Hureyra ve Şeria Muharebesi

Hureyra ve Şeria Muharebesi, I. Dünya Savaşı’nın Sina ve Filistin Cephesi’ndeki Güney Filistin Taarruzu esnasında, Mısır Seferî Kuvvetleri’nin (EEF) Gazze - Birüssebi hattının merkezinde yer alan Hureyra ve תל שרע mevkilerini savunan Yıldırım Ordular Grubu tahkimatlarına saldırdığı ve buraları ele geçirdiği 6–7 Kasım 1917 tarihlerinde vuku bulmuştur.

İkinci Gazze Muharebesi sırasında icra edilen cephe taarruzlarını başarıyla püskürten bu savunma sistemleri, altı aylık bir çıkmaz döneminin ardından, 6 Kasım'da XX. Kolordu tarafından gerçekleştirilen bir kuşatma manevrası karşısında sarsılmıştır. Bu harekât, 31 Ekim'de Birüssebi'nin düşmesi ve ardından Osmanlı kuvvetlerinin Tel el-Huveylfe Muharebesi sırasında kasabanın kuzeyindeki Yahudiye Dağları’na geri çekilmek zorunda kalmasıyla mümkün olmuştur. 74. (Yeomanri) Tümeni savunma hattına doğudan taarruz ederken, 60. (2/2. Londra) Tümeni ise Kavuka ve Rüşdi savunma sistemlerine güneydoğudan taarruz etmiştir.

Osmanlı savunma hattının doğu ucu, Yeomanri kuvvetleri tarafından icra edilen bir taarruzla ele geçirilmiş; bunu, sol kanatta 10. (İrlanda) Tümeni tarafından desteklenen Londra Alayının (60. Tümen) ana taarruzu izlemiştir. Bu taarruz kuvvetinin sağ yanını Yeomanri Süvari Tümeni, sol yanını ise Avustralya Süvari Tümeni himaye etmiştir. Üç piyade tümeninin etkili topçu baraj ateşleriyle desteklenen saldırıları, çetin muharebelerin ardından Kavuka ve Rüşdi mevzilerinin ele geçirilmesiyle neticelenmiştir. Akşam karanlığına doğru Londra Alayı, Şeria İstasyonu’na ve Şeria Vadisi üzerinden Tel eş-Şeria tahkimatlarına yönelik bir taarruz için yeniden tertiplenmiştir. Gün batımından sonra ilerleyen taarruz sırasında, Osmanlı garnizonunun istasyon yakınındaki büyük bir mühimmat deposunu imha etmesi gece gökyüzünü aydınlatmıştır. Karanlık avantajını kaybeden Londra Alayının vadi üzerindeki taarruzu gece boyunca durdurulmuştur. Londra Alayı bir vadiyi ve Tel eş-Şeria’yı ele geçirmiş olsa da, 7 Kasım’da bir dizi Osmanlı karşı taarruzu sırasında yaşanan şiddetli çarpışmalar Londra Alayının ilerlemesini engellemiştir.

4. Hafif Süvari Piyade Tugayı'nın en güçlü Osmanlı mevziine taarruz etmek üzere Londra Alayının arasından geçtiği sırada, Avustralya Süvari Tümeni'ne piyadenin yolunu açma emri verilmiştir. Atlı piyadelere yoğun ateş karşısında atlarından inmeleri emredilmişse de, tabyaya ulaşmayı başaran bir müfreze, tüfeklerini sırtlarından çıkarmak için atlarından indikleri sırada imha edilmiştir. Gün boyu süren duraksamanın ardından, öğleden sonra geç saatlerde 60. (Londra) ve Avustralya Süvari Tümenleri tarafından gerçekleştirilen bir başka taarruzla Osmanlı artçı birliği ele geçirilmiştir. Bu taarruz, sabah saatlerinde Gazze'nin işgaliyle birlikte Osmanlı hattının yarılmasına sebebiyet vermiştir. Yedi gün sonra, EEF'in Mughar Sırtı Muharebesi’ndeki zaferinin bir sonucu olarak Yafa işgal edilmiş ve 9 Aralık 1917'de Kudüs Muharebesi’nin ardından şehir düşerek Yafa'dan Kudüs'e uzanan yeni bir EEF hattı tesis edilmiştir.

