Canbolat Boletıqo

Canbolat Boletıqo (Болэтыкъо Джанболэт), Çemguy Başprensi, Çerkes askeri komutan ve aristokrat. Rus-Çerkes Savaşı'nın en etkili isimlerinden biriydi.^{[1]Novitskii G.V. Vospominaniya Vospitannika Pervogo Vypuska Iz Artilleriiskogo Uchilisha. Voennyi Sbornik. No 2, 1871, p. 305[2]Stal’ K.F. Etnograficheskii Ocherk Cherkesskogo Naroda. Kavkazskii Sbornik (Tiflis, 1900), v. 21, p. 84.[3]Jembulat Bolotoko: The Prince of Princes (Part One).[4]JEMBULAT BOLOTOKO: PRENSLERİN PRENSİ (PŞIXEM ‘ARİPŞ*). 2013.} Soylu Boletıqo ailesindendi.

Biyografi

Canbolat, Çemguy Prensliği'ni yöneten Boletıqo prens hanedanından Prens Aslanbeç'in oğluydu.^{[5]Викторович, Скиба Константин. Род темиргоевских князей Болотоковых в военно-политических событиях на Кубани в конце XVIII начале xix вв.. 2015, s. 1102-1128.} 19. yüzyılın başında Çemguy Prensliğinin nüfusu yaklaşık 30.000 kişiydi (5.000 hane) ve Çemguy, Ademey Hatukay, Yecerukay ve Hajret Kabardeyleri'nin topraklarından oluşuyordu.^{[3]Jembulat Bolotoko: The Prince of Princes (Part One).[6]Akty Kavkazskoi Archeograficheskoi Komissii (AKAK). Ed. A. Berge (Tiflis, 1873), v 5, p. 857.[7]Bronevskiy, S.M. Noveishie Geograficheskie i Istoricheskie Izvestiya o Kavkaze (Moscow, 1823), part 2, p. 67.} Boletıqo ailesinin en yaşlı prensi, Büyük Prens unvanını devraldı. Han-Girey'e göre Canbolat'ın doğumundan bu yana Çemguy Prensliği içindeki siyasî durum son derece istikrarsızdı çünkü bölgedeki iki büyük gücün, Rus ve Osmanlı İmparatorlukları arasında bulunuyordu. Bir kısım Ruslara yakınlaşma eğilimindeyken Çemguy prensleri, Türk müttefiği Abzehler tarafından desteklenmekteydi.^{[3]Jembulat Bolotoko: The Prince of Princes (Part One).[4]JEMBULAT BOLOTOKO: PRENSLERİN PRENSİ (PŞIXEM ‘ARİPŞ*). 2013.[8]Khan-Girey, S. Cherkesskie Predaniya. Ed. R. Khashkhojeva (Nalchik: Elbrus, 1989), p. 245.}

Napolyon Savaşları sırasında Ruslar, Çerkesya'daki çoğu birliğini geri çekmek ve Bükreş Antlaşması ile Çerkeslerle yaptığu paktı bozmak zorunda kalmıştır. Fakat 1814'te Kuban'ı geçerek Çemguy Başprensi Boletıqo Mişawost'a desteğini göstermiştir.^{[4]JEMBULAT BOLOTOKO: PRENSLERİN PRENSİ (PŞIXEM ‘ARİPŞ*). 2013.}

Abzehler Canbolat'ı yükseltmek için diplomatik fırsatları iyi değerlendirerek Türklere, Rusların hareketlerinden rahatsız olduklarını bildiren bir heyet gönderdiler. Türklerle zıtlaşmak istemeyen Ruslar Mişawost'a olan desteklerini geri çektiler.^{[4]JEMBULAT BOLOTOKO: PRENSLERİN PRENSİ (PŞIXEM ‘ARİPŞ*). 2013.}

