Irak Türkmen Soykırımı

Irak Türkmen Soykırımı, Irak Türkmenlerinin Irak ve Şam İslam Devleti tarafından bir dizi katliam, tecavüz, infaz, sürgün ve zorla cinsel köle haline getirilmesini içermektedir.^{[1]Cömert, İlhan Yılmaz. IŞİD'ın Irak'ta Türkmen Coğrafyasındaki Katliamları. 12 Temmuz 2017.} IŞİD'in 2014 yılında Iraklı Türkmenlerin topraklarını ele geçirmesiyle başladı ve IŞİD Irak'taki tüm topraklarını kaybedene kadar devam etti. 2017 yılında IŞİD'in Iraklı Türkmenlere uyguladığı zulüm Irak Parlamentosu tarafından resmen soykırım olarak tanındı.^{[2]albarlaman aleiraqiu yuetabar jarayim "daeish" bihaqi alturkuman 'iibadat jamaeiatan.}^{[3]Iraqi parliament recognizes ISIS persecution of Turkmen as genocide. 20 Temmuz 2017.} 2018 yılında ise Iraklı Türkmen kızların ve kadınların cinsel köleliğe maruz kalması Birleşmiş Milletler tarafından resmen tanındı.^{[4]McKay, Hollie. The ISIS War Crime Iraqi Turkmen Won't Talk About. 5 Mart 2021.}^{[5]Baban, Goran. Turkmen women call to uncover fate of 1300 missing Turkmen abducted by ISIS. 4 Şubat 2021.}

Arka plan ve başlangıç

Irak Türkmenleri

Irak Türkmenleri Irak'ın üçüncü büyük etnik grubudur. Türk asıllıdırlar ve güneyde Araplar, kuzeyde ise Kürtlerle çevrili tarihi Türkmeneli bölgesinde yaşamaktadırlar.^{[6]Oğuzlu, Tarik H.. Endangered community: the Turkoman identity in Iraq. Routledge, 2004, s. 309-325.} Sünni ve Şii olarak neredeyse eşit bir şekilde bölünmüş olmaları zulme uğramalarında büyük rol oynamıştır. Soykırımda hem Sünni hem de Şii Türkmenler doğrudan hedef alınmıştır. Daha önce de Altınköprü katliamı, Gavurbağı katliamı, 1959 Kerkük katliamı, 1924 Kerkük katliamı gibi katliamların hedefi olmuşlardır.

Öncülük

Haziran 2014'teki Kuzey Irak taarruu sırasında IŞİD, Musul, Telafer, Tikrit ile Kerkük ve Diyala vilayetlerinin bir kısmı gibi Türkmenlerin çoğunlukta olduğu veya önemli Türkmen nüfusuna ev sahipliği yapan birçok bölgeyi işgal etti.^{[7]Urban, Mark. Iraq crisis: Where next in the struggle for the country?. 23 Haziran 2014.}