Arka Plan

Osmanlı Ordusu’nun Hafirülavce’daki ana Çöl Üssü, Sina seferini sona erdiren Ocak 1917 tarihli Refah Muharebesi zaferinin bir neticesi olarak tensis edilmiştir. Şubat ayına gelindiğinde; Gazze ile Birüssebi arasında, Birüssebi’den Kudüs ve Yafa’ya uzanan demiryolu hattı üzerinde orta noktada bulunan Şeria, Osmanlı’nın ana üssü, mühim bir idari ve lojistik merkezi hâline gelmiştir. Osmanlı müdafilerinin büyük bir kısmı burada ihtiyat kuvveti olarak tutulmuştur.^{[1]Cutlack 1941, ss. 49–51, 52, 56–9[2]Erickson 2001 s. 161[3]Keogh 1955 s. 78[4]Bruce 2002 ss. 90–1[5]Grainger 2006 s. 134} "Şeria, Haziran ayına kadar Gazze-Birüssebi hattındaki düşman kuvvetlerinin karargâhıydı. İngiliz hava bombardımanları neticesinde Temmuz ayında Huj’a taşındı."^{[6]Cutlack 1941 s. 57 not} Sırasıyla Huj ve El-Halil'de (Hebron) konuşlu Yedinci ve Sekizinci Ordu karargâhlarının teşkil edilmesinden sonra Şeria, o denli tahkimatla donatılmamış ve mevkiinin müdafaasında Kavuka müstahkem hatlarına bel bağlanmıştır.^{[7]Grainger 2006 s. 135}

Burada Dördüncü Ordu; bünyesinde Alman ve Avusturyalı eğitmenlerin yanı sıra Galiçya, Romanya ve Makedonya gibi Avrupa cephelerinden gelen tecrübeli Osmanlı subaylarının görev yaptığı merkezi bir eğitim tesisi tesis etmiştir. Bu tesiste Batı Cephesi’nde kullanılan güncel taktik ve silahlara dair düzenli kurslar verilmiştir. Buna ilaveten, komutanlar 15 günlük; birlik subayları ise "yeni teşkil edilen Osmanlı piyade taburları için hayati öneme sahip olan" makineli tüfek kullanımı üzerine odaklanan altı haftalık bir eğitime tabi tutulmuştur. Topçu eğitimi de keza modern usul ve taktikleri içermiştir.^{[8]Erickson s. 106, 2007 s. 103[9]Guy Dawnay, Şeria'nın ehemmiyetinin su kaynaklarından ileri geldiğini belirtmektedir. [Bruce 2002 s. 140]}

Kasım ayı başlarında Yıldırım Ordular Grubu Komutanı Erich von Falkenhayn, Halep’te bulunmaktaydı; ancak tayininin başlangıcında Kudüs’e doğru yol alırken Filistin’deki 7. ve 8. Ordular, Irak’taki 6. Ordu ve İstanbul’daki Osmanlı Erkan-ı Harbiyesi ile telgraf vasıtasıyla iyi bir irtibat içerisindeydi.^{[10]Erickson 2007 s. 116} Von Falkenhayn, Halep’ten verdiği emirle Fevzi Paşa komutasındaki Yedinci Ordunun "Birüssebi’nin kuzeyindeki tüm muharip birlikler, destek kıtaları ve menzil hatları da dâhil olmak üzere asıl harekât alanının kontrolünü yeniden ele almasını" istemiş; 1 Kasım sabahı erken saatlerde Fevzi Paşa, ordusuna bir savunma hattı kurma emri vererek karargâhını El-Halil’e nakletmiştir.^{[11]Erickson 2007 s. 121} Falkenhayn, 4 Kasım'da Şam’dan geçmiş ve 5 Kasım akşamı karargâhını Zeytindağı’ndaki Alman sahra hastanesinde tesis etmek üzere Kudüs’e varmıştır.^{[12]Falls 1930 Vol. 2 s. 106}

Bu sırada, EEF’nin Hureyra ve Şeria’ya yönelik ana taarruzu; su ve nakliye sıkıntıları nedeniyle iki gün tehir edilmiştir.^{[13]Dalbiac 1927 s. 125}

