Maximilian Eugen von Stein

Baron Maximilian Eugen von Stein, Miksa Stein ya da Ferhâd Paşa (13 Nisan 1814, Viyana – 1858, İstanbul), Avusturyalı yüzbaşı, Macar tümgeneral ve Osmanlı mirlivasıdır.

Hayatı

İlk yılları

Maximilian Eugen von Stein veya Miksa Stein, 13 Nisan 1814'te Viyana'da Avusturyalı yüksek soylu (hochadel) von Stein âilesine doğdu. Babası, Napolyon Savaşları sırasında Maria Theresia Askerî Nişanı'nı ve berâberindeki Avusturya baronluk ünvanını kazanmış bir imparatorluk ve kraliyet korgeneraliydi. Maximilian Stein, Viyana'daki Askerî Mühendislik Akademisi'ndeki öğreniminin ardından 1831'de teğmen rütbesiyle imparatorluk ordusuna katıldı. 1848 Macar Devrimi'nin patlak verdiği sırada, mühendis sınıfından yüzbaşı olarak Petrovaradin Kalesi'nde istihkâm direktörü olarak görev yapmaktaydı.

Macar Devrimi

Macaristan'da görev yapan tüm subayların Macar Anayasası'na bağlılık yemini etmesini zorunlu kılan İmparatorluk Fermânı, Stein'in kariyerinde bir dönüm noktası teşkil etti. Stein, Komárom Kalesi'ndeki diğer subaylar eşliğinde yemini ederek taraf değiştirdi ve Macar dâvâsını benimsedi.

1848 yazında Slavonya ve Sirem Bölgesi Başkomutanı Korgeneral János Hrabovszky'nin yâverliğine atandı. Voyvodina'da çatışmalarda yer aldı. 12 Haziran 1848'deki Karlofça Muharebesi'nde Macar kuvvetlerini Ðorđe Stratimirović komutasındaki Sırp âsilere karşı bizzat sevk ve idâre etti. 12 Ekim'de binbaşı rütbesine terfî etti ve Ernő Kiss önderliğindeki Banat Kolordusu'nun kurmay başkanlığına getirildi. 15 Aralık'tan îtibaren bu görevinde yarbay ünvanıyla hizmet vermeye devam etti.^{[1]Hermann, Róbert: Az 1848–1849-es szabadságharc nagy csatái, Budapest, 2004, A karlócai ütközet, ss. 59-66..}

Banat'ın boşaltılmasının ardından, 23 Ocak 1849'da Debrecen'de Savaş Bakanlığı Kurmay Dâiresi'ne mensup subay olarak atandı. Bu sıfatla Debrecen askerî polisinin başkanlığını yürüttü ve bu vazîfesiyle eş zamanlı olarak esir düşen Avusturyalı subayların denetiminden de sorumlu oldu. Şubat ayında kısa bir süreliğine Voyvodina'nın tahliyesinden sonra Segedin'de kalan tümenin kurmay başkanlığını îfâ etti. 13 Mart'ta albaylığa terfî edilerek Antal Vetter'in halefi sıfatıyla Baçka-Banat ordusunun Genelkurmay Başkanlığı'na getirildi. Teşkîlâtçılık kâbiliyeti üstün olmasına karşın üslubundan dolayı meslektaşları arasında sevilmezdi. Birden çok kez vatana ihânetle itham edildi. Habsburg-Lorraine Hânedânı ile uzlaşmayı savunanlara sempati beslemekteydi. Nisan ortasında Stein görevinden azledildi ve hükûmetin merkezi olan Debrecen'den uzaklaştırıldı.^{[2]Klapka, György: Emlékeimből, Sajtó alá rendezte: Katona Tamás. Budapest, 1986, s. 558.}

20 Nisan'da Farkas Kemény'nin halefi olarak General Józef Bem komutasındaki Gyulafehérvár Kuşatma Ordusu'nun kumandanlığına atandı. Bir istihkâm subayı olarak yeni görevi için gerekli meslekî donanıma sâhipti. Fakat yeterli teçhîzat ve kuvvet yokluğunda Gyulafehérvár Kalesi'nin ablukasını etkili bir şekilde gerçekleştiremedi. Tümeni Haziran ortasında takviye aldı; artık 5.000 asker, dokuz sahra topu ve on kuşatma topuna liderlik etmekteydi. Haziran'da kaleyi yeniden ablukaya aldı. 25 Temmuz'da Stein'in tümeni, Bem'den gelen bir emir üzerine Gyulafehérvár kuşatmasını kaldırmak zorunda kaldı.^{[3]Csikány, Tamás. Várharcok az 1848/49-es szabadságharcban. Nemzetvédelmi Egyetemi Közlemények, 2002.}