Mart 1814'te prenslik bir kısmı Canbolat'ın diğer kısmı Mişawost'un kontrolünde olmak üzere ikiye ayrılmış ancak iki prens de ülkeyi bir iç savaştan uzak tutmuştur.^{[4]JEMBULAT BOLOTOKO: PRENSLERİN PRENSİ (PŞIXEM ‘ARİPŞ*). 2013.}

1823'te Ruslar 25 aile ile Çerkesya'yı kolonize etmeye başlamıştır. Nisan ayında Canbolat ve Prens Shum 300 kişilik süvari ile Rus askeri sathına saldırdı. Ruslar arkalarında 19 tutsak bırakarak geri çekildi. Mayıs ayında Çerkesler 320 rehine alarak büyük bir Rus kalesini yaktı. 18 Ağustos'ta 30 prens Canbolat'ın Belaya Nehri yakınındaki köyünde toplandılar. Toplantıda mücadelenin yeni ideoloji Kabardey'den batıya göçen Hajretlerin topraklarını korumak olarak belirlendi.^{[4]JEMBULAT BOLOTOKO: PRENSLERİN PRENSİ (PŞIXEM ‘ARİPŞ*). 2013.}

Bir halk şarkısında şu şekilde anlatılmıştır.^{[4]JEMBULAT BOLOTOKO: PRENSLERİN PRENSİ (PŞIXEM ‘ARİPŞ*). 2013.}

“Belaya Nehri ötesinde Prensler yüksek bir tepede toplandı. Kartallar gibi uçuşarak Birleşik bir konsey toplayıp Savaşmaya karar verdiler.”

Canbolat, 800 kişilik bir süvari kuvvetiyle Rus topraklarına girdi. Müfrezenin yarısı, 18 yaşındaki Kabardey prensi İsmail Kasey'in komutasındaki Hajretlerden oluşuyordu. Çerkesler pahalı ve kaliteli zırhlara sahipti. Canbolat'ın müfrezesi çok güçlüydü ve Rusların konuşlandıkları yerleri iyi biliyorlardı ancak Ruslar Çerkeslerle karşılaşmak istemedi. Sadece bir Kazak alayı, 23 Ekim de Barsuk Nehri yakınlarındaki Sabl köyünde, Çerkeslerle karşılaşmayı göze alabilmiştir. Kazakların tamamı yok edilmiştir.^{[3]Jembulat Bolotoko: The Prince of Princes (Part One).[9]Potto V. Kavkazskaya Voina, v.2, p. 45}

Genelar Velyaminov tarafından 18 Ağustos 1825'te yaşlı Abzeh direnişçi Hacı Tlam'ın ikâmetgâhı yıkılıp ailesi kılıçtan geçirildi. Ruslar henüz geri çekilemeden Abzehlerin ani baskınıyla göğüs göğüse bir muharebe sonucu kaçmışlardır. 31 Ocak'ta Canbolat, intikam olarak Marevskoye kalesini yaktı.^{[4]JEMBULAT BOLOTOKO: PRENSLERİN PRENSİ (PŞIXEM ‘ARİPŞ*). 2013.[10]Ibid., p. 59.}

1827'de Boletıqo Mişawost öldü ve başprenslik ünvanı Canbolat'ın oldu.

28 Nisan 1828'de Rusların Türklere tekrar savaş açmasıyla Çerkes prensleri Canbolat önderliğinde Urup Nehrinde toplandılar ve dağlara çekilme kararı aldılar.

