Kubrat

Kubrat ya da Kurt (Bulgarca: Кубрат) (d. 584 - ö. 638), 632-638 yılları arasında hüküm süren Büyük Bulgarya Hanı. Aynı zamanda Organa'nın yeğenidir.^{[1]Златарски, Васил Николов (1970). История на българската държава през Средните векове}

Onogur boyunun Tuğluk ailesinden olan Kubrat Ogur boylarını birleştirip Büyük Bulgarya Hanlığı'nı kurmayı başarmıştır. Sınırları doğuda Kuban, batıda Dinyeper, kuzeyde Donetsk nehirleri ve güneyde Karadeniz ile Azak Denizi olan Büyük Bulgarya, Bizans'la dostane ilişkiler kurmuş ve hükümdarı Kubrat'a Bizans imparatoru Herakleios tarafından "Patrikios" ünvanı verilmiştir.^{[2]Georg Ostrogorsky. 'Bizans Devleti Tarihi'. 1999, s. 97.} Kubrat'ın ölümü üzerine Büyük Bulgarya, Hazar Kağanlığı'nın baskısı neticesinde dağılmış ve Kubrat'ın oğulları arasında paylaşılmıştır. Kubrat'ın büyük oğlu Batbayan, Hazarların hâkimiyetini kabul ederek Büyük Bulgarya topraklarında kalmıştır. Diğer oğlu Kotrak, bir grup Bulgar ile birlikte Don Nehri civarına gelmiş, Alzek adındaki bir başka oğlu da Panunya'ya yerleşerek Avar hâkimiyetini kabul etmiştir. Kubrat'ın üçüncü oğlu Asparuh liderliğindeki Bulgarlar ise Dinyeper ve Dinyester nehirlerini geçerek bugünkü güney Besarabya'ya, Bizans İmparatorluğu'na komşu olacak şekilde yerleşmiştir.^{[3]Vasil Gjuzelev. 'Forschungen zur Geschichte Bulgariens im Mittelalter'. 1986, s. sf. 3-24.} Onların yerleştiği bölge Bizans kaynaklarında "Onglos" ya da "Onklos" olarak geçmektedir.^{[4]Talat Tekin. 'Tuna Bulgarları ve Dilleri'. 1987, s. sf. 1.}

Sözcük kökeni

Türkçede eskiden beri emir hâlindeki yalın fiiller insan ismi olarak kullanılmıştır. (Sev-al, Gün-gör vb.) Kubrat sözcüğünün de eski Türkçedeki emir kipindeki yalın fiil köklerinden olan ve topla, bir araya getir anlamına gelen ḳubrat, ḳuwrat sözcüğünden geldiği savunulmaktadır. İsmin kökeni üzerine bir diğer görüş ise "kurt" sözcüğünden geldiğidir. Bu da Kubrat Han'ın bazen "kurt" adıyla anılmasına ve Türk mitolojisinde kurdun önemli bir yere sahip olmasına dayandırılır.^{[5]Stratos, Andreas N.. Byzantium in the seventh century. 3: 642 - 668 / transl. by Harry T. Hionides. Hakkert, 1975.[6]Kim, Hyun Jin. The Huns, Rome and the Birth of Europe. Cambridge University Press, 18 Nisan 2013.}

Yaşamı

Kubrat, yaşamının ilk yıllarını İstanbul'daki Bizans İmparatorluğu sarayında geçirmiştir. 7. yüzyılda yaşayan Bizanslı tarihçi Ioánnis Nikíou, Kubrat hakkında şunları söylemektedir:

“Bu bölüm, imparatorluk sarayına alınarak Hristiyan topluluğunun içerisinde büyüyüp İstanbul'da vaftiz edilen Organa'nın yeğeni ve Hunların başı Kubrat'la ilgilidir. Kubrat ve ondan daha büyük olan Herakleios arasında büyük bir muhabbet ve barış iklimi hâkimdi. Herakleios öldükten sonra, Kubrat onun oğullarına ve eşi İmparatoriçe Martina'ya büyük bir şefkat gösterdi. Böylece Herakleios'a olan nezaketini kanıtladı. O, kendisine yeni bir hayat bahşeden vaftizin kutsal erdemleri sayesinde barbarları ve kâfirleri dize getirdi. Şimdi, İstanbulluların karşı çıkmasına rağmen onun Herakleios'un oğlu İmparator Konstantinos'un haklarını savunduğu söyleniyor.^{[7]Nikiû Piskoposu İoannis. The Chronicle of John, Bishop of Nikiu. Williams and Norgate, 1916.}”

Onun İstanbul'daki çocukluk ve gençlik dönemi hakkındaki bilgiler net değildir. İstanbul'da bulunduğu zaman dilimi bilinmemekle birlikte, Herakleios'un hükümdarlık yaptığı 610–641 yılları arasında İstanbul'da bulunduğu düşünülmektedir. Onun ve Organa'nın Hristiyanlığı kabulü MS 619 civarlarında meydana gelen bir hadisedir. Kubrat'ın Bizans sarayına verilmesi, Organa ve Herakleios tarafından Avar ve Sasanilere karşı kurulacak bir ittifak için yetiştirilmesi amacıyla atılan bir adım olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca Herakleios'un diğer bozkırlardan gelen halklarla yaptığı ittifaklar dikkate alındığında, bu durum, İstanbul'un güvenliğinin sağlanmasına yönelik bir adım olarak da gözükmektedir.