Segesvár Muharebesi öncesinde tümenine Nagyszeben yönünde bir taarruz gerçekleştirme emri verilmişti; bu nedenle muharebenin ertesi günü, 1 Ağustos'ta birliği Szerdahely'de konuşlanmıştı. Burada, Rus Korgeneral Hasford'un tümeninin güçlü bir saldırısına mâruz kaldı ve bunun netîcesinde birlikleri Szászsebes istikâmetine çekilmek zorunda kaldı. Bem, 5 Ağustos'ta Hasford'un tümenini Kızılkule Geçidi'ne kadar tâkip etti ve Stein'i yeniden askerleriyle Nagyszeben üzerine yürümesi için tâlimatlandırdı. Ancak Stein tereddüt gösterdi ve 6 Ağustos'taki Nagycsűr Muharebesi'nde Bem'in kuvvetleri, Nagyszeben önlerinde ansızın beliren General Lüders karşısında kesin bir yenilgiye uğradı. Bem'in birliklerinin bâkiyesi Szászsebes'te Stein'in tümeniyle birleşti. Bem, 7 Ağustos'ta bu şekilde oluşan yaklaşık 6.000 kişilik birleşik kuvvetin komutasını Stein'e devrederek Banat bölgesine başkomutanlık görevini üstlenmek üzere harekete geçti. Geride kalan birlikler, 12 Ağustos'ta Szászsebes'te Lüders'in kolordusu karşısında ağır bir yenilgiye uğradı; bunun üzerine Stein önce Déva'ya, 14 Ağustos'ta Déva Kalesi'nde meydana gelen patlamadan sonra ise Dobra'ya çekildi. Dobra'da Bem, komutayı yeniden Stein'den devralarak Déva'ya kadar ilerledi; ancak mevcut kuvvetlerle daha fazla direnişin mümkün olmadığını görerek komutayı Albay József Beke'ye teslim etti ve 17 Ağustos'ta Stein ile birlikte Osmanlı İmparatorluğu'na sığındı.^{[4]Hermann, Róbert: A nyári hadjárat (1849. június-augusztus), in: Bona, Gábor (szerkesztette): A szabadságharc katonai története, Budapest, 1998}

Osmanlı İmparatorluğu'ndaki yaşamı

Stein, 28 Ekim'de Vidin'de Lajos Kossuth tarafından tümgeneralliğe yükseltildi. Yaklaşmakta olan bir Osmanlı-Rus savaşı beklentisiyle, birçok arkadaşı gibi kendisi de Müslümanlığı kabul ederek Ferhâd Paşa adıyla Osmanlı ordusunda mirliva oldu. Şam ve Halep bölgelerinde Bem (artık Murad Tevfik Paşa) ile isyâncılara karşı faaliyetlerde bulundu.^{[5]Nagy, Lázló J.. La Turcophilie en Hongrie au Temps des Crises d'Orient: Contributions à l'Histoire des Relations Turco-Hongroises. Istituto per L'Oriente C. A. Nallino, 1992, s. 22-23.} Ömer Lütfi Paşa emrinde Kırım Savaşı'nın Anadolu cephesinde Ruslarla çarpıştı. 1856'da İstanbul Şehir Planlama Komisyonu üyesi olarak görev yaptı. Arkasından İskenderun yakınlarındaki bataklıkların kanallar vasıtasıyla kurutulmasını sağladı.

Stein, Osmanlı Devleti'nin daha fazla reforma ihtiyacı olduğu kanaatindeydi. Alaycı ve sert mizacı nedeniyle Osmanlılarla da anlaşmazlığa düştü. Cihan Seraskeri Rıza Paşa ve diğer üst düzey Osmanlı subaylarını hedef alan, Osmanlı ordusunun iç durumunu eleştiren hiciv broşürleri kaleme aldı. Serasker bu sebeple Stein'in tutuklanmasını buyurdu. Stein, İstanbul polisi tarafından yakalanarak mahkeme önüne çıkarıldı. Hüküm açıklanmadan evvel tutukluluğu sırasında 1858'de âniden öldü. Büyük olasılıkla zehirlenmişti.