Kurtuluş Savaşı Destanı

Kurtuluş Savaşı Destanı ya da Kuvayi Milliye Destanı, Nâzım Hikmet'in Kurtuluş Savaşı'nı bölümler halinde anlattığı destandır. Yazıldığı yer ve tarihler, yapıtın sonunda "939 İstanbul Tevkifhanesi, 940 Çankırı Hapisanesi, 941 Bursa Hapisanesi" şeklinde not edilmiştir.^{[1]Bezirci, Asım: Nazım Hikmet, Dört Hapisaneden, Kuvayi Milliye/Destan, Tüm Eserleri 4, Şiirleri 4, İstanbul 1978, s. 261-264.} Fakat şairin bu yapıt üzerindeki çalışmalarının 1938-1950 yılları arasına yayıldığı anlaşılmaktadır.^{[2]Kuvâyi Milliye. Boğaziçi Üniversitesi Nâzım Hikmet Kültür ve Sanat Araştırma Merkezi.}

Şair A. Kadir, Nâzım Hikmet'in İstanbul Tevkifhanesinde iken kendisini ziyarete gelenlerden istediği Gazi Mustafa Kemal'in Nutuk'unu okuyarak bu şiir üzerinde çalışmaya başladığını belirtmiştir.^{[1]Bezirci, Asım: Nazım Hikmet, Dört Hapisaneden, Kuvayi Milliye/Destan, Tüm Eserleri 4, Şiirleri 4, İstanbul 1978, s. 261-264.}

Türkiye'de ilk kez 1965'te Kurtuluş Savaşı Destanı adı ile Yön Yayınları tarafından yayımlanmıştır. 1968'de ise Bilgi Yayınları tarafından Kuvâyi Milliye/Destan adıyla yayımlanmıştır. Daha sonra yine Kurtuluş Savaşı Destanı adı ile 1973'te ve 1975'te yayımlanmıştır.^{[1]Bezirci, Asım: Nazım Hikmet, Dört Hapisaneden, Kuvayi Milliye/Destan, Tüm Eserleri 4, Şiirleri 4, İstanbul 1978, s. 261-264.}

2001 yılında kitabın yayın haklarını Yapı Kredi Yayınlarının (YKY) almasıyla yeni ilk baskısı Ocak 2002'de yapılmıştır. Önceki basımlardan farklı olarak, bu basımda Saat 21-22 Şiirleri (1965), Dört Hapisaneden (1966) ve Rubailer (1966) adlı kitaplardaki şiirler de dahil edilmiştir.

Ayrıca, tiyatro eseri olarak da sahneye konulmuştur.

Destan şu dizelerle başlayıp sona ermektedir:

Onlar ki toprakta karınca, suda balık, havada kuş kadar çokturlar; korkak, cesur, câhil, hakîm ve çocukturlar ve kahreden yaratan ki onlardır, destânımızda^{[3]Destanın sonundaki dizelerde "kitabımızda" diye geçmektedir.} yalnız onların mâceraları vardır.

Kitaptaki bazı olaylar belgelere dayandırılarak yazılmıştır.^{[4]Nâzım Hikmet (1968), Kuvâyi Milliye, Ocak 2002 İstanbul, Yapı Kredi Yayınları}

İçerik

Kurtuluş Savaşı Destanı dokuz başlıktan oluşmaktadır.

• Başlangıç

Onlar

• Birinci Bap

Yıl 1918 - 1919 ve Karayılan Hikâyesi

• İkinci Bap

Yıl Yine 1919 ve İstanbul'un Hâli ve Erzurum ve Sıvas Kongreleri ve Kambur Kerim'in Hikâyesi

• Üçüncü Bap

Yıl 1920 ve Arhaveli İsmail'in Hikâyesi

• Dördüncü Bap

Nurettin Eşfak'ın Bir Mektubu ve Bir Şiiri

• Beşinci Bap

920'nin 16 Martı ve Manastırlı Hamdi Efendi ve Reşadiyeli Veli Oğlu Memet'in Hikâyesi

• Altıncı Bap

Muharebeler ve Düşman Elinde Kalanlar ve Kartallı Kâzım'ın Hikâyesi

• Yedinci Bap

922 Ağustos Ayı ve Kadınlarımız ve 6 Ağustos Emri ve Bir Âletle Bir İnsanın Hikayesi

• Sekizinci Bap

26 Ağustos Gecesinde Saatlar İki Otuzdan Beş Otuza kadar ve İzmir Rıhtımından Akdeniz'e Bakan Nefer

Karayılan Hikayesi

Nazım Hikmet'in Kurtuluş Savaşı Destanı'nın birinci kısmında (Birinci Bap) yer alan ve Molla Mehmet Karayılan'ı anlatan bu şiir, yapıtın kendisinden daha çok tanınmıştır.

