaya başlandı. Mecidiye, kuruş ve para alt birimleriydi. 1 lira = 5 mecidiye, 1 lira = 100 kuruş, 1 lira = 4000 para idi.

Osmanlı Bankası, ilk kâğıt parası kaimeyi 1862 yılında tanıttı. Bu para 200 kuruş'a denk gelmekteydi. Banknotlar Türkçe ve Fransızca olarak basılmaktaydı. 1873 yılında 1, 2 ve 5 liralar tanıtıldı. 1876 yılında daha küçük değerlerdeki 1, 5, 10, 20, 50 kuruşlar ve 100 kuruş tanıtıldı. 1908 yılında 50 ve 100 liralar tanıtıldı. 1912'de Osmanlı Maliye Nezareti yeni kâğıt paraları tanıttı. İlk olarak 5 ve 20 kuruşlar ve ¼, ½, 1 ve 5 liraların tanıtımıyla başlandı. 1 ve 2½ kuruş ile 2½, 10, 25, 50, 100 ve 500 liralar ertesi yıl tanıtıldı. 1914 yılında ise 1000 lira tanıtıldı.