Muharebe Hazırlıkları

İkinci Gazze Muharebesi öncesinden bu yana elde tutulan ve tahkim edilen Osmanlı savunma hattının ele geçirilmesi, 31 Ekim'deki Birüssebi Muharebesi'nin ardından müteaddit taarruzları iktiza etmiştir. Sahil şeridindeki Gazze ile buradan merkeze, Hureyra ve Şeria'ya uzanan Osmanlı ana hattı henüz düşmanın elindeydi. Hat, Birüssebi'den kuzeye, Yahudiye Dağları'na çekilen Osmanlı garnizonu tarafından tutulan, Tel el-Hüveylife ve Kudüs yolunu müdafaa eden El-Halil ve Kudüs güzergâhı boyunca devam etmekteydi. Savunma hattı geriye doğru bükülmüş ancak henüz yarılmamıştı.^{[14]Dalbiac 1927 s. 124[15]Grainger, "Tel eş-Şeria önündeki yeni savunma hattının erken bir taarruza direnecek kadar güçlü olmadığını" öne sürmektedir. [Grainger 2006 s. 135]}

Neticesiz kalan Üçüncü Gazze Muharebesi esnasında, 1 Kasım'da XXI. Kolordu tarafından güçlü Gazze tahkimatlarına; Çöl Süvari Kolordusu tarafından ise yaklaşık irtifadaki Tel el-Huveylfe ve Kudüs yolu istikametine kısıtlı taarruzlar icra edilmiştir. Osmanlı hattının her iki ucuna yönelik bu saldırılar, müdafilerin merkeze takviye kuvvet kaydırmasını engellemek maksadıyla tasarlanmıştır.^{[16]Downes 1938 ss. 664–5[17]Bruce 2002 s. 137[18]Kinloch 2007 s. 207–9} 53. (Galler) Tümeni (XX. Kolordu), 1 Kasım sabahı saat 06.30'da Birüssebi'den marşla geçerek kasabanın 3 mil batısındaki hattı mukavemetle karşılaşmaksızın işgal etmiş; böylece XX. Kolordu'nun Hureyra ve Şeria üzerine planladığı taarruzların sağ yanını himaye edecek mevzii almıştır. Sağ yandaki Anzak Süvari Tümeni ise hattı doğuya, Kudüs yoluna doğru teşmil etmiş ve burada sert bir mukavemetle karşılaşmıştır.^{[13]Dalbiac 1927 s. 125[19]Preston 1921 s. 32[20]Falls 1930 Vol. 2 ss. 33, 79[21]New Zealand Mounted Rifle Brigade War Diary 1 November 1917 AWM4-35-1-31[22]2nd Light Horse Brigade War Diary 1 November 1917 AWM4-10-2-35}

2 Kasım öğleden sonrasına gelindiğinde, 60. (Londra) Tümeni karargâhı ve 180. Tugay grubu Birüssebi'nin yaklaşık 1,5 mil güneybatısında ordugâh kurmuş; ertesi gün 179. ve 181. Tugay grupları onları takip etmiştir. 180. Tugay 4 Kasım'da El-Muveylih güneyinde konaklamak üzere ilerlerken, 181. Tugay da 230. Tugay'ın (74. (Yeomanri) Tümeni) mevzilerini devralmıştır.^{[23]Dalbiac 1927 ss. 125–6} Birüssebi zaferinden sonra Osmanlı hattının ele geçirilmesi, Çöl Süvari Kolordusu'nun Osmanlı gerisine sarkarak düşman geri çekilme hatlarını kesmek üzere kuzeydeki Nejile ve kuzeydoğudaki Huj istikametinde ilerleyebileceği yeterli genişlikte bir gediğin açılması için Hureyra ve Şeria'nın zaptını mecburi kılıyordu.^{[14]Dalbiac 1927 s. 124} 1 Kasım'dan itibaren Anzak Süvari ve 53. (Galler) tümenleri tarafından gerçekleştirilen taarruzlar ve günlerce süren çarpışmalar, "düşmanın ana ihtiyatlarını muharebeye dâhil ederek karşı taarruzunu akim bırakmak suretiyle, müteakip harekâtın başarısında hayati bir rol oynamış"; bu esnada Şeria üzerine yapılacak ana taarruz için tertiplenme süreci herhangi bir müdahale olmaksızın ilerlemiştir.^{[24]Preston 1921 s. 40} Birüssebi'nin kuzeyindeki yüksek arazi hakimiyeti için verilen bu çetin mücadele her ne kadar berabere bitmiş bir muharebe gibi görünse de, Çöl Süvari Kolordusu "düşman yanını sarmak için avantajlı bir mevzi" kazanmayı başarmıştır.^{[25]Falls 1930 Vol. 2 ss. 91–2[26]Hill 1978 s. 130[27]Cutlack 1941 s. 79[28]Woodward 2006 s. 118}

