Katya Muharebesi
Katya Muharebesi, 23 Nisan 1916 tarihinde gerçekleşmiş bir I. Dünya Savaşı muharebesidir. Sina ve Filistin Cephesi'nin ve İkinci Kanal Harekâtı'nın bir parçasıdır. İttifak Devletleri'nin 2. Kanal Harekâtı'nda kazandığı tek muharebedir. Bu muharebeden sonra, Romani Muharebesi'ne kadar Osmanlı kuvvetleri bölgede geçici bir üstünlük sağladı. Romani Muharebesi öncesinde ise İngilizler bölgedeki birliklerini takviye etti.
Muharebe öncesi
İkinci Kanal Harekâtı, Osmanlı kuvvetlerinin Sina'daki en önemli hedefiydi. Harekâtın amacı İngilizleri Mısır’da tutarak Batı Cephesi'ne kuvvet göndermelerini engellemek ve mümkünse Mısır’ı Osmanlı idaresine yeniden kazandırmaktı. Ayrıca Osmanlı Genelkurmayı, Kanal geçilebilirse Mısırlı yurtseverlerin İngilizlere karşı ayaklanarak Osmanlı ordusuna destek vereceğini umuyordu.
Hazırlıklar Cemal Paşa komutasındaki 4. Ordu tarafından yürütüldü. Bu çerçevede Alman subayların desteğiyle “Paşa Kolları” adı verilen vurucu birlikler oluşturuldu. Bu kollar; bir piyade alayı, bir topçu bataryası, bir süvari bölüğü ve çeşitli teknisyen müfrezelerinden meydana geliyor, her birinin mevcudu yaklaşık 1.700 asker oluyordu. Ayrıca Beerşeba ve İbin bölgelerinde menzil teşkilatları kuruldu, deve ve araba sayıları artırıldı, çöl boyunca yollar ve kuyular açıldı.
Cefcafe
Katya Muharebesi’nden hemen önce, Osmanlıların Kanal’a yapacakları bir taarruzda su ikmal kaynağı olarak kullandıkları Cefcafe’de bulunan su depolama ve dağıtım tesislerine karşı İngilizler tarafından baskın tarzında bir imha harekâtı düzenlendi. Harekât, bir süvari taburu ile birer istihkâm ve özel görev müfrezesinden oluşan birliklerce icra edildi. 13 Nisan 1916 tarihinde yapılan harekât sonucunda Türklerin su tesisleri tamamen imha edildi. Tesisleri savunmakla görevli Türk birliği, başındaki Avusturyalı komutanıyla birlikte esir düştü, 16 Türk askeri şehit oldu. Harekâtı icra eden İngiliz birliği üç gün içinde 120 mil yol kat ederek tekrar üssüne döndü.
Muharebe
Türkler, Filistin’deki birliklerini 3. Tümen ile takviye ettiler. Bu birlik, Şubat 1916’da Birüssebi’ye (Beerşeba) ulaştı. Ayrıca Türk birliklerinin desteklenmesi amacıyla Almanlar tarafından “Paşa Kolları” adı altında vurucu kuvvetler oluşturuldu. Bu kollar; bir piyade alayı, bir topçu bataryası, bir süvari bölüğü ve teknisyen müfrezelerinden meydana gelmişti. Her bir kolun mevcudu yaklaşık 1.700 askerdi.
İngilizlerin, Kanal'ın doğu yakasında inşa ettikleri savunma mevzilerini sabote etmek amacıyla Türkler tarafından Kreß von Kressenstein komutasında bir piyade alayı, bir süvari bölüğü ve altı sahra topundan oluşan bir topçu bataryası ile taarruz başlatıldı. von Kressenstein'ın kuvvetleri bölgede İngiliz tesislerini imha etmeyi başardı ve Katya'ya kadar ilerledi. Bunun üzerine İngiliz Komutanlığı, bölgenin savunmasıyla sorumlu olan 5. Süvari Tugayı'na karşı taarruz emri verdi.
Türk kuvvetleri, 25 Nisan 1916 günü Kantara'dan 25 mil mesafedeki Düveyder bölgesine taarruz ettiler. İngiliz piyadelerinin savunduğu mevzilerde Türk saldırısı püskürtüldü. Türkler, 70 şehit ve 125 esir vererek geri çekilmek zorunda kaldılar. İngilizler, Katya–Romani bölgesini yeniden ele geçirdi.
Bu arada İngilizler, demiryolu yapımına hız verdiler. Mayıs 1916'nın ortalarına doğru hat Romani'ye kadar ulaştırıldı. Bölgede sağlam savunma mevzileri tesis edildi ve bölgenin savunma sorumluluğu 52. Tümen'e verildi.
Sonuç
Katya Muharebesi, Osmanlı kuvvetlerinin İkinci Kanal Harekâtı kapsamında kazandığı tek muharebe oldu. Muharebe sonrasında Osmanlı kuvvetleri bölgede geçici bir üstünlük sağladıysa da, İngilizler kısa süre içinde bölgedeki birliklerini takviye edip, kuvvetlerin mevcudu dört tümene indirildi. Ardından Katya–Romani hattını yeniden ele geçirdiler. Ayrıca İngilizler, bölgenin savunmasını güçlendirmek amacıyla yoğun olarak Port Said-Muhammediye demiryolu hattı inşaatına girişerek ikmal ve sevkiyat üstünlüğünü elde ettiler. Bu gelişmeler, Romani Muharebesi'nde İngilizlerin kesin üstünlüğü ele geçirmesinin zeminini hazırladı.
Kayıplar ve ganimet
Katya Muharebesi'ne dair Osmanlı belgeleri, İngilizlerin resmi açıklamalarında kayıplarını gizlediğini ortaya koymaktadır. 26 Nisan 1916 tarihli İngiliz tebliğinde, Osmanlıların dört makineli tüfek ele geçirdiği belirtilmiş, fakat Osmanlı arşiv belgelerine göre 240 beygir, 120 deve, 47 tüfek, 220 göz, 57 sandık cephane ve daha birçok malzemenin de ganimet olarak alındığı kaydedilmiştir.