Karaçorlular

Karaçorlular (Karaçor halkı), Azerbaycan'da yaşayan boylardan biridir. Pierre Oberlin^{[1]Oberlin, Pyer. The Tribes of Qaraca Dag: A Brief History. 1964, s. 77.} ve Mihrdad İzedi^{[2]M. R. Izady: Khurasani Kurdish Exclave in the 19th Century.} gibi Rusya ve İran kökenli kaynaklarda Karaçorlular Kürt grubu olarak tanımlamaktadır. Bununla birlikte Azerbaycan ve Türkiye orijinli birçok çalışmada Ahmet Caferoğlu, Gıyaseddin Geybullayev^{[3]Qeybullayev, Qiyasəddin. Azərbaycan Türklərinin Təşəkkülü Tarixindən. Azərnəşr, 1994.} ve Yusuf Halaçoğlu Karaçorluları İran Türklerinden bir halk olarak kabul etmiştir.^{[4]Türk/Türklər Encyclopaediaislamica} Azerbaycan kaynaklarına göre Karaçorlular, Hazarların bir kolu olarak kabul edilmektedir. Bu görüşün dayanağı, Arap kaynaklarında Hazarların iki ana kola ayrılmış olarak zikredilmesidir: Beyaz Hazarlar ve Kara Hazarlar. Kara Hazarların, muhtemelen siyah saçlarından dolayı, "karaçur" adıyla da anıldıkları ileri sürülmektedir.^{[5]Qubadlı. Etnolinqvistik məsələlərə dair (I hissə). BÜTÖV AZƏRBAYCAN OCAQLARI, 14 Şubat 2015.}

Karaçorlular, İran'ın Doğu Azerbaycan, Erdebil ve Batı Azerbaycan eyaletlerinde yaşamaktadır. Karaçorlular, Kökenleri, Doğu Azerbaycan eyaletindeki Karadağ bölgesi ile Batı Azerbaycan ve Erdebil eyaletlerindeki Şahseven boylarına dayanmaktadır. Yerleşim alanları ağırlıklı olarak Kafkasya'nın Zengezur bölgesinde yoğunlaşmaktadır.

Türkiye'nin Tokat ilinin Zile ilçesinde de Kürt Karaçorlu aileleri yaşamaktadır.^{[6]Akın, Fatma. Tanzimat Döneminde Anadolu’da Konar-Göçer Aşiretler (1839-1876). 2020, s. 101.}

Tarihi

Karadağ

Türkmençay Antlaşması'na kadar Karaçorlu halkı Karabağ'da yaşamaktaydı. Jouannin'e göre, 1809 yılında Azerbaycan ve Karabağ'da, Kura ve Aras nehirleri arasında yaşamaktaydılar. 1805 ve 1806 yıllarında Kaçarları ziyaret eden Amédée Jaubert Karaçorlu halkını, Karabağ'da yaşayan en önemli Türkçe konuşan kabilelerden biri olarak tanımlamaktadır.

İran askeri kayıtlarına göre, 1960'lı yıllarda Karaçorlu halkının yönetici hanedanı, yaklaşık yüz yıl önce Caferkulu Han Emir Tumar tarafından kurulmuştur. Caferkulu Han Emir Tumar'ın tek oğlu olan Surhay Han Emir Tumar'ın kendisinden önce ölmesi üzerine, halkın idaresi torununa geçmiştir. Rahidel Han'ın (1840–1841) hükümdarlığı döneminde, halk, şaha sundukları hizmetler karşılığında vergiden muaf tutulmuştur.

1868 yılında Rahidel Han, sartip (tuğgeneral) rütbesine terfi ettirilmiş, yirmi yıl sonra ise iki madalya ile ödüllendirilmiştir. Bu dönemde Karaçorlu halkı, Karadağ bölgesinin en kalabalık topluluğu olup yaklaşık 4.000 haneden oluşmaktaydı. Sheil ise 1849 yılında, Karaçorlu halkının 2.500 çadırdan oluştuğunu kaydetmektedir.

Bununla birlikte, Muzaffereddin Şah'ın saltanatı sırasında Karaçorlu halkı çeşitli isyanlara karışmış; bu gelişmelerin ardından topluluğun önemli bir kısmı Miyanduab, Meraga, Erdebil ve Halhal bölgelerine dağılmıştır.

Horasan

Kaçar devletinde Karaçor adını taşıyan birçok boy bulunmaktaydı. Jouannin, Karaçorların önemli bir kısmının Horasan ve diğer illerde yaşadığını iddia etmektedir. İran'ın merkezinde de küçük bir Karaçor topluluğu yaşamaktaydı. Hem Sheil'in hem de Kayhan'ın kitaplarında bu topluluklardan bahsedilmektedir. Kayhan'a göre sayıları 120 haneydi ve yazlık otlakları Elburz Dağları'nda, kışlık karargahları ise Harvar bölgesindeydi. Horasan'ın Kuçan bölgesinde yaşayan Karaçorlar, 18. yüzyılın ilk yarısında birçok isyana karışmışlardı.