Müdafiler

Ekim ayı sonunda, Gazze-Şeria hattını tutan Yıldırım Ordular Grubu'nun tahmini kuvveti 40.000 tüfek olarak belirlenmiş; bu rakam daha sonra 33.000 tüfek, 1.400 süvari kılıcı ve 260 top olarak revize edilmiştir.^{[29]Falls 1930 Vol. 2 s. 35} Tel eş-Şeria, Osmanlı XX. Kolordusu'na bağlı yaklaşık 10.000 piyadeden müteşekkil üç Osmanlı tümeni tarafından müdafaa edilmekteydi. 26. Tümen'in bir kısmı Hureyra ve Şeria Vadisi (Wadi esh-Sheria) bölgesini savunurken, 16. Tümen Tel eş-Şeria'yı müdafaa etmekteydi. 26. Tümen; 16. Tümen ile Kudüs yolu üzerindeki Edh Dhahriye mevkisinde bulunan 19. Tümen ve III. Kolordu karargâhı arasındaki irtibatı sağlamaktaydı.^{[30]Falls 1930 Vol. 2 Harita 8[31]Grainger 2006 s. 137} Birüssebi garnizonunun bir parçasını teşkil eden 26. Alay'dan (27. Tümen) ise sadece bir subay ve 27 er Tel eş-Şeria müdafaasına yetişebilmiştir.^{[32]Falls 1930 Vol. 2 s. 106 not}

Kavuka ve Rüşdi Sistemleri olarak tesmiye edilen uzunluğundaki siperler; Hureyra'daki Şeria Vadisi'nden doğuya doğru, Birüssebi demiryolunun her iki yanına ve kuzeydeki Şeria Vadisi'ne kadar uzanmaktaydı. Bu savunma sistemleri; vadiler haricinde hiçbir örtüsü bulunmayan kurak ve tozlu bir düzlük boyunca, Yahudiye Dağları'nın eteklerine kadar kazılmıştı. Bu hatlar, ateş hattına iki alayını süren 16. Tümen tarafından savunulmaktaydı.^{[33]19 Nisan'daki İkinci Gazze Muharebesi sırasında da 16. Tümen, Tel eş-Şeria ve Hureyra'daki aynı bölgede konuşlandırılmıştı. [Falls 1930 Vol. 1 s. 349]} Demiryolunun batı tarafında, birbirine çok sayıda münakale siperiyle bağlı, birinci hatta paralel ve neredeyse kesintisiz bir ikinci hatla tahkim edilmiş sürekli bir siper tertibatı mevcuttu. Bu tahkimatlar güneydoğu, güney ve güneybatıya bakan bir yarım ay şeklindeydi. Demiryolunun doğu tarafındaki tahkimatlar ise, aralarında mesafe bulunan ve güneye bakan bir dizi müstahkem mevkiden oluşmaktaydı. Demiryolunun batısındaki savunmayı güçlendiren tel örgüler sık veya kesintisiz olmasa da ve doğu tarafında hiç tel örgü bulunmasa da, tüm tahkimatlar uygun şekilde mevzilendirilmiş ve inşa edilmişti.^{[34]Falls 1930 Vol. 2 ss. 93–4[35]Bruce, Kavuka ve Rüşdi savunma sistemlerine dair biraz daha farklı bir tasvir sunmaktadır. [Bruce 2002 ss. 138–9]}

