Lori Burnu Deniz Muharebesi

Lori Burnu Deniz Muharebesi, 1735-1739 Osmanlı-Savaşı'nın önemli muhaberelerinden biridir. Azak Denizi'nde 9-10 Ağustos 1737 tarihlerinde gerçekleşen iki günlük savaşı Süleyman Paşa komutasındaki Osmanlı donanması kazanarak, Rusya donanmasını imha etmiştir.

1718’deki Pasarofça Antlaşması’ndan sonra Osmanlı Devleti batı sınırlarında yeni bir savaştan kaçınmak istemiştir. Ancak doğuda İran seferiyle uğraştığı sırada, Rusya ve Avusturya’nın ittifakı batıda ciddi bir tehdit oluşturmuştur. 1733’te Polonya kralının ölümü üzerine başlayan taht mücadelesi de Avrupa’daki siyasi gerilimi artırmıştır.^{[1]Danış, İlhami. 1736-1739 Savaşlarında Karadeniz'de Osmanlı Donanması / The Ottoman's Fleet in Black Sea at 1736-1739 War.}

Rusya, Kırım kuvvetlerinin kendi topraklarından geçmesini bahane ederek 1736’da Osmanlı Devleti’ne savaş ilan etmiştir. Avusturya da bir süre sonra savaşa katılmıştır. Böylece Osmanlı Devleti 1736–1739 yılları arasında iki cephede mücadele etmek zorunda kalmıştır.^{[2]Kurtaran, Uğur. Sultan Birinci Mahmud Dönemi Osmanlı-Rus Siyasi İlişkileri. Belleten, 2015, s. 589-610.}

Osmanlı Devleti Rus cephesini ihmal etmemiş ve Karadeniz’e donanma göndermiştir. Bu süreçte 1735–1739 Osmanlı-Rus Savaşı’nın önemli deniz çatışmalarından biri olan Lori Burnu Deniz Muharebesi yaşanmıştır. Süleyman Paşa komutasındaki Osmanlı donanması, 9–10 Ağustos 1737’de Azak Denizi’ndeki Lori Burnu açıklarında Rus donanmasını imha etmiştir.^{[1]Danış, İlhami. 1736-1739 Savaşlarında Karadeniz'de Osmanlı Donanması / The Ottoman's Fleet in Black Sea at 1736-1739 War.}

Savaş sonunda imzalanan Belgrad Antlaşması ile Osmanlı Devleti XVIII. yüzyıldaki önemli başarılarından birini elde etmiş; hem kara hem de deniz kuvvetleriyle Rusya ve Avusturya’ya karşı koyabileceğini göstermiştir.^{[2]Kurtaran, Uğur. Sultan Birinci Mahmud Dönemi Osmanlı-Rus Siyasi İlişkileri. Belleten, 2015, s. 589-610.}

Muharebe öncesi

Rusya, I. Petro döneminden itibaren sürdürdüğü güneye ve sıcak denizlere inme siyaseti çerçevesinde 1736 yılı başında Avusturya İmparatoru VI. Karl ile gizli bir antlaşma imzalamıştır; buna göre Rusya bir bahaneyle Kırım ve çevresindeki Osmanlı topraklarına saldıracak, Avusturya ise arabuluculuk rolüyle Osmanlı Devleti'ni oyalayacaktı.^{[2]Kurtaran, Uğur. Sultan Birinci Mahmud Dönemi Osmanlı-Rus Siyasi İlişkileri. Belleten, 2015, s. 589-610.} Bu doğrultuda Kont Petro Lassi komutasındaki Rus kuvvetleri 1736'da Azak Kalesi'ni ele geçirmiş, aynı yıl Kırım'a girerek Bahçesaray'ı yakmıştır.^{[2]Kurtaran, Uğur. Sultan Birinci Mahmud Dönemi Osmanlı-Rus Siyasi İlişkileri. Belleten, 2015, s. 589-610.} Osmanlı Devleti'nin bu saldırılar üzerine 2 Mayıs 1736'da Rusya'ya savaş ilan etmesiyle başlayan mücadeleye kısa süre sonra Avusturya da müttefiki Rusya'nın yanında katılmış; Osmanlı Devleti böylece aynı anda iki cephede mücadele etmek zorunda kalmıştır.^{[2]Kurtaran, Uğur. Sultan Birinci Mahmud Dönemi Osmanlı-Rus Siyasi İlişkileri. Belleten, 2015, s. 589-610.}

