Mevlânzâde Rifat

Mevlânzâde Rifat Bey (1869, İstanbul - 1930, Halep), Osmanlı Kürdü gazeteci ve şairdir. Ailesi Süleymaniye kökenli ve Hâlid Bağdâdî'nin soyundan gelir.^{[1]Henning, Barbara. Narratives of the History of the Ottoman-Kurdish Bedirhani Family in Imperial and Post-Imperial Contexts: Continuities and Changes. University of Bamberg Press, 2018, s. 394.}

Erken yaşam ve aile

Mevlânzâde'nin dedesinin adı Mehmed Bey olup, Süleymaniye'nin ileri gelenlerinden olup, Hâlid Bağdâdî soyundandır, Mevlânzâde'nin babası Süleymaniye'nin Şehrizor semtinde dünyaya gelen Abdurrahman Nacim Efendi'dir. Diyarbakır Eyalet Mahkemesi ve daha sonra Beyrut İstinaf Mahkemesi başkanı, aynı zamanda şairdi ve 1895'te Harput'ta öldü.^{[2]Bir Kürt diplomatı olarak Mevlanzade Rıfat (2). Independent Türkçe, 28 Haziran 2020.} Mevlânzâde'nin eşi Nuriye Ulviye Mevlan Civelek'tir.^{[3]İflah olmaz bir Osmanlı aydını: Gazeteci ve siyasetçi yanıyla Kürt Mevlanzade Rıfat (1). Independent Türkçe, 21 Haziran 2020.}

Gazetecilik ve sürgün

Mevlânzâde Rifat Bey, Osmanlı İmparatorluğu'nun en önemli ve en çok okunan gazetecilerinden biriydi. Serbestî gazetesinin sahibi ve yazı işleri müdürü ve öldürülen gazeteci Hasan Fehmi Bey'in arkadaşıydı. Hayatının büyük bölümünü Fransa, Yemen, Mısır, Suriye ve Yunanistan da dahil olmak üzere sürgünde geçirdi.^{[4]Ozoglu, Hakan. From Caliphate to Secular State: Power Struggle in the Early Turkish Republic: Power Struggle in the Early Turkish Republic. ABC-CLIO, 2011, s. 68.} II. Abdülhamid'in bir muhalifi olarak, başlangıçta Jön Türk merkez komitesinin bir üyesiydi, ancak daha sonra onun en ateşli eleştirmenlerinden biri^{[5]Chalabian, Antranig. General Andranik and the Armenian Revolutionary Movement. University of Michigan, 1988, s. 226.} ve daha sonra Hürriyet ve İtilaf Fırkası'nın bir üyesi oldu.^{[6]Yelbasi, Caner. The Circassians of Turkey: War, Violence and Nationalism from the Ottomans to Atatürk. Bloomsbury Publishing, 2019, s. 52.} Osmanlı devletinin Ermenilere yönelik politikalarını kınayan az sayıdaki isimden biriydi ve gerçekleştirilen tehcirlerin Ermeni sorununu soykırım yoluyla çözmenin bir yolu olarak Jön Türkler tarafından sistematik olarak planlandığını belirtti.

Mevlânzâde de Mustafa Kemal Atatürk'e karşı çıktı ve Yüzellilikler listesinde yer aldı.

II. Abdülhamid'e, ikinci olarak İttihat ve Terakki'ye ve üçüncü olarak Mustafa Kemal Atatürk'e karşı olmak üzere üç ayrı dönemde muhalif olmuştur.

Kürt milliyetçiliği

Bağımsız bir Kürdistan'ın kurulmasına destek için İngiliz, Fransız ve Yunanlarla yoğun bir şekilde lobi yaptı. Bu amaçla Dimitrios Gunaris ile görüştü. Mevlânzâde aynı zamanda Kürdistan Teali Cemiyeti'nin önde gelen bir üyesiydi ve Woodrow Wilson tarafından Osmanlı İmparatorluğu'ndaki tüm milliyetlerin haklarının dikkate alınması gereken On Dört Madde'yi savundu.^{[7]Özoğlu, Hakan. Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries. SUNY Press, 12 Şubat 2004.}

Mevlânzâde Rifat, Hoybun'daki Kürtler ile Ermeniler arasında da köprü vazifesi görüyordu. Yazılarını yayımladığı Celadet Ali Bedirhan ve Süreyya Bedirhan'ın yakın arkadaşıydı.

Kürdistan Teali Cemiyeti başkanı Seyyid Abdülkadir'in resmi sözcüsüydü.

Mevlânzâde Rifat, 1930'da geçirdiği bir kalp krizi sonucunda ölmüştür.^{[8]Issı, Murat. Hürriyet Âşığı Bir Osmanlı-Kürt Aydını Mevlanzâde Rıf’at bey. Toplumsal Tarih, 2010.}