Mihran Mesrobyan

Mihran Mesrobyan (Միհրան Մեսրոպեան; 10 Mayıs 1889 - 21 Eylül 1975), kariyeri birkaç ülkede elli yılı aşkın süredir devam eden Amerikalı Ermeni mimardır. İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi'nde eğitim gören Mesrobyan, kariyerine İzmir ve İstanbul'da mimar olarak başladı. Mesrobyan, İstanbul'dayken son Osmanlı Padişahı V. Mehmed'in saray mimarı olarak görev yapmıştır.

I. Dünya Savaşı sırasında Mesrobyan, Osmanlı ordusuna alındı ve madalyalı bir asker oldu. Çanakkale Savaşı'na katılmış, Kafkasya Cephesi'nde Ruslara, Arap Ayaklanması'nda Araplara karşı Doğu cephesinde görev yapmıştır. Bu sırada Ermeni Kırımı başlamış ve memleketi Afyonkarahisar'daki ailesi tehcir edilmiş ve bir daha onlardan haber alamamıştır. Mesrobyan, tehcir sonucunda ailesinden on beş kişiyi kaybetmiştir. Araplar tarafından esir tutulmuş, ancak sonunda T. E. Lawrence'ın (Arabistanlı Lawrence) yardımıyla serbest bırakılmıştır.

Mesrobyan, 1921'de Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etmiş ve Washington, D.C. bölgesinde önemli bir mimar olmuştur. Washington emlakçısı Harry Wardman'ın birincil kurum içi mimarı olmuştur. Mimarisinin çoğu bir Art deco tarzını yansıtıyordu, ancak projelerinden birkaçı İtalyan Rönesansı ve Moderne tarzlarında da yapılmıştır. En çok dikkat çeken eserleri arasında Hay–Adams Hotel, Dupont Circle Building, The Carlton Hotel, Sedgwick Gardens, Calvert Manor ve Glebe Center bulunmaktadır.

Erken dönem hayatı

Mihran Mesrobyan, 10 Mayıs 1889'da Osmanlı İmparatorluğu'nun Afyonkarahisar kentinde, Ermeni tüccar bir aile olan Gaspar ve Miriam'ın (doğumdaki soyadı Palancıyan) çocuğu olarak dünyaya gelmiştir.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.[2]Mesrobian, Mihran. J. T. White, 1980, s. 53.} Mihran'ın yakın ailesi üç erkek ve bir kız kardeşten oluşuyordu. Mesrobyan ailesi nesiller boyu Afyonkarahisar'da yaşamış, afyon ve tahıl ticaretiyle uğraşmıştır.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.}

Mihran Mesrobyan, Avrupa standartlarına uygun eğitim veren yerel Sahakyan Ermeni okuluna gitmiştir.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.} Mesrobyan, genç yaşta çizim ve eskiz yapma konusunda zaten yetkindi.^{[3]Biographies: Mihran Mesrobian. Commission of Fine Arts, 1978, s. 17-20.} Sahakyan'da öğrenciyken hattatlık, matematik, çizim ve el emeği/inşaat alanlarında eğitim alarak yeteneklerini daha da geliştirdi. Sahakyan ayrıca Fransızca, Osmanlı Türkçesi, Ermenice ve İngilizce de dahil olmak üzere çeşitli diller öğretti ve bunların tümü Mesrobyan'a eğitiminde ve gelecekteki kariyerinde yardımcı oldu.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.}

Mihran Mesrobyan'ın on beş yaşında çizim ve eskiz konusundaki yeteneği babası tarafından fark edildi ve daha sonra onu Güzel Sanatlar Akademisi giriş sınavlarına girmesi için İstanbul'a gönderdi. Halihazırda yetenekli bir çizer olan Mesrobian, sınavlarda son derece başarılı oldu ve ardından birinci sınıfa başlamak yerine kursların ikinci yılına yerleştirildi. Sonuç olarak, akademiyi geleneksel beş yılda değil, dört yılda bitirdi. 1908'de mezun olduktan sonra Mesrobyan, bir sınıf arkadaşıyla bir inşaat firması kurdu. Ancak firma başarısız oldu ve Mesrobyan daha sonra İzmir'e taşındı.^{[3]Biographies: Mihran Mesrobian. Commission of Fine Arts, 1978, s. 17-20.}

Osmanlı İmparatorluğu'nda kariyeri

Mesrobyan, İzmir'e taşındıktan sonra 1909'da şehrin belediye mimarı olarak atanmıştır.^{[3]Biographies: Mihran Mesrobian. Commission of Fine Arts, 1978, s. 17-20.} Bir otel, sekiz ev, bir depo, altmış dört mağazanın bulunduğu bir market, bir banka ve bir kulüp binası da dahil olmak üzere çok sayıda bina tasarlamıştır. Mesrobyan ayrıca İzmir'in 1615 arsasını gösteren 1100 dönümlük bir topografik haritasını formüle etmiştir. Birkaç çiftlik evinin düzenini tasarladı ve şehir içinde ve çevresinde sulamanın genişletilmesine yardımcı olmak için kanallar inşa etmiştir.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.}