Şiirdeki Karayılan sıradan ve korkak bir köylüdür. Bir gül fidanını kendine siper etmiş, çatışmaları izlerken yakınındaki beyaz bir taşın arkasından siyah bir yılanın kafasını kaldırdığını görür. Serseri mermilerden biri gelip yılanın kafasını uçurur. Bu olaydan korkunun ecele faydası yoktur dersini çıkaran bu köylü, saklanmak yerine savaşması gerektiğine karar verir. Bundan sonra onun Fransız işgal kuvvetlerinin üzerine karabasan gibi çöküp kahramanca savaştığını gören Antepliler ona Karayılan lakabını takarlar.

Arhavili İsmail

Arhavili İsmail veya Arhaveli İsmail,^{[5]Aleksişi, İrfan Çağatay. Arkabis-Arkabi-Arhave-Arhavi. arhavim.net.} Nâzım Hikmet'in Kurtuluş Savaşı Destanı isimli eserinin "Arhavili İsmail'in Hikâyesi" adlı şiirinde yer alan kurgusal bir karakterdir.^{[6]Dündar, Can. Gölgedekiler. Can Yayınları, 2015, s. Önsöz.[7]Erdinç, Fahri. Kalkın Nazım'a Gidelim. Yordam Kitap, 2006, s. 33.} Nâzım Hikmet, kendi dostu İsmail'in adını Arhavililere ithafen kullanarak, Lazların Kurtuluş Savaşı'na katkılarını onurlandırmıştır.^{[8]Rasim Yılmaz. Türkiye Lazları ve Laz kültürü. 08haber.com, 19 Mayıs 2017.} Zülfü Livaneli'nin 1978 yılında çıkardığı Nazım Türküsü albümünde, Nâzım Hikmet'in şiirinden derlenmiş "Arhavili İsmail" adlı bir şarkı yer almaktadır.^{[9]Zülfü Livaneli: Bir ezginin öyküsü. İmge Yayıncılık, 1986, s. 143.}

Şiir

1920 yılında, Kurtuluş Savaşı'nda geçen şiirde, Arhavili İsmail Batum'dan askerî birliklere kaçak mermi ve silah taşımaktadır.^{[10]Arhavili İsmail. arhavizyon.com.} Şiirde mitralyözlerle dolu bir takada seyahat eden İsmail, denizin aniden dalgalanmasıyla fırtınaya yakalanır.^{[11]Karakadıoğlu, Gülşen. Eleştirmen Gözüyle Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu Eleştiri Seçkisi. Arkadaş Yayınevi, 2008, s. 147.} İsmail, kendini kurtarma fırsatı olmasına rağmen, mitralyözü birliklere teslim etmedikten sonra yaşamanın bir değerinin olmayacağını düşünür ve "ya vitralyöz ile beraber karaya çıkarım, ya da ikimiz birlikte boğulur gideriz" diye haykırır. İsmail'in başına gelenler bilinmemektedir.^{[12]Aksan, Doğan. Nazım Hikmet şiirinin gücü: bir şiir dili incelemesi. Bilgi Yayınevi, 2009, s. 54.} Şiirin bir başka yorumunda, İsmail'in bulunduğu beş tonluk taka, İngiliz torpidosunun isabet etmesiyle alev alev yanar ve minare boyunda dalgalara karşı savaş verir. Taka, Cide'deki Kerempe Feneri'nin 20 mil açığında denize gömülür.^{[13]Coşkun, Kıymet. İstanbul Şairi Nazım Hikmet Hoş Geldin. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2010.}

Dış bağlantılar

• Kurtuluş Savaşı Destanı tam metni -

• Karayılan (türkü) Ruhi Su, YouTube .