EEF piyadesinin veya süvarisinin Şeria'ya yönelik herhangi bir taarruzu veya kuzeye doğru yarma teşebbüsü, Birüssebi'den gelen demiryolu hattının doğusunda, Hureyra'nın güneydoğusunda yer alan ve birbirini destekleyen bir dizi küçük tabyadan açılacak yan ateşleriyle (enfilade) durdurulabilirdi. Demiryolunun batı tarafı Kavuka sistemi tarafından savunulmakta, bu sistem de Gazze-Birüssebi yolunu ikiye bölen Rüşdi sistemi ile güçlü bir siper hattı vasıtasıyla birleşerek Hureyra ve Şeria Vadisi'ne doğru uzanmaktaydı. Burada, müstahkem Hureyra tabyası hattı vadinin diğer tarafından, Gazze-Birüssebi yolunu tekrar kesen Mustafa siperlerine kadar teşmil ediyordu. Rüşdi sisteminden, Şeria'nın güneyindeki mühimmat depolarına giden bir dekovil hattı bulunmaktaydı.^{[30]Falls 1930 Vol. 2 Harita 8[36]Dalbiac 1927 ss. 124–5[37]Massey 1919 s. 40} Bu güçlü Osmanlı ön hattı, müdafaa için ideal bir arazi üzerinde uzanmaktaydı. Siperler derin ve iyi gizlenmişti; güneydeki hafif engebeli, oldukça açık ve çıplak araziye tamamen hakim bir konumdaydı. Birbirini takip eden siper hatları arasında, taşlık arazide ilerlemek zorunda kalan taarruz piyadesi için hiçbir tabii örtü bulunmamaktaydı.^{[38]Dalbiac 1927 s. 126}

“Uçak fotoğrafları; Rüşdi ve Kavuka siperlerinin derin, iyi mevzilendirilmiş ve Birüssebi'dekinden dahi daha teferruatlı olduğunu göstermekteydi. Bunlar bir ateş siperi, ona kabaca paralel bir kontrol siperi ve çok sayıda münakale siperinden müteşekkildi. Makineli tüfek mevzileri her yerdeydi ve yan taraf, Birüssebi-El Halil yolu civarındaki oldukça sarp arazide nihayete eren, doğudaki tepeler üzerine kurulmuş bir dizi bağımsız mevzi ile korunmaktaydı.”

Bununla birlikte, 5 Kasım akşamı Kudüs'e vardığında von Falkenhayn, Kress von Kressenstein'a Gazze ve kasabanın doğusundaki Sekizinci Ordu'nun ağır toplarını, bir kısmını demiryolu vasıtasıyla naklederek Vadi Hesi'nin (Wadi Hesi) kuzeyine geri çekmesi talimatını vermiştir.^{[12]Falls 1930 Vol. 2 s. 106}

Zuheilika Grubu

Yedinci ve Sekizinci Orduların ihtiyat kuvveti olan ve Albay Ali Fuad Bey (Cebesoy) komutasındaki Zuheylika Grubu; 4/5 Kasım gecesi Hirbet Sihan ve Hureyra savunmasındaki 26. Tümen'in bir kısmının geri çekilmesiyle teşkil edilmiştir. Yaklaşık 1.000 asker, Hureyra'nın 5 mil kuzey-kuzeydoğusundaki Hirbet Zuheilika'ya doğru geri çekilmiştir. Bu kuvvetler, Osmanlı savunmasının ciddi tehdit altındaki bölümlerini takviye edebilmek maksadıyla Hirbet Zuheilika'da merkezi bir konumda toplanmıştır. 6 Kasım akşamına gelindiğinde, 60. (Londra) Tümeni'nin taarruzu sırasında Şeria Vadisi'ni müdafaa etmekteydiler.^{[12]Falls 1930 Vol. 2 s. 106[39]Grainger 2006 ss. 135–7}

Taarruz Kıtalari

İngiliz XX. Kolordusu (geçici olarak Çöl Atlı Kolordusu'na bağlı olan 53. (Galler) Tümeni ve İmparatorluk Hecinsüvari Kolordusu hariç), Gazze-Birüssebi hattının merkezindeki Kavuka siper sistemine taarruz edecekti.^{[16]Downes 1938 ss. 664–5} Allenby, Tel eş-Şeria'nın güneyinden icra edilecek ana yan taarruzu için 40.000 piyadeden müteşekkil dört tümeni burada yoğunlaştırmıştır.^{[31]Grainger 2006 s. 137}

