Ajceriyiqo Kuşuk

Ajceriyiqo Kuşuk Bekmırza (Бекмырзэ Ажджэриикъуэ Кущыку, Ажгериев Кушук), Çerkes komutanı ve prensi. Rus-Çerkes Savaşında yer almıştır.^{[1]Milletin Özgürlüğü İçin Canla Başla Mücadele Ettiler!. 24 Mayıs 2021.}

Biyografi

İsim

Kuşuk'un soyadı Bekmırza olup, Ajceriyiqo "Ajceriy'in oğlu" anlamına gelmektedir.^{[2]Наши имена. Часть I. Мужские имена.. 14 Temmuz 2005.} Farklı kaynaklarda Adjgirey, Adilgireyiqo veya Kuşukupş olarak geçmektedir. Çerkesçe'de Kuşukupş varyantındaki gibi "-pş" soneki ile biten adlar ve soyadları, o kişinin prens olduğu anlamını katar ve prens anlamına gelen "pşı" kelimesinden gelir.

Gençliği

Çerkesler tarihlerini yazmadıkları ve tüm bilgiler dış kaynaklardan geldiği için Ajceriyiqo'nun gençliği hakkındaki bilgiler detaylı değildir. Sözlü kaynaklarda Kabarda'nın prens hanedanlarından Bekmırza'lara mensuptu.^{[3]МИРЗОЕВ, А.С.. ЛИЧНОСТЬ МАГОМЕТ АШ АТАЖУКИНА В КОНТЕКСТЕ УЧАСТИЯ ХАДЖРЕТСКОЙ КАБАРДЫ В КАВКАЗСКОЙ ВОЙНЕ.} Ajceriyiqo, Kabarda'da doğdu ve askeri bir eğitimle büyüdü.^{[4]КУШУК АЖДЖЕРИ » Адыги .RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов).} Dayısı Prens Karamırza Aliy, anne tarafından kuzeni Muhammed Aşa idi.^{[3]МИРЗОЕВ, А.С.. ЛИЧНОСТЬ МАГОМЕТ АШ АТАЖУКИНА В КОНТЕКСТЕ УЧАСТИЯ ХАДЖРЕТСКОЙ КАБАРДЫ В КАВКАЗСКОЙ ВОЙНЕ.[5]БОЛЬШАЯ ОБЩАЯ СХЕМА ГЕНЕАЛОГИИ КАБАРДИНСКИХ КНЯЗЕЙ ОТ ИНАЛА (ВСЕ ВЕТВИ) ДО XVIIIВ. ВКЛЮЧИТЕЛЬНО.}