Ancak 1912 yılında inşa edilen otel dışında, Mesrobyan tarafından tasarlanan binaların birçoğunun 1922 İzmir Yangını nedeniyle yıkıldığına inanılmaktadır. Bu otelin nerede olduğu bilinmemekle birlikte şehrin eski kent merkezinde olduğuna inanılmaktadır.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.} İstanbul'a döndüğü 1912 yılına kadar İzmir'de kaldı.^{[3]Biographies: Mihran Mesrobian. Commission of Fine Arts, 1978, s. 17-20.}

İstanbul'da Mesrobyan, Osmanlı Padişahı V. Mehmed'in sarayına baş mimar olarak atanmıştır.^{[4]Forgey, Benjamin. Return of An Old Glory; Restoring the Dupont Circle Building. The Washington Post, 14 Kasım 1987, s. d01.[5]Bakshian, Aram. A Stone's Throw From the White House. The Armenian Spectator, Mart 2013, s. 44-45.[6]Mesrobian Hickman, Caroline. Mihran Mesrobian (1889–1975): Washington Architect. Design Action, Mayıs-Haziran 1983, s. 1-4.[7]Mihran Mesrobian, 86, Designed Carleton Hotel. Washington Post, 26 Eylül 1975, s. C10.} Padişahın baş mimarı olarak kariyeri boyunca, ünlü Dolmabahçe Sarayı da dahil olmak üzere otuz kadar Osmanlı Sarayının restorasyonunu tasarlamakla görevlendirilmiştir.^{[8]Architects. Wardman's Washington.[9]Mihran Mesrobian Call Box.} Dolmabahçe Sarayı otuz yıldır bakımsız kalmış ve yerine Yıldız Sarayı'nda yaşamayı tercih eden Sultan II. Abdülhamid döneminde harap durumdaydı.^{[3]Biographies: Mihran Mesrobian. Commission of Fine Arts, 1978, s. 17-20.[10]Brookes, Douglas Scott. The concubine, the princess, and the teacher : voices from the Ottoman harem. University of Texas Press, 2010, s. 44.} Dolmabahçe Sarayı padişahın yönetim merkezi olarak restore edildiğinde, binanın kapsamlı bir restorasyonuna ihtiyaç duyulmuştur. Mesrobyan daha sonra restorasyonun baş mimarı olarak işe alınmıştır.^{[3]Biographies: Mihran Mesrobian. Commission of Fine Arts, 1978, s. 17-20.} Bu arada şehrin Beyoğlu semtindeki birçok yapının restorasyonunu üstlenmiştir.^{[11]Çanakkale'de Osmanlı İçin Savaşan Mesrobian, İslam Mimarisini ABD'ye Taşıdı. 29 Ocak 2014.} Kariyerinin bu noktasında Mesrobyan, çalışmaları ile tanınan bir figür haline gelmiştir.^{[2]Mesrobian, Mihran. J. T. White, 1980, s. 53.}

Mesrobyan mimarlık görevine ara verdi ve İzmir'de yaşarken tanıştığı Ermeni Zabelle Martmanyan ile evlenmek için İzmir'e döndü. Hayrabed ve Nektar'ın (doğumdaki soyadı Topalyan) kızı olan Zabelle'in ailesi de Mihran'ın doğum yeri olan Afyonkarahisar'dandı.^{[3]Biographies: Mihran Mesrobian. Commission of Fine Arts, 1978, s. 17-20.} 23 Mayıs 1914'te evlendiler ve Nurhan, Ralfe ve Ara isimli üç oğulları olmuştur.^{[2]Mesrobian, Mihran. J. T. White, 1980, s. 53.}

Mesrobyan, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı ordusuna alındığında, mimarlık kariyeri kesintiye uğradı.^{[12]Livingston, Mike. For past presidents, 1920s hotel an entertaining place. American City Business Journals, 14 Eylül 2001, s. 60.}

Savaştan sonra Haziran 1919'da İstanbul'a döndü ve hemen İstanbul şehir yönetiminin mimarı olarak işe alındı.^{[2]Mesrobian, Mihran. J. T. White, 1980, s. 53.} Savaş nedeniyle yarım kalan Dolmabahçe Sarayı'ndaki çalışmalarına yeniden başladı.^{[3]Biographies: Mihran Mesrobian. Commission of Fine Arts, 1978, s. 17-20.} 1921'de Osmanlı İmparatorluğu'ndan göç etmeden hemen önce şehirde apartmanlar tasarlamaya da devam etti.^{[8]Architects. Wardman's Washington.}

