Karamırza Aliy

Karamırza Aliy Mısost (Мысост Къэрэмырзэ Алий, Али Карамурзина), Çerkes komutan ve prens. Rus-Çerkes Savaşı'nda yer almıştır.

Biyografi

Ailesi

Aliy, Kabarda'nın prens hanedanlarından biri olan Mısost ailesinden Karamırza koluna mensuptu.^{[1]ГЛАВА 6. ЗЕМЛИ ЧЕРКЕСИИ. НАСЕЛЕННЫЕ ПУНКТЫ И ТОПОНИМИКА. 2015.[2]МИРЗОЕВ, А.С.. ЛИЧНОСТЬ МАГОМЕТ АШ АТАЖУКИНА В КОНТЕКСТЕ УЧАСТИЯ ХАДЖРЕТСКОЙ КАБАРДЫ В КАВКАЗСКОЙ ВОЙНЕ.} Bir kız kardeşi, son Kabardey başprensi olan Canhot Kuşuk'un eşiydi. Bu kız kardeşinden olan yeğeni Jembulat, Nalçik'te katıldığı bir Çerkes saldırısında Ruslar tarafından öldürüldü.^{[2]МИРЗОЕВ, А.С.. ЛИЧНОСТЬ МАГОМЕТ АШ АТАЖУКИНА В КОНТЕКСТЕ УЧАСТИЯ ХАДЖРЕТСКОЙ КАБАРДЫ В КАВКАЗСКОЙ ВОЙНЕ.} Başka bir kız kardeşi, ünlü Hajret Kabardey prensi Ajceriyiqo Kuşuk'nun annesiydi. Diğer bir kız kardeşi de ünlü Hajret Kabardey prensi Muhammed Aşa'nın annesiydi.^{[2]МИРЗОЕВ, А.С.. ЛИЧНОСТЬ МАГОМЕТ АШ АТАЖУКИНА В КОНТЕКСТЕ УЧАСТИЯ ХАДЖРЕТСКОЙ КАБАРДЫ В КАВКАЗСКОЙ ВОЙНЕ.}

Nogay prensi Yedıc'ın kız kardeşi olan Yelmıshan ve Hajret Kabardey prensi İsmail Kasey'in yeğeni Haniy ile politik evlilik yapmıştı.^{[3]Кабарда: история и фамилии. 2007, s. 255-257.[4]Владимировна, Бойденко Светлана. Погром аула беглых кабардинцев князя Али Карамурзина в литературном наследии Ильи Тимофеевича Радожицкого. 2017, s. 14-38.}

Rus-Çerkes Savaşı

1807'de Kabarda'nın en etkili liderlerinden Adilgirey Hatohşoqo ve dini lider Efendi İshak'ın Tabarda'da salgın hastalıktan ölmesiyle; Kasbolat Kılçuqo, Karamırza Aliy ve Aslanbek Beslanıqo gibi isimler öne çıkmaya başladı. Rus kayıtlarında ilk kez 1809'da adı geçti ve "her zaman Rus tarafına düşman olan" başlıca Kabardey prensleri arasında yer aldı.^{[1]ГЛАВА 6. ЗЕМЛИ ЧЕРКЕСИИ. НАСЕЛЕННЫЕ ПУНКТЫ И ТОПОНИМИКА. 2015.}

1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Rus karşıtı Gürcü prensi Aleksandr'a süvarileriyle destek sözü veren prensler arasındaydı. Kabarda'da tüm prenslerin ve soyluların katıldığı toplantıda dağlara çekilip Rusya'ya karşı harekâtlara başlama kararı aldılar. Toplantıda Karamırza'nın getirdiği Osmanlı elçisi de bulunuyordu.^{[1]ГЛАВА 6. ЗЕМЛИ ЧЕРКЕСИИ. НАСЕЛЕННЫЕ ПУНКТЫ И ТОПОНИМИКА. 2015.}

1820'deki Rus raporuna göre Karamırza'nın köyü Kuma Nehri'nin kuzeyinde bulunuyordu ve 60 haneden oluşuyordu.^{[5]Кармов, Р. К.. КАБАРДИНО-РУССКИЕ ОТНОШЕНИЯ В ИСТОРИЧЕСКИХ МАТЕРИАЛАХ.} 1822'de tebaasıyla; Besleney topraklarında bulunan, Ahmet Dağı'nın ardında ve Laba Nehri'nin kaynağında ulaşılması zor bir geçitte (günümüz Ahmetovskaya yakınlarında) Karamırzey köyünü kurdu.^{[4]Владимировна, Бойденко Светлана. Погром аула беглых кабардинцев князя Али Карамурзина в литературном наследии Ильи Тимофеевича Радожицкого. 2017, s. 14-38.} Kısa sürede Karamırzey'e birçok savaşçı soylu ve prens, tebaasıyla yerleşti. Böylece Karamırzey'in nüfusu en az 200-250 haneye kadar kadar çıktı.^{[2]МИРЗОЕВ, А.С.. ЛИЧНОСТЬ МАГОМЕТ АШ АТАЖУКИНА В КОНТЕКСТЕ УЧАСТИЯ ХАДЖРЕТСКОЙ КАБАРДЫ В КАВКАЗСКОЙ ВОЙНЕ.[4]Владимировна, Бойденко Светлана. Погром аула беглых кабардинцев князя Али Карамурзина в литературном наследии Ильи Тимофеевича Радожицкого. 2017, s. 14-38.} Karamırza Aliy, Hajret Kabardeyleri'nin en öne çıkan etkili liderlerinden biriydi.^{[2]МИРЗОЕВ, А.С.. ЛИЧНОСТЬ МАГОМЕТ АШ АТАЖУКИНА В КОНТЕКСТЕ УЧАСТИЯ ХАДЖРЕТСКОЙ КАБАРДЫ В КАВКАЗСКОЙ ВОЙНЕ.}