Rus-Çerkes Savaşı

Gençliğinden beri Ruslara karşı yapılan savaşlara katılmıştır.^{[6]Электронная газета "Адыгэ псалъэ".} Kabarda'nın Rus işgalinden sonra mücadeleye devam etmek maksadıyla Batı Çerkesya'ya göç eden Hajret Kabardeylerindendi.^{[7]LABE’LiLERiN AĞITI. 15 Kasım 2022.[8]‘Magamet Aşe’nin Şehit Olduğu Yeri Bilmiyorsan Çerkes Değilsin!’: DİASPORANIN HAFIZASINDA RUS-KAFKAS SAVAŞLARI – ÇERKES-FED.} Yaklaşık 1817'de göç etti.^{[9]ТРАНСФОРМАЦИЯ ОБЩЕСТВЕННОПОЛИТИЧЕСКОГО УСТРОЙСТВА НАРОДОВ ЦЕНТРАЛЬНОГО И ЗАПАДНОГО КАВКАЗА В ИСТОЧНИКАХ (1732–1892 гг.), s. 26.} Çerkes halk hikâyelerinde Ajceriyiqo'nun yıldızlara bakarak yön bulma konusundaki becerisinden sıkça söz edilmiştir.^{[4]КУШУК АЖДЖЕРИ » Адыги .RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов).} Çerkesler arasında çok ünlü bir süvari komutanı olarak tanındığından hem Adigece hem Kabardeyce'de birçok şarkıya, ağıta ve hikâyeye konu olmuştur.^{[10]Электронная газета "Кабардино-Балкария".[11]Пащтыхь зауэжьыр зэриухрэ 150-рэ щрикъум ирихьэлIэу, s. 236-95-230.} Kendisi hayattayken bile hakkında şarkılar söylenmiştir.^{[11]Пащтыхь зауэжьыр зэриухрэ 150-рэ щрикъум ирихьэлIэу, s. 236-95-230.} Sefer çağrısı yapıldığında, birliklerin hızla onun komutası altında toplandığı kaydedilmiştir.^{[10]Электронная газета "Кабардино-Балкария".} Hırtsıjıqo Ale ve Şocen Şumaho gibi ünlü komutanlarla ve savaşçılarla silah arkadaşıydı.^{[7]LABE’LiLERiN AĞITI. 15 Kasım 2022.[12]KAHRAMANLARIMIZI TANIYALIM (2) - HIRTSIJIKO ALE. 13 Mayıs 2014.} 1 Nisan 1825'te General Velyaminov tarafından Hajret Kabardey köylerinin yok edilmesi emri verildi.^{[13]Владимировна, Бойденко Светлана. Погром аула беглых кабардинцев князя Али Карамурзина в литературном наследии Ильи Тимофеевича Радожицкого. 2017, s. 14-38.} 5 Nisan'da Fyodor Aleksandroviç Bekoviç-Çerkasski komutasındaki Rus ordusu, Besleney bölgesindeki Karamırzey köyüne beklenmedik bir saldırı gerçekleştirdi. Beklenmedik olmasının sebebi; civardaki diğer köyler tarafından fark edilmeden Karamırzey'e ulaşamayacaklarıydı. Ruslar, köyün tam konumunu ve fark edilmemek için kullanılabilecek zorlu yolları, yakaladıkları bir çobanı sorgulayarak öğrenmişlerdi.^{[14]Ещё раз о предателях своего народа. » Адыги .RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов).} Köy halkı Hajret Kabardeylerinden oluşuyordu ve adını, köyün prensi olan Hajret Kabardeyi Karamırza Aliy'den almıştı. Aliy'in dışında meşhur savaşçılar da bu köyde yaşıyordu ve köy, diğer Çerkes köylerine göre 7-8 kat büyüktü.^{[4]КУШУК АЖДЖЕРИ » Адыги .RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов).[14]Ещё раз о предателях своего народа. » Адыги .RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов).[15]«Лабэжьу тхьэр зыдэбгам лъы бахъаер къызэрыдох…». 20 Mayıs 2019.[16]Дуэль черкеского князя Кушука Ажгирея и первостепенного дворянина Эдига Астемира » Адыги .RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов).}

Saldırı sonucunda Prens Karamırza Aliy Mısost öldürüldü, köy yağmalanıp ateşe verilerek yok edildi, köy halkı katledildi ve hayatta kalan azınlık esir alındı.^{[17]Gazetesi, Jineps. Къарэмырзэ Алий и къуажэм теухуауэ иджыри зы тхылъ. 22 Mayıs 2024.} Jembulat Keytıqo ve Ajceriyiqo'nun orduları vardığında Ruslar geri çekilmişti.^{[6]Электронная газета "Адыгэ псалъэ".} Adları Haniy ve Yelmıshan olan Karamırza'nın iki eşi de ganimet olarak ele geçirildi ve Haniy, köyün yok edilmesine istihbarat sağlayarak yardım eden Prens Astemir'e hediye edildi.^{[4]КУШУК АЖДЖЕРИ » Адыги .RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов).[18]Ажгериев (Ажджерий) Кучук (Кушук » Адыги .RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов).} Haberleri alan Çerkes komutanları, Ruslardan intikam almak için katliamda Ruslara yardım edenleri bulup öldürme kararı aldılar. Ajceriyiqo, 400 kilometre at sürüp Astemirov'un Küçük Kabarda'daki köyüne geldi ve onu düelloya davet etti. Düello sonucunda Ajceriyiqo, Astemirov'u öldürdü ve Karamırza Aliy'in dul eşini Batı Çerkesya'ya geri götürdü.^{[4]КУШУК АЖДЖЕРИ » Адыги .RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов).[15]«Лабэжьу тхьэр зыдэбгам лъы бахъаер къызэрыдох…». 20 Mayıs 2019.[16]Дуэль черкеского князя Кушука Ажгирея и первостепенного дворянина Эдига Астемира » Адыги .RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов).}