Azak Kalesi'nin düşmesi ve Rusya'nın Voronej tersanelerinde inşa ettirdiği donanmayı Azak Denizi'ne indirmesi üzerine, Osmanlı Devleti de Karadeniz'de bir donanma bulundurma ihtiyacı duymuştur. 1736 yılında Canım Hoca Mehmed Paşa komutasında Karadeniz'e sevk edilen Osmanlı donanması, hem denizden verdiği ateş desteğiyle hem de karaya çıkardığı birliklerle Rus kuvvetlerinin aynı yıl ağır kayıplarla Kırım'dan çekilmesinde etkili olmuştur.^{[1]Danış, İlhami. 1736-1739 Savaşlarında Karadeniz'de Osmanlı Donanması / The Ottoman's Fleet in Black Sea at 1736-1739 War.[2]Kurtaran, Uğur. Sultan Birinci Mahmud Dönemi Osmanlı-Rus Siyasi İlişkileri. Belleten, 2015, s. 589-610.} Canım Hoca Mehmed Paşa'nın Kasım 1736'da görevden alınmasının ardından donanmanın başına Süleyman Paşa getirilmiştir.^{[2]Kurtaran, Uğur. Sultan Birinci Mahmud Dönemi Osmanlı-Rus Siyasi İlişkileri. Belleten, 2015, s. 589-610.}

1737 yazında savaşın seyri karışık bir tablo çizmiştir. Temmuz ayı başında Mareşal Münnich komutasındaki Rus ordusu Özi Kalesi'ni kuşatarak ele geçirmiş, bu kayıp üzerine dönemin sadrazamı Silahdar Mehmed Paşa görevden alınmıştır.^{[2]Kurtaran, Uğur. Sultan Birinci Mahmud Dönemi Osmanlı-Rus Siyasi İlişkileri. Belleten, 2015, s. 589-610.[3]Güler, Mustafa. 1737 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Özi'nin Elden Çıkması. Tarih İncelemeleri Dergisi, 2008, s. 137-156.} Aynı dönemde Azak Denizi'nde ise Osmanlı donanması inisiyatifi elinde tutmuştur: 9–10 Temmuz 1737'de Kızılhisarlı Mustafa Bey komutasındaki Osmanlı firkateynleri İnceki Deniz Muharebesi'nde Rus donanmasına ağır kayıplar verdirmiş; bir Rus ordusunun Özi istikametine ilerlediğinin öğrenilmesi üzerine bölgeye takviye kuvvet gönderilmesi emredilmiştir.^{[1]Danış, İlhami. 1736-1739 Savaşlarında Karadeniz'de Osmanlı Donanması / The Ottoman's Fleet in Black Sea at 1736-1739 War.} Lori Burnu Deniz Muharebesi, bu şekilde güçlendirilen Osmanlı donanmasının bir ay sonra Azak Denizi'nde kazandığı ikinci ve daha büyük zaferi teşkil etmiştir.^{[1]Danış, İlhami. 1736-1739 Savaşlarında Karadeniz'de Osmanlı Donanması / The Ottoman's Fleet in Black Sea at 1736-1739 War.}

Muharebe

Lori Burnu Deniz Muharebesi, 9–10 Ağustos 1737 tarihlerinde Azak Denizi'nde, Lori Burnu açıklarında gerçekleşmiştir.^{[1]Danış, İlhami. 1736-1739 Savaşlarında Karadeniz'de Osmanlı Donanması / The Ottoman's Fleet in Black Sea at 1736-1739 War.} Rusya'nın bölgedeki filosu büyük ölçüde Voronej ve çevresindeki tersanelerde kısa sürede inşa edilmiş, esasen asker ve malzeme taşımak amacıyla tasarlanmış kürekli teknelerden oluşuyordu; bu yapısıyla, güvertesinde top taşıyan ve yelkenle hareket eden Osmanlı savaş gemileri karşısında dezavantajlı konumdaydı.