6 Kasım şafağında; 74. (Yeomanri) Tümeni sağ kanatta demiryolunun doğusundaki tahkimatların hemen yakınına, 60. (Londra) Tümeni merkezde Bir Ebu İrkayık'ın (Bir Abu Irqaiyiq) kuzeyine ve 10. (İrlanda) Tümeni ise sol kanada yerleşmiştir. Bu üç piyade tümeni; XX. Kolordu ağır topçusu olan 15. ve 181. Ağır Bataryalar ile 378., 383. ve 440. Muhasara Bataryaları tarafından desteklenmiştir. Sol yanda Avustralya Süvari Tümeni, sağ yanda ise 53. (Galler) Tümeni ile irtibatı sağlayan Yeomanri Süvari Tümeni konuşlanmıştır.^{[40]Falls 1930 Vol. 2 s. 95, Harita 8}

İngiliz XX. Kolordusu, kuzeybatı istikametinde taarruz etmek üzere Hureyra tahkimatlarının doğu ve güneydoğusunda toplanmıştır. 74. (Yeomanri) Tümeni demiryolunu ve demiryolunun doğusundaki savunma hatlarını ele geçirdikten sonra, 60. (Londra) Tümeni Kavuka siperlerine saldırıp burayı zapt edecek ve ardından Şeria'yı ele geçirmek üzere ilerleyecekti.^{[41]Bruce 2002 ss. 138–9} 6 Kasım'daki bu taarruzlara hazırlık mahiyetinde; Kavuka sistemi, muhtemel yayılma hatları, güzergâhlar ve topçu mevzileri dâhil olmak üzere titizlikle keşfedilmiştir. 5/6 Kasım gecesi tümenler taarruz için toplanma bölgelerine intikal etmiştir.^{[23]Dalbiac 1927 ss. 125–6}

EEF'nin Taarruz Hazırlıkları

3 Kasım sabahı Allenby, XX. Kolordu ve Çöl Süvari Kolordusu'na; Şeria ve Nejile'nin hedef alınacağı, 4 Kasım'da başlatılacak bir taarruz için hazırlanma emri vermiştir.^{[42]Falls 1930 Vol. 2 s. 88} Savaş Ofisi'ne (War Office) gönderdiği raporda şu ifadelere yer vermiştir: "Bugün, kuvvetli ve sıcak bir güney rüzgârının sürüklediği toz ve pusla geçti; keşif faaliyetleri zorlaştı. Türklerin her iki yanda ne yaptığını tam olarak bilmiyorum; ancak geri bölgelerde serbestçe birlik kaydırdıkları görülüyor. Subaylarım ve adamlarım zinde ve kendilerine güvenleri tam... Mevcut kadro gücümü muhafaza edin; umarım her şey yolunda gidecek."^{[43]Allenby'nin Robertson'a mektubu, 3 Kasım 1917; Hughes 2004 ss. 73–4 içinde} Birüssebi'nin zaptından istifade etmek için bu taarruzun bir an evvel başlatılmasını istese de, 4 Kasım'da Birüssebi'de yapılan tüm tümen komutanları toplantısının ardından harekât ertelenmiştir. Chetwode, saat 10.15'te gönderdiği telgrafta şunu bildirmiştir: "General Chauvel ve ben, yaptığımız en kapsamlı istişareler neticesinde; su sıkıntıları ve adamların susuzluğu sebebiyle 6 Kasım'a kadar ertelemenin kaçınılmaz olduğuna büyük bir isteksizlikle karar verdik." Allenby bilahare Birüssebi'ye giderek Chauvel ve Chetwode ile görüşmüş ve ertelemeyi onaylamıştır.^{[42]Falls 1930 Vol. 2 s. 88}

“Askeriyede tam bir keşmekeş ve telaş hâkim. Yerliler, eşekleri ve develeriyle birlikte bir araya toplanmış, hepsi perişan bir hâlde (her zamanki hâlleri). Traşsız develer, askılarında taştan su testileri taşıyor. Atlı Askerî İnzibatlar halk üzerinde otorite kurmaya çalışıyor. Kızılhaç araçları, insan enkazlarıyla işlerini bitirmiş bekliyor. Zırhlı araçlar silahlarını temizliyor. Nakliye kolları yem yığınları ve tepeleri arasında mekik dokuyor. Su kırbaları taşıyan develer, mevki üzerinde alçaktan uçan uçaklar. Hasar görmüş pompa istasyonu çalışıyor... Süvari birlikleri durmaksızın gelip geçiyor.”