I. Dünya Savaşı

I. Dünya Savaşı'nın başında Mihran Mesrobyan, Ağustos 1914'te Osmanlı Ordusu'na alındı.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.} Kısa bir süre sonra Ekim 1914'te asteğmen olarak mezun olduğu Beylerbeyi Yedek Subay Mektebi'ne girdi.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.} Mesrobyan böylece 4. Tahkimat Alayına bağlıydı ve istihkam olarak görev yaptı.^{[3]Biographies: Mihran Mesrobian. Commission of Fine Arts, 1978, s. 17-20.[11]Çanakkale'de Osmanlı İçin Savaşan Mesrobian, İslam Mimarisini ABD'ye Taşıdı. 29 Ocak 2014.} İlk olarak Nisan 1915'te Çanakkale Savaşı'na katıldığı Çanakkale Boğazı'na gönderildi.^{[2]Mesrobian, Mihran. J. T. White, 1980, s. 53.} Mesrobyan, doğrudan Türkiye Cumhuriyeti'nin müstakbel ilk Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk'ün komutası altındaydı.^{[3]Biographies: Mihran Mesrobian. Commission of Fine Arts, 1978, s. 17-20.} Mayınları konumlandırmak ve düşman mevzilerinin altında tüneller geliştirmekle görevlendirildi.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.[3]Biographies: Mihran Mesrobian. Commission of Fine Arts, 1978, s. 17-20.} Ayrıca topografik haritalar oluşturmaktan, yollar geliştirmekten ve surları tasarlamaktan sorumluydu.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.} Savaş alanında başarısını kanıtlayan Mesrobyan, Alman Demir Haçı ve birkaç Türk madalyası da dahil olmak üzere çok sayıda madalya ile ödüllendirildi.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.[11]Çanakkale'de Osmanlı İçin Savaşan Mesrobian, İslam Mimarisini ABD'ye Taşıdı. 29 Ocak 2014.}

Mesrobyan daha sonra kış aylarında Rus cephesine transfer edilmiştir. Cepheye yolculuk yoğun kar nedeniyle ertelenmiştir.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.} Daha sonra Mesrobyan'ın taburu, Arap güçleriyle savaşmak için Filistin ve Suriye cephesine transfer edilmiştir. 1918 sonbaharında, Arapların yardım ettiği İngiliz kuvvetlerinin öncülük ettiği bir saldırı sırasında, Mesrobyan'ın bağlı olduğu 4. Kolordu üyelerinin çoğu Araplar tarafından ele geçirilmiştir.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.} Ancak Mesrobyan kaçmayı başardı ve birkaç gün başıboş bırakılmıştır. Filistin'deyken, nihayetinde Araplar tarafından yakalandı ve Mesrobyan ve birimi daha sonra onları esir tutan Araplar tarafından ölüm cezasına çarptırılmıştır.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.[2]Mesrobian, Mihran. J. T. White, 1980, s. 53.} Ancak daha çok Arabistanlı Lawrence olarak bilinen T. E. Lawrence tesadüfen bölgedeydi ve müdahale edip hayatlarını kurtarmayı başarmıştır.^{[2]Mesrobian, Mihran. J. T. White, 1980, s. 53.} Mesrobyan daha sonra Mısır'ın Zagazig kentindeki bir İngiliz kampına transfer edildi ve 1918 sonbaharının sonlarından Mayıs 1919'da serbest bırakılıncaya kadar orada savaş tutsağı olarak tutulmuştur.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.[11]Çanakkale'de Osmanlı İçin Savaşan Mesrobian, İslam Mimarisini ABD'ye Taşıdı. 29 Ocak 2014.}

Ermeni Soykırımı

Nisan 1915'te Mesrobyan Gelibolu'da konuşlanmışken, Osmanlı hükûmeti Ermeni Kırımı olarak bilinen azınlık Ermeni tebaasının tehcirini başladı. Savaştan sonra İstanbul'a dönen Mihran Mesrobyan, ailesinin ve Afyonkarahisar'daki akrabalarının on beş üyesinin tehcir edildiğini öğrendi.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.[3]Biographies: Mihran Mesrobian. Commission of Fine Arts, 1978, s. 17-20.[11]Çanakkale'de Osmanlı İçin Savaşan Mesrobian, İslam Mimarisini ABD'ye Taşıdı. 29 Ocak 2014.} Irak'a sürüldüklerine inanılsa da, hepsinden bir daha haber alınamadı.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.[3]Biographies: Mihran Mesrobian. Commission of Fine Arts, 1978, s. 17-20.} Nerede olduğu bilinmeyenler arasında üç erkek kardeşi, aileleri ve küçük kız kardeşi de vardı.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.} Mesrobyan, mülkünü kurtarmak için umutsuz bir girişimde bulunarak, geri almak ve nihayetinde satmak için Afyonkarahisar'a döndü, ancak mülke el konulduğu için başarısız oldu.^{[1]Mihran Mesrobian: Another Armenian Soldier of Gallipoli. Armenian Genocide Museum-Institute, 25 Eylül 2014.[3]Biographies: Mihran Mesrobian. Commission of Fine Arts, 1978, s. 17-20.}