Kaynaklara göre muharebede Rus tarafı 5 keç ve 200 şaykadan oluşan bir kuvvetle yer almış, bu gemilerin tamamı Osmanlı donanması tarafından imha edilmiştir; Osmanlı tarafının kayıpları ise çok sınırlı kalmıştır.^{[1]Danış, İlhami. 1736-1739 Savaşlarında Karadeniz'de Osmanlı Donanması / The Ottoman's Fleet in Black Sea at 1736-1739 War.} Osmanlı kuvvetlerine Süleyman Paşa ile Kızılhisarlı Mustafa Bey kumanda etmiştir. Kaynaklarda muharebedeki Rus komutanının kimliği belirtilmemektedir; dönemin Rus Azak Filosu'nun o yaz genel olarak Vise Amiral Pyotr Bredal idaresinde olduğu bilinmektedir.^{[4]Война с Турцией 1735-1739 гг. (Boyevaya letopis russkogo flota). Rusya Devlet Deniz Kuvvetleri Arşivi (RGAVMF).}

Muharebe sonrası

Lori Burnu'ndaki bu zafer, İnceki Deniz Muharebesi ile birlikte, Osmanlı donanmasının savaşın sonuna (1739) kadar Karadeniz ve Azak Denizi'ndeki üstünlüğünü sürdürmesini sağlamıştır.^{[1]Danış, İlhami. 1736-1739 Savaşlarında Karadeniz'de Osmanlı Donanması / The Ottoman's Fleet in Black Sea at 1736-1739 War.} Kaptan-ı derya Süleyman Paşa'nın Rus donanmasını büyük ölçüde etkisiz hâle getirmesi, kara cephesindeki Osmanlı ilerleyişini de desteklemiş; bu sayede daha önce Ruslara kaptırılan Özi ve Kılburun kaleleri 1738 yılında geri alınabilmiştir.^{[2]Kurtaran, Uğur. Sultan Birinci Mahmud Dönemi Osmanlı-Rus Siyasi İlişkileri. Belleten, 2015, s. 589-610.}

Savaş, 1739'da Osmanlı Devleti'nin Avusturya ve Rusya ile ayrı ayrı imzaladığı Belgrad Antlaşması ile sona ermiştir.^{[2]Kurtaran, Uğur. Sultan Birinci Mahmud Dönemi Osmanlı-Rus Siyasi İlişkileri. Belleten, 2015, s. 589-610.} Rusya ile 3 Ekim 1739'da imzalanan antlaşmanın Karadeniz ve Azak cephesini doğrudan ilgilendiren başlıca hükümlerinden bazıları şunlardır:^{[2]Kurtaran, Uğur. Sultan Birinci Mahmud Dönemi Osmanlı-Rus Siyasi İlişkileri. Belleten, 2015, s. 589-610.}

Bu antlaşmayla Rusya, Kırım ve Karadeniz kıyılarından geri çekilmek zorunda kalmış; iki devlet arasında 1768 yılına kadar sürecek yaklaşık otuz yıllık bir barış dönemi başlamıştır.^{[2]Kurtaran, Uğur. Sultan Birinci Mahmud Dönemi Osmanlı-Rus Siyasi İlişkileri. Belleten, 2015, s. 589-610.} Osmanlı tarih yazımında Belgrad Antlaşması, XVIII. yüzyılda imzalanan son kârlı antlaşma olarak değerlendirilir.^{[2]Kurtaran, Uğur. Sultan Birinci Mahmud Dönemi Osmanlı-Rus Siyasi İlişkileri. Belleten, 2015, s. 589-610.}

Ayrıca bakınız

• İnceki Deniz Muharebesi

• Özi Kuşatması (1737)

• 1735-1739 Osmanlı-Rus Savaşı

• Belgrad Antlaşması

• Osmanlı donanması

• Osmanlı İmparatorluğu'nun deniz muharebeleri