Patrik I. Nikeforos'a göre, Kubrat 635'te, Onogur Bulgarlarının ilteberi olarak Herakleios ile yaptığı anlaşma çerçevesinde Avarlara karşı büyük bir ayaklanma başlatmıştır. Böylece Büyük Bulgar Hanlığı (Büyük Bulgarya) kurulmuştur. Kubrat, İmparator Konstantinos'un hükümdarlığı esnasınada (641–668) ölmüştür.

I. Nikeforos'a göre, Kubrat'ın beş oğlu vardır. Bunlar Batbayan, Kotrak, İşbara ve adı bu eserde anılmayan ancak Kubrat'ın oğlu olduğu düşünülen Kuber ve Alzek'tir. Kubart'ın oğullarına yaptığı: "Asla birbirinizden ve bu topraklardan ayrılmayın, ancak bu şekilde uyumlu kalabilirseniz, gücünüze sahip çıkabilir ve egemenliğinizi güçlendirebilirsiniz." vasiyetine rağmen; doğudan gelen Hazar Kağanlığı'nın ve iç baskıların neticesinde, Kubrat'ın ailesi o öldükten sonra tamamen dağılmıştır.

Ölümü

1912'de Ukraynalı çiftçiler tarafından Poltava'ya yakın bir köy olan Pereşçipina'da keşefedilen Pereşçipina Hazineleri konu hakkında birçok ipucu barındırmaktadır. Bu hazine, Kavimler Göçü'nden kalan toplamda 50 kg'nin üzerinde altın ve gümüş materyal barındırmaktadır. Kubrat'ın mezarının belirlenebilmesi için ipuçları sakladığına inanılan bir yüzük de buna dâhildir. Yüzüğün üzerinde eski Yunanca "Chouvr(á)tou patr(i)k(íou)" yazmaktadır. Bu Bizans tarafından kendisine verilen patrici onurunu göstermektedir. Bu hazine Bizans ve Ön Bulgarlar arasındaki ilişkilerin gelişmiş olduğunu göstermektedir. Gömüdeki bileziklerin tarzına bakıldığında bu bileziklerin ya Bizanslı kuyumcular tarafından yapıldığı ya da Bizanslı kuyumculuk sanatlarından etkilenildiği anlaşılmaktadır.^{[8]Lippitz-Deppert, Barbara. Studia Varia from the J. Paul Getty Museum. Getty Publications, 1993, s. 119-120.} Yapılan araştırmalarda hazinedeki en eski sikkelerin Herakleios tarafından MS 629'dan sonra basıldığı anlaşılmıştır. Hazinedeki en yeni sikkeler ise MS'de, İmparator Konstantinos tarafından basılan paralardır. Bu durumun yaklaşmakta olan Hazar istilasıyla ilişkili olabileceği düşünülmektedir.

Bulgar Hanlarının Esamesi adlı eserdeki bilgilere göre, Kubrat 12 hayvanlı takvime göre öküz yılında doğmuştur ve 60 yıl kadar yaşamıştır. Bu da onun MS 653 veya MS 665'te öldüğünü göstermektedir. Nitekim, Kubrat'ın ölüm tarihi arkeolojik ve tarihi araştırmalarda MS 650-MS 665 arasına tarihlendirilmektedir.

Kalıtı

Antarktika'daki Livingston Adası'nda yer alan Kubrat Tepeciği, Kubrat'ın adıyla anılmaktadır.^{[9]Kubrat Knoll.}

1981'de Aszparuh adıyla Bulgar yönetmen Ludmil Staikov tarafından çekilen tarihî drama filminde Kubrat'ı Vassil Mihajlov canlandırmıştır.^{[10]Khan Asparuh (1981) Full Cast & Crew - IMDB.}

Ayrıca bakınız

• Büyük Bulgarya Hanlığı

• Bulgar hükümdarların listesi

• Tuğluk uruğu

Dış bağlantılar

• Kubrat Han

• Kubrat Han ve Bulgaristan'ın doğuşu

• Kubrat Han'ın hazinesi

• groznijat.tripod.com