Nizamnâme-i Millet-i Ermeniyân

Nizamnâme-i Millet-i Ermeniyân (نظامنامهٔ ملّت ارمنیان, Հայ ազգային սահմանադրութիւն, Constitution nationale arménienne), Ermeni aydınları (Dr. Nahabet Rusinian, Dr. Serviçen, Nikoğos Balyan, Krikor Odyan ve Krikor Margosian) tarafından hazırlanan ve 150 maddeden oluşan nizamnamenin, 1863 tarihinde Osmanlı İmparatorluğu tarafından onaylanan ve Patrik'in yetkilerini ve yeni kurulan Ermeni Meclisini tanımlayan^{[1]Richard G. (EDT) Hovannisian "The Armenian People from Ancient to Modern Times", page 198} şeklidir. Bu nizamname, diasporadaki Ermeni Kilisesi arasında hala aktiftir. Osmanlı Türkçesi versiyonu Tanzimat döneminde kabul edilen kanunların yazıldığı defter olan Düstur'da yayınlandı.

Belgenin Ermenice versiyonu kendisini "anayasa" olarak adlandırırken, Osmanlı tarafından kabul edilen versiyonunda bunun yerine millet hakkında bir nizamname adı verildi.

Tarih

Islahat Fermanı'nın (1856) millet arasında eşitliği getirmeye yönelik çabaları Ermeni Patrikhanesi'nin hoşnutsuzluğunu da beraberinde getirdi.^{[2]Mekerditch-B. Dadian, "La société arménienne contemporaine", Revue des deux Mondes, June 1867, pp. 903-928, read online} Islahat Fermanı'ndan önce Ermeni Patriği sadece cemaatin ruhani lideri değil, aynı zamanda seküler lideriydi de (tüm Ermenilerin). Patrik istediği zaman Piskoposları görevden alabilir ve yetkisi 50 bölgeye kadar uzanabilirdi. Devrimci Ermeniler, soyluların zulmü olarak gördükleri şeyi ortadan kaldırmak, yeni bir Milli Nizamname çıkarmak istediler. "Nizamname" (1860), Ermeni aydınları tarafından hazırlandı. Öncelikle Patrik'in yetkilerini belirlemeye çalıştılar.

Nihayet Konsey, 24 Mayıs 1860 tarihinde nizamname taslağını kabul ederek Babıali'ye sundu. Sultan Abdülaziz hükûmeti 17 Mart 1863'te bir fermanla (bazı küçük değişikliklerle) onaylayarak yürürlüğe koydu. Ermeni Milli Anayasası olarak isimlendirilen, Osmanlı İmparatorluğu tarafından Nizamnâme-i Millet-i Ermeniyân olarak kabul edilen nizamname 150 maddeden oluşuyordu. Patrik'in yetkilerini (millet açısından konumunu) ve yeni kurulan "Ermeni Ulusal Meclisi"ni tanımladı.^{[1]Richard G. (EDT) Hovannisian "The Armenian People from Ancient to Modern Times", page 198}

Ermeni Patriği yetkilerini Ermeni Millet Meclisi ile paylaşmaya başlamış ve nizamname ile sınırlandırılmıştır. Patrik değişiklikleri kendi toplumunun erozyonu olarak algıladı.^{[2]Mekerditch-B. Dadian, "La société arménienne contemporaine", Revue des deux Mondes, June 1867, pp. 903-928, read online}