Kartal (römorkör)

Kartal İstimbotu, 13 Kasım 1918'de Mustafa Kemal Paşa'nın İstanbul Boğazı'ndaki işgal kuvvetlerine ait savaş gemileri için “Geldikleri gibi giderler” sözünü güvertesinde söylemesi ve böylece Kurtuluş Savaşı'nın ilk işaretini vermesi sebebiyle tarihsel önem taşıyan gemidir.

Türkiye'de I. Dünya Savaşı'ndan sonra başlayan Millî Mücadele'nin sembollerinden birisi kabul edilir. İstanbul Tersanesi'nde korunmaktadır. Anıt Gemi statüsündedir.

Geçmişi

1911 yılında Hollanda'da Rotterdam yakınlarındaki Slikkerveer’deki Wed.C. Boyle & Zonen Tersanesi’nde Fransız bir firma için Entreprise ismi ile inşa edildi.^{[1]Kartal İstimbotu. 16 Aralık 2021.[2]Öksüz, Murat. Milli mücadele Kartal istimbotunda başladı -. 27 Temmuz 2017.} 24 metre boyundaki 84 tonluk tekneye,I. Dünya Savaşı’nın sonuna doğru 1917 yılının Nisan ayında Fransız Deniz Kuvvetleri tarafından el koyuldu. Tekne, Ege ve Doğu Akdeniz bölgesinde kullanıldı.^{[2]Öksüz, Murat. Milli mücadele Kartal istimbotunda başladı -. 27 Temmuz 2017.} Tarihî kimliğini, ileride Kurtuluş Savaşı'nın önderi ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu olacak Mustafa Kemal'i 13 Kasım 1918'de Haydarpaşa’dan Galata’ya taşıması ile kazandı.

Birinci Dünya Savaşı’nı kaybeden Osmanlı İmparatorluğu’nun emri ile Yıldırım ordularının dağıtılmasından sonra Adana'dan trenle İstanbul'a gelen Mirliva Mustafa Kemal, 13 Kasım 1918’de Haydarpaşa Garı’na vardığında, iskelede bekleyen Entreprise istimbotuna binmişti.^{[3]Milli Mücadelenin Denizdeki Sembolü: Kartal İstimbotu.} O sırada Haydarpaşa önünden geçerek demir yerlerine intikal etmekte olan işgal donanması gemileri nedeniyle Boğaziçi'nde deniz trafiği durduğundan yaveri Cevat Abbas ile birlikte birkaç saat beklemişlerdi.^{[4]İkikardei, Füsun. Kartal İstimbotu'nun sesi yüz yıl sonra yine duyuldu: Geldikleri gibi giderler!. 13 Kasım 2018.} Bu bekleyişin ardından istimbota bindiklerinde Cevat Abbas, işgal donanmasının geçişini görmenin üzüntüsü içinde ağlayınca Mustafa Kemal onu "Ağlama çocuk, geldikleri gibi giderler." sözü ile teselli etti. Bu söz, Kurtuluş Savaşı'nın ilk işareti kabul edilir. İstimbot, bu tarihi anın yaşandığı yer olması sebebiyle Türk Kurtuluş Savaşı tarihinde önem kazanmıştır.

Entreprise, 1920'de Française de Remorquage, de Pilotage & de Sauvetage S.A, isimli firmaya iade edildi. Milli Mücadele'nin Türk kuvvetleri tarafından kazanılmasından sonra gemi 1923’te Seyr-i Sefain idaresince satın alındı ve Kartal adıyla hizmet verdi. 1933'te İstanbul Liman İşletmesi'ne, 1939'da Devlet Demiryollarına, 1952'de Denizcilik Bankası İstanbul Liman İşletmesi'ne devredildi. 14 Temmuz 1942'de Çanakkale'de batan Atılay denizaltısının aranmasında kullanıldı.^{[5]Erat, Turgut. Kartal İstimbotu için kimse elini cebine atmadı. 11 Aralık 2017.} Haliç Tersanesi’nde birkaç kez büyük onarıma girdi ve tadilat geçirdi; o esnada şekli değişti.

1974 yılında özel sektöre geçti; Kartal II adını aldı. 2015’e kadar gemi kurtarma ve yedekleme işlerinde kullanıldıktan sonra metalürjik ömrünü tamamladığı için Tuzla’da çürümeye terk edildi.^{[6]Kartal İstimbotunu Kurtarma ve Yaşatma Platformu Archives.} 5 Kasım 2016’da gazeteci Gökhan Karakaş ve denizci Arif Ertik tarafından Tuzla’da Güzelyalı Koyu'nda yarı batık halde bulundu.^{[5]Erat, Turgut. Kartal İstimbotu için kimse elini cebine atmadı. 11 Aralık 2017.[7]Serbest, Eyüp. Kartal istimbotu: 100 yıl sonra yeniden doğdu. 14 Kasım 2018.}

Restorasyonu

Geminin geçmişi, arşiv çalışmaları sonucunda 2016'da ortaya çıkarıldı.^{[8]Esin, Gökhan. 13 Kasım 1918. Kartal İstimbotu’nun Güvertesinden Bir Haykırış: “Geldikleri gibi Giderler’’. 4 Aralık 2017.} 3 Haziran 2017 tarihinde bilgier kamuoyu ile paylaşıldı ve emekli amiral Cem Gürdeniz başkanlığında Kasım 2017’de kurulan Kartal İstimbotunu Kurtarma ve Yaşatma Platformu adlı sivil oluşum, Kartal İstimbotu'nun statik bir gemiye dönüştürülüp sergilenmesi için harekete geçti.^{[9]Çağlar, Zeynep Gizem. Kartal İstimbotu 1 milyon destekçi arıyor. 2 Nisan 2018.}

Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışının 100. yıldönümünde izleyiciler ile buluşması planlanan ‘’1919’’ adllı belgesel filmin yapımcı 49/51 Film tarafından hurda fiyatına mal sahibinden alınan gemi,^{[9]Çağlar, Zeynep Gizem. Kartal İstimbotu 1 milyon destekçi arıyor. 2 Nisan 2018.[10]Kartal istimbotu için destek çağrısı. 12 Aralık 2017.} Çiçek Tersanesi'nde restore edildi. Bir yıllık restorasyon sürecinin ardından, Atatürk'ün "Geldikleri gibi giderler" sözünü söylemesinin 100. yılında İstanbul Deniz Müzesi'nde sergilenmek üzere Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'na teslim edildi.^{[11]Kartal İstimbotu müze oluyor... (Atatürk geldikleri gibi giderler sözünü istimbotta söylemişti). 14 Kasım 2018.[12]Deniz Kuvvetleri'ne teslim edildi. 14 Kasım 2018.}

Geminin bulunması ve restorasyon faaliyetleri de belgesel olarak çekilmiştir.^{[10]Kartal istimbotu için destek çağrısı. 12 Aralık 2017.}

Teknik özellikler

• İmalat yılı-1911

• Restorasyon yılı- 2018

• Tam Boy- 24 metre

• Su Hattı Boyu- 23,30 metre

• Küpeşte genişliği- 5,80 metre

• Ağırlık- 84 ton

Ayrıca bakınız

• Sarı Zeybek Tenezzüh Motoru

• Acar Devlet Başkanlığı Makam Motoru (M/G Acar)

• Rüsumat No 4

Dış bağlantılar

• Kartal İstimbotunun bulunma ve restore edilmesi ile ilgili süreci anlatan kısa film , TMMOB Gemi Mühendisleri Odası youtube Kanalı, 23 Ocak 2021