Soykırım

Haziran 2014'te IŞİD militanları Telafer'i ilk defa işgal ettiklerinde yaklaşık 700'ü erkek, 470'i kadın ve 130'u çocuk olmak üzere 1.300 Iraklı Türkmen'i esir almıştır. Irak Türkmen Cephesi (ITF) 1.300 kişiden sadece 42'sinin geri dönebildiğini, geri kalanlardan ise bir daha haber alınamadığını belirtmiştir.^{[8]Turkmen women call to uncover fate of 1300 missing Turkmen abducted by ISIS.} 300 Türkmen daha sonra toplu katliama uğradı.^{[9]UNPO: IS Persecution brings Renewed Suffering for the Voiceless Iraqi Turkmen.} Türkmenlerin evleri yakıldı, hayvanları çalındı ve birçoğu kaçmak zorunda kaldı.^{[10]UNPO: Iraqi Turkmen: Intense Summer Heat Poses Danger for Refugees in Iraq.} Eylül 2014'te çoğunluğu Telafer'den gelen en az 350.000 Türkmen yurdundan edildi. Açlıktan ölme tehdidi altında kaldılar.^{[11]AA. Turkmen refugees in danger of starvation: Turkmen MP. 21 Eylül 2014.} Bölge sakinleri ve yerel sivil toplum aktivistlerine göre, saldırılardan bu yana Telafer'deki Türkmenlerin yaklaşık yüzde 90'ı bölgeden göç etmek zorunda kaldı.^{[12]Iraq: ISIS Kidnaps Shia Turkmen, Destroys Shrines. 27 Haziran 2014.} Irak eski İnsan Hakları Bakanı ve Türkmen Kurtarma Vakfı sözcüsü Mehdi el-Bayati, Şubat 2017'de Türkmen mülteci sayısının 600.000'e yükseldiğini belirtti.^{[13]Shams, Alex. Iraq's Turkmen mobilise for a post-ISIL future.} Mehdi el-Beyati ayrıca Türkmen bölgelerinin tüm altyapısının IŞİD tarafından ağır şekilde tahrip edildiğini öne sürdü.^{[14]UNPO: Iraqi Turkmen: Looking Ahead to the Future after Daesh.} Eylül 2014'te Birleşmiş Milletler işlenen suçları araştırmak üzere Irak'a bir ekip gönderdi ve Uluslararası Af Örgütü IŞİD'in Türkmenlere karşı etnik temizlik yaptığına dair kanıtlar ortaya koydu.^{[15]Iraq crisis: Islamic State accused of ethnic cleansing. BBC News, 2 Eylül 2014.}

Birçok IŞİD militanı, Irak Türkmen'i katleden ve zulmeden bir geçmişi olan Saddam Hüseyin komutasındaki Irak Ordusu'nun eski askerleriydi.^{[16]How Saddam’s men help Islamic State rule.}^{[17]Bruno, Alessandro. The Ba’athist Roots of Islamic State. Geopolitical Monitor, 31 Ağustos 2015.}^{[18]Saddam's Ex-Officer: We've Played Key Role In Helping Militants.}

9 Haziran'da Telaferli 15 Türkmen esir Musul'da IŞİD tarafından katledildi. Aynı kasabada bir Şii camisinin bombalanmasının akabinde çok sayıda insan şehirden göç etmeye başladı ve dokuz mülteci hayatını kaybetti.^{[19]Arşivlenmiş kopya.} Yezidi ve Türkmen topluluklarından 65 çocuk Musul'daki bir yetimhaneye bırakılmıştır ve bu çocuklar ebeveynlerinin katledilmesine bizzat şahit oldukları için travma geçirmişlerdir. Bu çocuklardan bazıları cinsel istismara uğramıştır.

Haziran 2014'te Musul'un Düşüşü sırasında IŞİD, Musul Türk konsolosluğuna saldırdı ve 49 diplomatı kaçırdı. Ahmet Davutoğlu, IŞİD'in uyarıyı görmezden gelmesine ve Musul'u ele geçirdikten sonra 10 Haziran'da Telafer'de Türkmenlere saldırmasına rağmen "kimsenin Türkiye'nin gücünün sınırlarını test etmeye çalışmaması gerektiğini" belirtti. Türkiye, laik ve milliyetçi Türk siyasetçilerin Recep Tayyip Erdoğan ve Ahmet Davutoğlu'nu ağır bir şekilde eleştirmesine neden olan saldırılara yanıt vermedi. Irak Türkmenlerinin durumuna izin vermekle suçlandılar.^{[20]The Kurdish Spring: A New Map of the Middle East, David L. Phillips, 2017, ISBN 9781351480376, 1351480375}

