Turkipedia
Menü

Osmanlı alfabesi

İçindekiler6
  1. Harfler
  2. Latinizasyon (romanizasyon)
  3. Sayılar
  4. Yazı biçimleri
  5. Dîvânî
  6. Muhakkak
  7. Nesih
  8. Rik'a
  9. Tevki
  10. Ta'lik
  11. Ayrıca bakınız
  12. Dış bağlantılar
  13. Kaynakça

Osmanlı alfabesi (الفبا), 1928'de Latin tabanlı Türk alfabesi kabul edilinceye dek Osmanlı Türkçesini yazmak için kullanılmış bir Fars-Arap alfabesi uyarlamasıdır.

Batı Türkçesi adını verilen Oğuzca; Osmanlı Türkçesi-Azerbaycan Türkçesi ile birlikte olan müşterek devresini, hemen hemen 15. yüzyılın ortalarına kadar sürdürür. Ancak bu zamandan sonradır ki, Selçuklular devrinin sonunda yer alan ve Eski Anadolu Türkçesi adı ile anılan her iki ağzın müşterek oldukları zaman görülen bazı ayrılıkların bir kısmı Osmanlı, bir kısmı da Azericede umumîleşerek 16. yüzyıldan başlamak üzere iki ağzın kesin çizgilerle ayrılmasına sebep olur. Bunun yanında her iki şivenin komşularından alınan sözcükleri, Arapça ve Farsça olanlar hariç, Azerbaycan ve Osmanlı Türkçelerinde anlaşmadan çıkacak, ikinci bir ayrılığı ortaya çıkarır.

Harfler

Elif ortada ve sonda A olarak okunur. başta A veya E olarak okunur. Vav harfi ortada ve sonda o, u, ü, ö sesleri vermek için kullanılır. Bazen de V olarak kullanıldığı olur. Güzel he sözcük içinde E harfi vermek için ve de he sesi almak için kullanılır. Sözcüğe ı, i ile başlanacaksa, elif ve Ye harfini yan yana getirilerek ı, i sesi alınır.

Latinizasyon (romanizasyon)

Latinizasyon genel olarak Latin alfabesi dışındaki ses sistemlerinin Latin Alfabesine çevrilmesini ifade eder.

Başka bir versiyon ise şu şekildedir:

Sayılar

Eski Osmanlı hakimiyetindeki Orta Doğu ülkelerinde Arap geleneğine dayalı telefon tuşları
Eski Osmanlı hakimiyetindeki Orta Doğu ülkelerinde Arap geleneğine dayalı telefon tuşlarıCmglee, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Yazı biçimleri

El yazması eserleri el yazısıyla çoğaltan kimselere müstensih, bir hattat öğretmenin, aynısını yazmaları için öğrencilerine verdiği yazı örneği'ne de meşk denilir. Arap alfabesinden geliştirilen, Osmanlı Türkçesinde kullanılan yazı biçemleri:

Dîvânî

Dîvânî, sülüs ve tâlik (ta'lik) yazı şekillerini içerir. 16. yüzyılda farklı büyüklükte celî dîvânî adında idari işlerde ve Osmanlı İmparatorluğunda resmi yazışmalarda kullanılmıştır. 18. yüzyılda basitleştirilmiş ve (kırması dîvânî ) geliştirilmiş ve Osmanlı Saltanatının sonuna dek saray'da kullanılmıştır. Bir bakıma tevki[1]Resmî belgelerde kullanılan bir yazı türüne verilen ad. TDK BSTS / Kitaplıkbilim Terimleri Sözlüğü 1974 e, bir bakıma ta'like benzeyen son derece hareketli, karmaşık, özel bir yazı türü. (Fatih döneminde belirmiş, Yavuz döneminde gelişmiştir. Yalnız buyrultularda kullanılır.)[2]TDK BSTS / Kitaplıkbilim Terimleri Sözlüğü 1974

Dîvânî el yazısı kendi altında ikiye ayrılır:

  • celî dîvânî

  • rik'a dîvânî

Mehmed İzzet Efendi'nin celî dîvânî el yazması
Mehmed İzzet Efendi'nin celî dîvânî el yazmasıYazarı bilinmiyor, Kamu malı, Wikimedia Commons

Muhakkak

muhakkak yazım
muhakkak yazımYazarı bilinmiyor, Kamu malı, Wikimedia Commons

(Arapça: محقق) Arap alfabesinde geliştirilen, sülüs yazının yatkın ve yatay bölümleri daha uzun olan türüne verilen ad.[2]TDK BSTS / Kitaplıkbilim Terimleri Sözlüğü 1974 Önceleri sadece çok az levhalarda ve bazı besmelelerde ve Muhammed bin Abdullah isminin yazımında kullanılmış, fakat 16. yüzyıldan sonra pek az kullanılmıştır.

Nesih

nesih yazım
nesih yazımYazarı bilinmiyor, Kamu malı, Wikimedia Commons

Arap alfabesinde geliştirilen, özellikle Osmanlılar tarafından yazmalarda kullanılan, yumuşak, köşeleri yuvarlaklaşmış, işlek bir yazı türü.[2]TDK BSTS / Kitaplıkbilim Terimleri Sözlüğü 1974 dür. (Arapça: نسخ, nasakha, naskh) de denilen yazı şekli 1928 yılına kadar daha çok Kur'an ve ilmî eserlerin çoğaltılmasında kullanılmıştır.

Rik'a

(Arapça: الرقعة) Arap alfabesinde geliştirilen, Nesih'in dendansız, yuvarlak ve kıvrak bir türüne verilen isim[2]TDK BSTS / Kitaplıkbilim Terimleri Sözlüğü 1974 olup, Osmanlı İmparatorluğunda kullanılan günlük basit el yazısı biçimidir. Onaylar genellikle rika ile yazılmıştır.

rik'a yazım
rik'a yazımhttp://en.wikipedia.org/wiki/Image:Riqa.png, Kamu malı, Wikimedia Commons

Tevki

(Arapça: توقِ) Arap alfabesinde geliştirilen, sülüs yazının daha değişik ve ufaltılmış bir yazı biçimidir. Resmî belgelerde kullanılmıştır. Kelime anlamı "1. Padişah buyruklarına çekilen tuğra. 2. Bu tuğrayı taşıyan buyruk" şeklindedir.[3]Büyük Türkçe Sözlük "Tevki" Türk Dil Kurumu

Ta'lik

Arap alfabesinde geliştirilen, sülüsün sağdan sola doğru yatık olarak yazılan yazı türlerinden biridir. Tüm harfleri yuvarlağımsı olan bu yazı biçimi, İran'da geliştirilmiş, bir santim veya daha fazla genişlikte kalemle yazılmış olanına da celi ta'lik adı verilir.

Ayrıca bakınız

Dış bağlantılar

Kaynakça

  1. 1.Resmî belgelerde kullanılan bir yazı türüne verilen ad. TDK BSTS / Kitaplıkbilim Terimleri Sözlüğü 1974 tdkterim.gov.tr
  2. 2.TDK BSTS / Kitaplıkbilim Terimleri Sözlüğü 1974 tdkterim.gov.tr
  3. 3.Büyük Türkçe Sözlük "Tevki" Türk Dil Kurumu tdkterim.gov.tr