Birüssebi'nin zaptından sonra burada geçici olarak konuşlanan EEF kuvvetleri günlük 400.000 galon suya ihtiyaç duymaktaydı ve su kaynakları mümkün olan her yerde geliştirilse de, birliklere su konvoylarla taşınmaktaydı. 2 ve 5 Kasım tarihleri arasında adamlar ve atlar için yetersiz su ve iaşe ana mesele hâline gelmiştir. Bu süre zarfında Tel el-Huveylfe bölgesinde çarpışmalar devam ederken, atların sulanması için 28 mil gerideki Birüssebi'ye götürülmesi gerekmiştir.^{[44]Blenkinsop 1925 ss. 201, 204} Dahası, Hureyra ve Şeria taarruzları için toplanan ve "süvari harekâtı için tamamen elverişsiz" kıraç bir çöl bölgesinde konuşlanan birliklerin; harekâta başlamadan evvel her adam için fazladan bir günlük ikmal maddesine ve her hayvanın "suya doymasına" ihtiyacı vardı. Su ikmali ancak 6 Kasım'a gelindiğinde yeterli seviyeye ulaştırılabilmiştir.^{[45]Falls 1930 Vol. 2 s. 92[46]Blenkinsop 1925 s. 204}

60. (Londra) Tümeni'nden Londralı bir er durumu şöyle tasvir etmektedir: "Tahayyül edilebilecek en moral bozucu arazide, susuzluk içinde bir gün geçiriyoruz... Winchester civarındaki bayırlara benziyor ama tek düze bir toz renginde; ne bir yeşillik ne de bir yerleşim izi var. Tamamen kıraç. Tepeler aşıp vadiler geçiyoruz. Tasavvur edilemez toz bulutları. Öyle yoğun ki, önündeki adamı gözden kaybetmemek için içgüdüsel olarak ona yaklaşıyorsun. Kendi ayaklarını veya onları nereye bastığını göremiyordun. En kötüsü buydu... bir adam ancak on adım öteden dikkatle bakınca seçilebiliyordu. Tozun içinde develer, yük katırları, cephane arabaları, vagonlar, toplar ve savaşın tüm o gürültülü teçhizatı ilerliyor."^{[47]Er Doug H. Calcutt'un Günlüğü (2/16. Londra Alayı, 179. Tugay, 60. (Londra) Tümeni) 4 Kasım 1917; Woodward 2006 ss. 112–3 içinde}

Konferansın ardından Chauvel, Birüssebi'deki su yükünü hafifletmek için Avustralya Süvari Tümeni'ne öğleden sonra Karm'a geri dönme emri vermiştir. Asluj ve Birüssebi'deki su kaynakları kısıtlı olduğundan, tümenin atları son adamakıllı suyunu 30 Ekim'de Halasa'da (Khalasa) içmişti.^{[48]Gullett 1941 ss. 142–3[49]Australian Mounted Division War Diary October 1917 AWM4-1-58-4part1[50]Hill 1978 ss. 125–6[51]Bu geri çekilme hamlesinin, "Birüssebi'deki galibiyet payının ne kadar dar bir marjda olduğunu" gösterdiği öne sürülmüştür. [Gullett 1941 ss. 412–3]} Tüm çadırlar bir gün evvel intikal hazırlığı için söküldüğünden, 4. Atlı Piyade Sıhhiye Müfrezesi (Light Horse Field Ambulance) sabah boyunca dışarıda pansuman yapmıştır. Öğleyin emirler alınmış ve öğle yemeğinden sonra sıhhiye müfrezesi, tugaylarının geri kalanıyla birlikte saat 14.00'te Karm'a doğru yola çıkarak 22.00'de oraya varmıştır. "Toz içinde korkunç bir sürüş... Birüssebi ve Buggar üzerinden doğrudan 15 mil. Toz o kadar yoğundu ki ancak önündeki deveyi seçip takip edebiliyordun. Tugayı kaybettik ve geceyi Karm'da kamp kurarak geçirdik."^{[52]Hamilton 1996 s. 76} Avustralya Süvari Tümen Katarı (5. Süvari Tugayı'nın 38. Bölüğü hariç, ancak 7. Süvari Tugay Katarı dâhil), Birüssebi'den 16.00'da ayrılıp 23.00'te Karm'a ulaşmıştır.^{[53]Australian Mounted Division Train War Diary November 1917 AWM4-25-20-5}