16 Haziran 2014 tarihinde IŞİD, Kerkük şehri yakınlarındaki 4 farklı bölgede (Çardağlı, Karanaz, Beşir, Biravçi) en az 40 Türkmen'i katletmiştir.^{[19]Arşivlenmiş kopya.}^{[21]Shiite villagers describe "massacre" in northern Iraq. 16 Haziran 2014.} IŞİD ayrıca Türkmenleri etnik kökenleri nedeniyle hedef almıştır.^{[22]ISIS genocide of Yezidis and Christians – Department of Information Technology, KRG.}^{[23]Iraq crisis: Islamic State accused of ethnic cleansing. 2 Eylül 2014.} Bir gün sonra Beşir'de 52 Türkmen daha öldürüldü ve yerel halka tarafından katliamın etnik köken temelli olduğu ifade edildi.^{[24]Institute (GPPi), Global Public Policy. Iraq after ISIL: Kirkuk.} Aynı bölgede 18 Haziran'da ve 20-21 Haziran tarihleri arasında bir kez daha beş ve ardından 17 sivil katledilmiştir.^{[25]Report on Human Rights in Iraq: January-June 2014. 2014.} Beşir'den gelen bir görgü tanığına göre de kasabada 700 Türkmen katledildi.^{[26]Women and children among massacred Iraqi Turkmen.} Haziran 2014'te IŞİD, El Şemsiyat köyünden 26 Şii Türkmen'i kaçırdı.^{[19]Arşivlenmiş kopya.} Aynı ay içinde Şii Türkmenler, IŞİD'in tehditleri üzerine El Kibba ve Şreyhan'dan kaçtı.^{[27]UNPO: Iraqi Turkmen: Minorities Face Discrimination And Violence In ISIS-controlled Areas.} Telafer, Beşir, Biravçi ve Karanaz köylerinde yaşayan pek çok Türkmen de IŞİD militanları tarafından daha fazla tehdit aldıktan sonra bölgeden ayrıldı.^{[28]UNPO: Urgent Action For Iraq's Vulnerable Components Needed: June 2014.}

18 Haziran'da IŞİD ile Irak Kara Kuvvetleri arasında Amirli ve Tuz arasında çıkan çatışmalarda en az 20 Türkmen sivil katledildi.^{[25]Report on Human Rights in Iraq: January-June 2014. 2014.} Amirli kuşatması sırasında, aralarında 50 çocuk ve 10 yeni doğanın da bulunduğu 150 kişi zorlu koşullar nedeniyle öldü.^{[29]Turkmens of Iraq: The Third Ethnic Component of Iraq. 2015.} Amirli'nin 2014 yılında düşmesinin ardından kasabanın elektrik, gıda ve su tedariki kesildi. Aralarında hamile kadınların da bulunduğu onlarca kişi insani yardım ulaştırılamadan hayatını kaybetti. Karanaz, Çardağlı ve Biravçi'deki evler ve okulların yanı sıra camiler de ateşe verildi.^{[10]UNPO: Iraqi Turkmen: Intense Summer Heat Poses Danger for Refugees in Iraq.}

IŞİD, 23 Haziran'da Guba, Şrikhan ve Telafer bölgelerinden en az 75 Türkmen'i kaçırdı. Guba'nın kuzeyindeki bir vadide sadece 2 ceset bulundu. Muhtemelen kurbanlar infaz edildiler. IŞİD'in talep etmesi üzerine 950 Türkmen aile bölgeden zorunlu göç etmek zorunda kaldı.^{[30]Iraq: ISIS Abducting, Killing, Expelling Minorities. 19 Temmuz 2014.}^{[31]Between the Millstones: The State of Iraq's Minorities Since the Fall of Mosul. IILHR, MRG, NPWJ and UNPO, 2015.} Aynı köylerde üç Şii ibadethanesi dinamitle havaya uçuruldu^{[12]Iraq: ISIS Kidnaps Shia Turkmen, Destroys Shrines. 27 Haziran 2014.} ve saldırılarda 25 kişi hayatını kaybetti.^{[32]UNITED NATIONS Assistance Mission for Iraq (UNAMI) Human Rights Office. Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, s. 19.} 7 Ağustos'ta Sincar'da 100 Türkmen idam edildi.