Aralık 1828'de, Kuşuk'un Laba Nehri kaynağındaki köyüne bir Rus müfrezesi ani bir saldırı yaptı ve 120 kişiyi esir aldı. Esir alınanlar arasında Ajceriy'in küçük oğlu ve oğlunun süt annesi de vardı.^{[19]Василий, Потто Александрович. Кавказская война.}

Ölümü

11 Ocak 1830'da Urup Nehri yakınlarında bir Abaza köyünü savunurken ağır yaralandı ve aldığı yaralar nedeniyle öldü.^{[6]Электронная газета "Адыгэ псалъэ".[20]Выбор души. История дочери Засса c дополнениями (Казбек Сиюхов) / Проза.ру.[21]Алоев, Тимур Хазраилович. ХАТОКШОКО МАГОМЕТ АША: ВСТУПАЯ НА ПУТЬ ЛЕГЕНДЫ.[22]ЛИЧНОСТЬ МАГОМЕТ АШ АТАЖУКИНА В КОНТЕКСТЕ УЧАСТИЯ ХАДЖРЕТСКОЙ КАБАРДЫ В КАВКАЗСКОЙ ВОЙНЕ.} Muharebeden sonra naaşı, komutasındaki süvarileri tarafından at üstünde köyüne götürüldü.^{[6]Электронная газета "Адыгэ псалъэ".}

Farklı bir versiyona göre, 17 Nisan 1829’da, Ajceriyiqo Kuşuk ve Ubıh lideri Pşımaf Babuqo’nun önderliğindeki 20 kişilik bir grup, Rus koruması altında olan Nogay prensi İsmail Aliyev’in köyüne baskın düzenledi. Çerkesler, İsmail’in köyde olduğunu bilmeden, yalnızca hayvanları ele geçirmeyi ve birkaç esir almayı planlamıştı. Ancak saldırıdan haberdar olan İsmail, 24 adamıyla onları takip etti ve akşam saatlerinde Urup Nehri civarında çatışmaya girdi. Çatışma sırasında İsmail, Kuşuk’a ateş ederek ağır şekilde yaraladı. Ardından Pşımaf Babuqo geldi ve İsmail’e ateş ederek ölümcül şekilde yaraladı; hemen ardından Pşımaf, İsmail’in açtığı ateşle öldürüldü. Kuşuk, ağır yaralı olarak köyüne geri götürüldü ve orada yarasından dolayı öldü.^{[19]Василий, Потто Александрович. Кавказская война.}

Mirası

Ajceriyiqo Kuşuk'a ilişkin, Adige Cumhuriyeti Sosyal Bilimler Enstitüsü arşivlerine kaydedilmiş 50'ye yakın folklorik öge bulunmaktadır.^{[1]Milletin Özgürlüğü İçin Canla Başla Mücadele Ettiler!. 24 Mayıs 2021.[23]KAHRAMANLARIMIZI TANIYALIM - ALECERİYEKO KUŞUK. 3 Mayıs 2014.} Geleneksel bir Abzah şarkısında Kuşuk ve Ale'den şu şekilde bahsedilmiştir:^{[24]Дыгъужь, Фуӏэд. Ӏуащхьэмахуэ. 1998.}

“Gözüme görünenler arasında en onurlusu Prens Kuşuk, ata binili yiğitlerin arasında en yavuzu Ale'dir.”