1823 yazında Rus komutanı General Velyaminov, yaklaşık 1.400 piyade, topçu ve Kozak süvarisinden oluşan bir müfreze ile Çerkesya'ya sefer düzenlemiştir. Seferin amacı, Nogay köylerinin Canbolat Boletıqo'ya verdiği askeri desteği cezalandırmaktı. Bu sırada, Karamırza Aliy ve diğer Çerkes liderleri, Rus ilerleyişine karşı Hajret Kabardeyleri, Besleneyler, Başılbey Abazaları ve bir düzine Abzah çok kısa süre içinde 1,500 kişilik bir ordu topladılar.^{[6]Lib.ru/Классика: Потто Василий Александрович. Кавказская война. Том 2.}

Velyaminov'un birlikleri, Küçük Zelençuk Nehri'ni geçerken, Çerkesler de onları takip etmeye başlamıştır. Çerkes kuvvetleri, Rusları sürekli pusuya düşürmüş, ancak Velyaminov'un birliği, geniş vadide savunma pozisyonu alarak ilerlemeye devam etmiştir. Çerkesler, defalarca tepede savunma pozisyonu alan Rus mevzilerine saldırmış, Navaginskiy Piyade Alayı'nı dağıtıp Velyaminov'a yaklaşmış, fakat her seferinde ağır kayıplar vererek geri çekilmişlerdir.^{[6]Lib.ru/Классика: Потто Василий Александрович. Кавказская война. Том 2.}

Ruslar, topçu ateşi ve keskin nişancılarla Çerkeslerin saldırılarını püskürtmeyi başarmıştır. Bu muharebenin sonucunda Çerkesler ağır kayıp verdiler, Karamırza Aliy yaralandı.^{[6]Lib.ru/Классика: Потто Василий Александрович. Кавказская война. Том 2.}

Küçük Zelençuk'taki mağlubiyetten sonra kayıpları telafi etmek için Kabarda'ya girip Rus yönetimi altındaki Kabardeyleri Batı Çerkesya'ya götürmek için Ağustos boyunca tartışmalar yapıldı. Karamırza Aliy ve İsmail Kasey bunu en çok ısrar eden kişilerdi ancak karşıt görüşlerin de sıklıkla olması sebebiyle bir karara varılamadı.^{[6]Lib.ru/Классика: Потто Василий Александрович. Кавказская война. Том 2.}

Ölümü

Hajret Kabardeyleri'nin Rusya'nın Kuban hattına büyük bir tehdit oluşturması, onları ilk hedefler arasına koydu. 1 Nisan 1825'te Hajret Kabardey köylerine saldırı emri veren General Velyaminov, seferin ana hedefini Karamırzey olarak belirlemişti.^{[4]Владимировна, Бойденко Светлана. Погром аула беглых кабардинцев князя Али Карамурзина в литературном наследии Ильи Тимофеевича Радожицкого. 2017, s. 14-38.}

Fark edilmemek için yakaladıkları bir çobanı sorgulayarak rehberliğinden faydalanan Rus ordusu, 4 Nisanı 5'e bağlayan gecede Besleney köylerinin yakınlarından geçerek Karamırzey'e ulaştılar. Şafak olduğunda Ruslar ve Kozaklar köy halkını öldürmeye ve evleri yağmalayıp ateşe vermeye başladı. Karamırza'yı savaş alanından tanıyan Oset asıllı Rus albayı Akim Makaroviç Dadımov ve komutasındaki Kozaklar hızla köyün öteki tarafına geçti. Yeni uyanmış Karamırza Aliy evinin avlusundan Dadımov'a tüfeğiyle ateş etse de isabet ettiremedi. Ardından Dadımov tabancasıyla ateş açıp Karamırza'yı sağ gözünün altından vurarak öldürdü.^{[4]Владимировна, Бойденко Светлана. Погром аула беглых кабардинцев князя Али Карамурзина в литературном наследии Ильи Тимофеевича Радожицкого. 2017, s. 14-38.[7]АКБАШЕВА, Б. Х.. К 150-летию окончания Кавказской войны. ООО «Печатный двор», 2014.}

2 saatlik katliamda Karamırzey yok edildi ve hayatta kalan küçük bir azınlık, Karamırza Aliy'in iki eşi Haniy ve Yelmıshan dahil esir alındı. Haniy sonradan Küçük Kabarda'nın polis şefi Astemirov'a hediye edildi. Astemirov, Karamırza'nın intikamı olarak Ajceriyiqo Kuşuk tarafından düelloda öldürüldü. Ruslara katliamda yardım eden bir başka Çerkes olan Şagur ise Muhammed Aşa tarafından öldürüldü. Albay Dadımov, aynı senede bir Abzah köyüne yapılan Rus saldırısında aldığı yaralardan öldü.^{[4]Владимировна, Бойденко Светлана. Погром аула беглых кабардинцев князя Али Карамурзина в литературном наследии Ильи Тимофеевича Радожицкого. 2017, s. 14-38.}

Mirası

Prens Karamırza'nın öldürülmesi ve köyün yok edilmesi Çerkesler arasında derin bir kültürel iz bıraktı ve olay hakkında birçok ağıt söylendi. Bu ağıtlardan bazıları günümüze ulaşmıştır.^{[7]АКБАШЕВА, Б. Х.. К 150-летию окончания Кавказской войны. ООО «Печатный двор», 2014.}