Massagetler

Massagetler, MÖ 6. yüzyıllarda Orta Asya'nın güney bölgelerinde Persler'in komşusu olan bir göçebe devlettir. Sakalar'ın batıya doğru göçüp bu bölgede devlet kurmalarının nedeni Eski Yunan'da yaşamış ünlü tarihçi Herodot'a göre Massagetlerin baskısıdır. Kimi kaynaklara göre Pers hükümdarı Büyük Kiros'un da öldüğü Siriderya kıyısında yapılan savaş Sakalar'la değil Massagetler'le yapılmıştır.

Hazar Denizi ile Aral Gölünün doğusunda yaşadıkları söylenmektedir. Masaget adı "balık yiyenler" anlamında olduğu savunulmaktadır. MÖ 530 yılında Pers kralı Kiros'un seferi vesilesi ile daha iyi bilinen bu Massaget Kraliçesi Tomris kumandasında, Pers ordusunu mağlup ederek Kiros'un ölümüne sebebiyet vermişlerdi. Strabon ise Kiros'un savaşmış olduğu Massagetlerin büyük bir göçebe halk olduğunu veya konfederasyon olduğunu onlardan bir kısmının dağlarda, bir kısmının ovalarda, bir kısmının da bataklık ve adalarda yaşadıklarını anlatmaktadır. Massagetler balıkçı ve toplayıcı iptidai bir toplumdu. Pers Kralı Kirus MÖ 530/528'deki ölümünden, Bactria Grek Krallığının düşüşüne kadar (tahminen MÖ 130) Batı Türkistan'daki en güçlü yönetim Massaget konfederasyonuydu.^{[1]Turk Tarihine Giris - Salim Cohce, s.26}

Kökenleri

Massagetlerin kökenlerini kesin olarak ortaya koyacak bulgular bulunmamakla beraber kayda değer iki önemli yaklaşım bulunmaktadır.

İrani iddiası

Massagetlerin kökenlerinin İrani olduğuna dair görüşler ve iddialar bulunmaktadır.^{[2]Grousset, René. The Empire of the Steppes. Rutgers University Press, 1989, ISBN 0-8135-1304-9, s.547.[3]Gershevitch, I.; Fisher, William Bayne; Boyle, John Andrew; Yarshater, Ehsan; Frye, Richard Nelson (1968). The Cambridge History of Iran. Cambridge University Press. p. 48. ISBN 9780521200912.}

İrani dil konuşan toplulukların ağırlıklı olduğu fakat Turani unsurlarının da elde edilen kaynaklarla tespit edildiği bir konfederasyon iddiaları da bulunmaktadır.^{[4]Wilcox, Peter. Rome's Enemies: Parthians and Sassanids. Osprey Publishing, 1986, p. 9-15[5]The Scythians: discovering the nomad-warriors of Siberia. 25 Temmuz 2017.[6]Britannica.[7]Google Akademik.[7]Google Akademik.[8]Gorder, A. Christian Van. Christianity in Persia and the Status of Non-muslims in Iran. Rowman & Littlefield, 2010.[9]Profile for Tomyris (Massagetean Queen) from The Histories (page 1).[10]Salam‐Liebich, Hayat. Masterpieces of Persian Textiles from the Montreal Museum of Fine Arts Collection. 1992, s. 19-29.[11]Kessler, P. L.. Kingdoms of Central Asia - Massagetae.[12]Massagetes - Livius.[13]Foundation, Encyclopaedia Iranica. Welcome to Encyclopaedia Iranica.[14]Massagetae.[15]Archäologische Mitteilungen aus Iran. Ocak 1992.[16]The Cambridge history of Iran.. University Press, 1968-1991.[17]Grousset, René. The empire of the steppes : a history of central Asia. 1970.[18]Gera, Deborah Levine. Warrior women : the anonymous Tractatus de mulieribus. E.J. Brill, 1997.[19]The Cambridge ancient history.. 1970.[20]Vogelsang, W. J.. The rise and organisation of the Achaemenid Empire : the eastern Iranian evidence. Brill, 1992.[21]History of civilizations of Central Asia.. Unesco, 1992-2005.}

Türki iddiası

Öte yandan Ön Türk oldukları ve Ön Türk ilişiği olduğuna dair görüşler ve iddialar bulunmaktadır.^{[22]DURMUŞ, İ . "MASSAGETLER". Bilig (1996 ): 86-91[23]MEMİŞ, Ekrem 1987 İskitlerin Tarihi. Konya Selçuk Üniversitesi Yayınları,s, 9-16[24]TOGAN, A. ZekiVelidi 1987 "Sakalar (VI)", Belgelerle Türk Tarihi Dergisi. 23, 29- 34.[25]BAKIR, A, ŞENOL, F . "AZERBAYCAN'IN GÖZBEBEĞİ BAKÜ ŞEHRİNE GENEL BİR BAKIŞ (ESKİ ÇAĞLARDAN ORTA ÇAĞ’IN SONUNA KADAR)". Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi 2 (2020 ): 87-122[26]Türkler, Cilt: 1 İLK ÇAĞ. YENİ TÜRKİYE YAYINLARI 2002 ANKARA. S: 963-970[27]Massagettai",HERRMANN, Albert 1930 “Massagettai”, Paulys Real Encyclopâdie der Classischen Altertumsvrissenschaft XIV,2,2123-2129}