Toplam 600 Türkmen kadının IŞİD tarafından esir alındığı ve cinsel köle olarak kullanıldığı düşünülmektedir. Bunlardan yaklaşık 400-500'ü Suriye'deki IŞİD'in geçici kamplarına gönderildi. Şubat 2018'de bir grup kadın Kerkük'teki BM İnsan Hakları Bürosu'nun önünde protesto gösterisi düzenledi. Protesto göz ardı edilmesine rağmen, pankartlar taşıdılar ve Irak hükûmetinden kayıp yaklaşık 450 Türkmen kadının kurtarılması için bir şeyler yapmasını talep ettiler.^{[33]Iraqis rally to free abducted Turkmen women in Syria.} ITC'nin lideri Hasan Turan, Türkmen kadınlarının geri dönmesi durumunda aileleri tarafından namus cinayetlerine maruz kalmalarının muhtemel olmasından korkmaktaydı. "Pek çok kız geri dönemeyecek ve eğer dönerlerse ailelerinin onları yine de kabul etmesini umuyorum. Onlar kurban." 2018'in sonlarında BM nihayet Türkmen kadınlarına yönelik cinsel köleliği tanıdı.^{[4]McKay, Hollie. The ISIS War Crime Iraqi Turkmen Won't Talk About. 5 Mart 2021.}^{[8]Turkmen women call to uncover fate of 1300 missing Turkmen abducted by ISIS.} IŞİD'den sağ kurtulan Tikrit yakınlarındaki küçük El Alam kasabasından ismi açıklanmayan bir Türkmen kadın BBC Türkçeye, IŞİD'in bakire kızları evli kadınlardan ayırdığını ve balire kızlara herkesin gözü önünde tecavüz etmeye başladığını söyledi. IŞİD ayrıca kasabanın Türkmen dili öğretmenini de tecavüz ederek öldürdü.^{[34]Iraqi Turkmen woman recalls horrors of IS captivity. 15 Ekim 2017.} Birçok Irak Türkmen ve insan hakları örgütü, Irak ve Şam İslam Devleti'nin Irak Türkmenlerine yönelik soykırımının Türk karşıtlığından dolayı yapıldığını belirtti.^{[35]Iraqi MP: ISIS killed hundreds and displaced thousands of Turkmens. 28 Temmuz 2015.}^{[22]ISIS genocide of Yezidis and Christians – Department of Information Technology, KRG.}

Çocuklar da genellikle eğitim amacıyla kaçırılma olaylarının kurbanı olmuşlardır. Ninova'da 13 Mart'ta yaşları 10 ila 17 arasında değişen 25 Türkmen çocuk Bara'am yetimhanesinden zorla kaçırılmış ve Telafer'deki çocuk toplama kamplarına gönderilmiştir.^{[36]Refugees, United Nations High Commissioner for. Report on the Protection of Civilians in the Armed Conflict in Iraq: 1 November 2015 – 30 September 2016.}

Mart ayında Kerkük yakınlarındaki Beşir'de 16 Türkmen'e ait bir toplu mezar bulundu.^{[37]Agency, Anadolu. Mass grave of Turkmen fighters killed by ISIS discovered near Kirkuk. 15 Mart 2015.} Yine Mart ayında IŞİD, Ninova'nın Karakuyan bölgesinde eşleri IŞİD militanları tarafından öldürülen 9 Türkmen dul kadını katletti. Kadınların katledilme gerekçesi IŞİD militanlarıyla evlenmeyi reddetmiş olmalarıydı.^{[38]d11681 :: Mar 13: Nine widows killed in Qara Quean village, Ninewa :: Iraq Body Count.} IŞİD, Biravcılı köyünde 23 köy sakinini katlettikten sonra iki Türkmen'i de zorla kaçırdı. Guba ve Shrikhan'da 60 Türkmen erkek ve çocuk zorla kaçırıldı. Aynı ay Erhan Camcı isimli genç bir Türkmen Kerkük'teki evinden zorla kaçırıldı.^{[28]UNPO: Urgent Action For Iraq's Vulnerable Components Needed: June 2014.}

Bir yıl sonra, Ağustos 2015'te Musul'da IŞİD, 700 Irak Türkmenini daha katletti ve onları dinden dönmekle itham etti.^{[39]UNPO: Iraqi Turkmen: ISIS Massacre in Mosul Goes Unnoticed by the International Community.}

2015 yılında Selahaddin vilayetinde IŞİD'in araba bombalamasında 40 Türkmen hayatını kaybetmişti. ITF, IŞİD'in Irak Türkmenlerine yönelik saldırılarının stratejik bir etnik temizlik olduğunu belirtti. Telafer'de 125'i kadın 540 Türkmen sivil yine IŞİD'in elinde kaybolmuştur, bunlardan sadece 22'si bulunmuştur.^{[40]The untold tragedy of Iraq's Turkmen women abducted by Islamic State.}

