Şahsevenler

Şahsevenler, (Azerbaycanca: Şahsevənlər, Rusça: Шахсевены, Farsça: شاهسون 'dan Romanizesi: Shahsavan) Azerbaycan ve İran'da yaşayan^{[1]A.Z. Abdullaiev. "Türk dillerinin tarihsel gelişme sorunları". 1996, s. s. 66.} ve soyları Oğuzlar'ın Beydili^{[2]R. Tapper, 1997, app. 1, pp. 349-55; Ḥasani, 1990; idem, 2002} boyuna (veya Afşar ile Beğdili karışımına^{[3]Yaşar Kalafat. "Balkanlar'dan Uluğ Türkistan'a Türk halk inançları". 2002, s. c. 2, s. 74.}) dayanan bir Türk grubudur.

İran'da yaşayanların büyük kısmı Kum, Tahran, Kazvin ve Zencan şehirlerindedir.^{[4]Demetrius Charles Boulger. "The Asiatic quarterly review". 1886, s. c. 1, s. 171.} Büyük Sovyet Ansiklopedisi, Şahsevenleri Azerbaycan Türklerini oluşturan etnografik gruplardan biri olarak kabul etmektedir.^{[5]Азербайджанцы.} Şahsevenler, Kaçar Hanedanı zamanında paralı askerlik yapmışlardır.^{[6]Rıza Nur. "Türk tarihi". 1981, s. c. 5-6, s. 259.}

Beydili

Şahseven Türkleri, Safevîlerin gözde Türk aşireti olan Şamlu-Beydili tarafından kurulmuş bir Türk boyudur.^{[7]Foundation, Encyclopaedia Iranica. Welcome to Encyclopaedia Iranica.}

İran'a göre Şahsevenler

İran, Şahseven Türklerini ayrı bir Türk grubu olarak ele alır ve Azerbaycan Türkleriyle ilgili sayımlara onları dahil etmezler.^{[7]Foundation, Encyclopaedia Iranica. Welcome to Encyclopaedia Iranica.}

Köken bilimi

Milli bir boy ismi olmayan Şahseven kelimesi siyasi bir terim olup^{[8]Mehmet Metin Ören, Selçuk Alkın. "İran Türkleri hürriyet hareketleri". 1999, s. s. 9.} kökenine dair farklı bilgiler mevcuttur. Safevî şahı I. Abbas, Osmanlı sınırını korumaları için Türkmenlerden bir aşiret oluşturmak istemiştir ve Şahın mübarek başını sevenler şah etrafında toplansın diyerek kendisini seven Türkmenleri toplamıştır. Bu Türkmenlere de Şahseven adını vermiştir.^{[3]Yaşar Kalafat. "Balkanlar'dan Uluğ Türkistan'a Türk halk inançları". 2002, s. c. 2, s. 74.} Diğer bir bilgiye göre ise Şahseven adı I. Tahmasp'ın ölümü üzerine şah olmak isteyen Haydar'a karşı gelen Türk boylarının kabul ettiği addır.^{[9]Adnan Menderes Kaya. "Avşar Türkmenleri". 2004, s. s. 201.}

Etnososyal Yapısı

Şahseven Türkleri, geleneksel göçebe Türk kültürünü yaşatan önemli topluluklardan biridir. Geniş anlamda ele alındığında ise Şahseven Türklerinin oymak teşkilatı şöyledir:^{[10]Şahseven Türkçesi, Ahmet Çam, Türk Dil Kurumu Yayınları, S. 93}

• İl (Ėl): Birden fazla Şahseven oymağının bir araya gelerek oluştur- duğu en büyük etnososyal oluşumdur (Meşkin ili, Erdebil ili vb.)

• Oymak / Tayfa / Aşiret: Tirelerin veya dar anlamda boyların bir araya gelerek oluşturdukları yapılanmadır.

• Oba: Aynı yerde birden fazla alaçık veya kümenin bir arada bulunduğu gruptur

Şahsevenlerde Evlilik ve Doğum Kültürü

Şahseven Türklerinde doğum, evlilik ve ölüm ritüelleri Türk dünyasıyla benzerlik gösterir. Doğum sonrası aile tebrik edilir, dualar edilir ve kutlamalar yapılır. Bebeğin ismi genellikle aksakal tarafından verilir. Eskiden göç sırasında doğum olursa, akbirçekler doğuma yardımcı olur ve anne ile bebek deveye bindirilerek kafilenin arkasından giderdi. Bebekler kundağa sarılır, ninniler söylenir ve diş hediği yapılır.^{[11]Tapper 2004, s. 576-597; Hiyavi 2005, s. 61-95[12]Şahseven Türkçesi, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ahmet Çam, Şahseven Türklerinde Din ve Kültür, S. 102-103}

Evlilikte, kız tarafına elçi gönderilir, aksakal ve oba beyi bu sürece dahil olur. Başlık parası ve evlilik şartları konuşularak söz kesilir. Çeyiz hazırlığı kız tarafına, düğün düzenlemesi erkek tarafına aittir. Düğüne “toy” denir ve geniş katılım amaçlanır. Kına gecesi, gelin kuşağı, duvak gibi gelenekler Türkiye Türkleriyle benzerdir. Halk ozanları çağrılır, büyük kazanlarda yemek pişirilerek misafirlere ikram edilir.^{[12]Şahseven Türkçesi, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ahmet Çam, Şahseven Türklerinde Din ve Kültür, S. 102-103}