4 Haziranda Boletıqo, farklı Çerkes beyliklerinin beş bayrağı altında 2.000 süvari ve İslam'a bağlılıklarının bir sembolü olarak bir Türk bayrağı ile Rus topraklarına seferine başladı. Yüksek rütbeli bir Türk olan Muhammet Ağa da Çerkes ordusunda bulunuyordu. 6 Haziran'da Batalpaşa kalesi civarında Kuban'ın en büyük alaylarından biri olan Hopyor Kazak alayına saldırdı. Canbolat, yerel Rus kuvvetlerini arkasında bırakarak ilerledi. Ruslar, Rus-Türk savaşında onun Kabardey'e gidip Terek Nehri civarında ikinci bir cephe açacağını düşünerek yanıldılar. Rusların Kafkasya başkomutanı İvan Paskeviç, İran'la olan savaştan dönerken, Gürcistan yolunu keserek Kabardey'in izole edilmesi emrini verdi. Kırkıncı Eger taburu Kabardey'den Canbolat'a doğru ilerlemeye başladı. Fakat Canbolat hızla rotasını değiştirerek Kafkasya'daki Rus yönetiminin merkezi olan Georgiyevsk'e vardı. Çerkes ordusu, Marinskaya kalesinden uzakta, yüksek bir tepede durdu. Canbolat, Voljskiy alayının sol kanadını tüm güçleriyle tehdit etti ve savaşı kazandı.^{[3]Jembulat Bolotoko: The Prince of Princes (Part One).[4]JEMBULAT BOLOTOKO: PRENSLERİN PRENSİ (PŞIXEM ‘ARİPŞ*). 2013.[11]Golitsyn N. B. Zhizneopisanie Generala Ot Kavalerii Emmanuelya (Moscow: «Sobranie», 2004), p. 240}

Çerkes siyasi analist Han-Girey, Büyük Prens Canbolat için durumun “Mareşal Paskeviç bölgeyi terk ettikten sonra” değiştiğini gözlemledi.^{[12]Sherbina F. A. Istoriya Armavira I Cherkeso-gayev (Ekaterinodar, 1916), p. 11.} Kızıl Baron lakaplı başkomutan Velyaminov, yerli Çerkeslerin insan haklarına inanmıyordu.^{[3]Jembulat Bolotoko: The Prince of Princes (Part One).[13]Bell, James. Journal of a residence…, p. 422.}

1833'te Albay Grigory Zass, Batalpashinsk kalesinde karargahı bulunan Kuban Askeri Hattının bir bölümünün komutanlığına atandı. Albay Zass, uygun gördüğü şekilde hareket etmek için geniş yetki aldı. Grigory Zass ırkçı görüşlere sahipti ve Çerkesleri Ruslardan ve diğer uygar Avrupalılardan daha aşağı bir ırk olarak görüyordu. Ona göre Çerkeslerle başa çıkmanın tek yolu onları korkutmaktı. Bu konseptten Zass, insanları canlı canlı yakmak ve cesetlerin başlarını kesmek gibi yeni askeri yöntemler geliştirdi.^{[3]Jembulat Bolotoko: The Prince of Princes (Part One).[14]Ibid., p. 420.}

Ekim 1836'da General Zass, Çerkes generali Canbolat Boletoqo'ya barış yapmak istediğini bildirdi. Açıklama için bir Rus kalesine gelirse suikaste uğrardı; gelmediği takdirde, Ruslar onun barış istemeyen bir savaş çığırtkanı olduğunu iddia edecekti.^{[4]JEMBULAT BOLOTOKO: PRENSLERİN PRENSİ (PŞIXEM ‘ARİPŞ*). 2013.}

Boletıqo, Zass'ın ikametgâhına geldi. Zass ilk ziyaretinde orada değildi ve korkunç bir muamele gördü. Zass ona bir mektup gönderdi ve kesinlikle ikametgâhında olacağı kesin bir tarihte gelmesini söyledi. Teklifi kabul eden Boletoqo, Prochnyi Okop kalesine giderken, Kuban Nehri'nin Rus kıyısında, Urup Nehri ile kesiştiği yerde ormanda saklanan bir Rus keskin nişancı tarafından öldürüldü. Bir tanığa göre, ölümü üzerine Canbolat, Zass'ın adını söyledi.^{[3]Jembulat Bolotoko: The Prince of Princes (Part One).}