Amerika Birleşik Devletleri'nde kariyeri

Osmanlı İmparatorluğu'nda Ermenilere yönelik artan kötü muamele nedeniyle Mesrobyan, 1920'lerin başında Amerika Birleşik Devletleri'ne taşınmaya karar verdi.^{[6]Mesrobian Hickman, Caroline. Mihran Mesrobian (1889–1975): Washington Architect. Design Action, Mayıs-Haziran 1983, s. 1-4.[7]Mihran Mesrobian, 86, Designed Carleton Hotel. Washington Post, 26 Eylül 1975, s. C10.[13]Forgey, Benjamin. Return of An Old Glory; Restoring the Dupont Circle Building. Washington Post, 14 Kasım 1987, s. d01.} Amerika Birleşik Devletleri'ne Ermeni göçmenlerin girmesine izin verilmesinin ayrılan kota sınırına gelmesiyle, Mesrobyan'a mimarideki uzmanlığı nedeniyle Çalışma Bakanı tarafından ülkeye girmesi için özel izin verildi.^{[3]Biographies: Mihran Mesrobian. Commission of Fine Arts, 1978, s. 17-20.} Mesrobyan, Washington, D.C.'ye yerleşti ve burada Washington'daki emlakçı Harry Wardman'ın yanında teknik ressam olarak çalıştı^{[6]Mesrobian Hickman, Caroline. Mihran Mesrobian (1889–1975): Washington Architect. Design Action, Mayıs-Haziran 1983, s. 1-4.[7]Mihran Mesrobian, 86, Designed Carleton Hotel. Washington Post, 26 Eylül 1975, s. C10.} Bu süre zarfında ve 1920'ler boyunca ve 1930'lara kadar Wardman, Washington DC'deki en büyük emlak geliştirme firmasına sahipti.^{[6]Mesrobian Hickman, Caroline. Mihran Mesrobian (1889–1975): Washington Architect. Design Action, Mayıs-Haziran 1983, s. 1-4.[7]Mihran Mesrobian, 86, Designed Carleton Hotel. Washington Post, 26 Eylül 1975, s. C10.}

Daha sonraki hayatı ve ölümü

1956'da Mesrobyan emekliye ayrıldı ve Washington DC'deki St. Mary Ermeni Apostolik Kilisesi'nin restorasyonunu tasarlamak için gönüllü oldu.^{[3]Biographies: Mihran Mesrobian. Commission of Fine Arts, 1978, s. 17-20.[14]St. Mary Armenian Apostolic Church (A Brief History). St. Mary Armenian Apostolic Church.} Restorasyon, kilisenin kutsal alanı için yeni bir tasarım içeriyordu.^{[14]St. Mary Armenian Apostolic Church (A Brief History). St. Mary Armenian Apostolic Church.}

Mihran Mesrobyan 21 Eylül 1975'te seksen altı yaşında Maryland, Chevy Chase'de ölmüş ve Washington DC'deki Rock Creek Mezarlığı'na gömülmüştür.^{[2]Mesrobian, Mihran. J. T. White, 1980, s. 53.}

Madalyaları

• Demir Haç (Almanya)

• Gelibolu Yıldızı (Osmanlı İmparatorluğu)

• Liyakat Madalyası (Osmanlı İmparatorluğu)

• İftihar Sanayi Madalyası (Osmanlı İmparatorluğu)

Seçilmiş çalışmaları

• The Carlton Hotel (şimdi The St. Regis Washington, DC ), 1926

• Hay-Adams Oteli, Washington, DC, 1927

• Wardman Tower (şimdi Marriott Wardman Park Hotel'in bir kanadı), 1928

• Dupont Circle Binası, Washington, DC, 1931

• Sedgwick Bahçeleri, Washington, DC, 1931

• Glebe Merkezi, Arlington, Virginia, 1940

• Wakefield Malikanesi, Arlington, Virginia, 1943

• Calvert Malikanesi, Arlington, Virginia, 1948

• Lee Gardens Kuzey, Arlington, Virginia, 1949–1950

Ayrıca bakınız

• Ermeni mimarisi

• Sarkis Torosyan

• Balyan ailesi