2015 yazında 3.000 Türkmen Amerli ilçesinden sığındı. 2015 yılının sonlarında 1.500 Türkmen aile (7.500 kişi) Kerbela'ya sığındı.^{[41]Shiite Militias Are Crashing the Mosul Offensive.}

Taza Khurmatu'ya 8 Mart'ta kimyasal silahlarla saldırı düzenlenmiş, üç kişi ölmüş, 1.500 kişi de yaralanmıştı. 25.000 kişi de kasabadan bu olaylar sonrası ayrıldı. Aynı yıl Beşir köyüne de kimyasal silahlarla saldırı düzenlendi.^{[42]Daesh shells Turkmen village with chemical weapons.}^{[43]UNPO: Iraqi Turkmen: Inside Taza Village after the Chemical Attacks.} Beşir'in %90'ı 2016'da geri alınırken 250 ev de dahil olmak üzere yıkıldı.^{[44]Iraqi Turkmen village struggles after expulsion of Daesh.} Türkmen köyü Beşir'de 9 kadın zorla kaçırıldı, tecavüze uğradı ve herkesin gözü önünde elektrik direğine asıldı. Yine aynı köyde 12 yaşındaki bir kız çocuğu toplu tecavüze uğradıktan sonra elektrik direğine asıldı. Türkmen halkı kızın cesedini getirmeye çalıştığında, 15 erkek IŞİD'in keskin nişancı ateşiyle katledildi. Haziran ayında Tuzhurmatu'nun düşmesinden sonra da tecavüz vakaları kayıtlara geçti.^{[45]Puttick, Miriam. No Place to Turn: Violence against women in the Iraq conflict. 2015.}

Ocak ayında Irak Silahlı Kuvvetleri tarafından Musul yakınlarındaki Raşidiye'de bir toplu mezar bulundu. Mezar, katledilen 27 Türkmen erkek ve erkek çocuğuna ait olduğu ortaya çıktı. Vücutlarında işkence izleri bulunmaktaydı.^{[46]Army forces find mass grave containing remains of 27 Turkmens near Mosul. 29 Ocak 2017.} 2017 yılında kaybolan Türkmen kadın, kız ve çocuk sayısı 1.200'e kadar yükseldi.^{[14]UNPO: Iraqi Turkmen: Looking Ahead to the Future after Daesh.} 2018'de 100 kişi daha kayboldu.^{[19]Arşivlenmiş kopya.}

Tarihi mirasların yok edilmesi

IŞİD, Irak Türkmenleri için önemli olan tarihî eserlerin yok edilmesinin de baş sorumlusudur. Sünni ya da Şii olsun birçok asırlık cami ve kütüphaneler yok edildi. Telafer'deki en eski kütüphane havaya uçurulurken, Diyala'da 1.500'den fazla tarihî eserin bulunduğu bir diğer kütüphane yerle bir edildi. Yok edilen tarihî eserler arasında Yahya Ebu el-Kasım Türbesi (1293 yılında Zengiler tarafından inşa edilmiş, 2014 yılında yıkılmıştır), İmam Avnüddin Türbesi (1248 yılında Zengiler tarafından inşa edilmiş, 2014 yılında yıkılmıştır), Kadı el-Ban Musuli Türbesi (Musul Atabegleri tarafından inşa edilmiş, 2014 yılında yıkılmıştır) bulunmaktadır, El İmam Muhsin Camii (Selçuklular tarafından inşa edilmiş, 2015'te ağır hasar görmüştür), El-Nuri Ulu Camii (1172'de Zengiler tarafından inşa edilmiş, 2017'de yıkılmıştır), İmam El Baher Camii (1259'da inşa edilmiş, 2014'te yıkılmıştır) ve Paşa Camii (1881'de Osmanlılar tarafından inşa edilmiş, yıkılmıştır).^{[31]Between the Millstones: The State of Iraq's Minorities Since the Fall of Mosul. IILHR, MRG, NPWJ and UNPO, 2015.}