XX. ve XXI. Kolorduları birbirine bağlayan gözetleme hattı, 5 Kasım'da 5. Süvari Tugayı yerine 7. Süvari Tugayı'nın eklendiği Avustralya Süvari Tümeni tarafından devralınmıştır. Bu tümen, su ikmali için Birüssebi'ye çekilen Yeomanri Süvari Tümeni'nin yerini almıştır.^{[54]Falls 1930 Vol. 2 s. 90[55]Egyptian Expeditionary Force General Staff Headquarters War Diary 5 November 1917 AWM4-1-6-19part2} Sabah saatlerinde ana taarruzun hazırlıklarına şahit olduklarında; "bol miktarda nakliye ve mühimmat, hepsi ileri gidiyor" notunu düşmüşlerdir.^{[52]Hamilton 1996 s. 76} 11. ve 12. Atlı Piyade Alayları (4. Atlı Piyade Tugayı), 5 Kasım günü 06.30'da Vadi Hanefiş (Wadi Hanafish) hattında 22. Süvari Tugayı'nın yerini almış; 4. Atlı Piyade Alayı ise 16.00'ya kadar ihtiyat olarak kalıp, sonrasında hattı 10. (İrlanda) Tümeni ile birleşecek şekilde genişletmiştir. Bir saat sonra, 4. Atlı Piyade Alayı'ndan bir müfreze, 10. (İrlanda) Tümeni topçusunu korumak üzere Semara ve İmleyih vadilerinin (Wadis Semara and Imleih) birleşme noktasını tutmuştur. Bu esnada atlar, 09.00'dan 17.30'a kadar Vadi Fara'ya sulanmaya gönderilmiştir; her dört ata bir adam refakat etmiş, adam ve at için birer öğünlük iaşe verilmiştir.^{[56]4th Light Horse Brigade War Diary November 1917 AWM4-10-4-11[57]12th Light Horse Regiment War Diary AWM4-10-17-10}

Birüssebi'nin zaptından sonraki altı günlük gecikmeye rağmen, "taarruz artık en elverişli şartlar altında icra edilmek üzereydi." 19. Tümen de dâhil olmak üzere en az yedi Osmanlı piyade alayı, Birüssebi'nin kuzeyini, El-Halil yolu boyunca ve Tel el-Huveylfe'de savunmaktaydı; bu durum Şeria Vadisi boyunca uzanan 6,5 millik hattı tutmak için geriye sadece iki alay bırakmıştır.^{[58]Falls 1930 Vol. 2 p. 95[59]Su yetersizliği ve nakliye zorluklarının neden olduğu gecikmenin "adamlarımıza dinlenme imkânı verdiği, ancak düşman için paha biçilemez bir değer taşıyarak birliklerini dilediği gibi kaydırmasına olanak sağladığı" iddia edilmiştir. [Dalbiac 1927 s. 125]} Ana mühimmat deposu Birüssebi'nin kuzeybatısında kurulmuş; ayrıca bataryaların taşıdığı mühimmata ilaveten 74. Tümen Cephane Katarı tarafından Muveylih (Muweile) yakınlarında yaklaşık 7.000 adet 18 librelik top mermisi, 1.500 adet 4,5 inçlik obüs mermisi ve bir buçuk milyon hafif silah mühimmatından oluşan daha küçük bir depo tesis edilmiştir.^{[60]Falls 1930 Vol. 2 s. 93}

Taarruz Planı

EEF'nin Ekim ayında Gazze-Birüssebi hattını ele geçirmek için hazırladığı asıl planlar, Mürekkep Kuvvet (Composite Force) tarafından Atawineh tabyasına yönelik bir saldırıyı da ihtiva etmekteydi. 25. Hint Piyade Tugayı, bir Batı Hint taburu, Fransız Filistin ve Suriye Fransız Müfrezesi ve İtalyan Filistin Müfrezesi'nden (Distaccamento italiano di Palestina) müteşekkil, neredeyse bir tümen gücündeki bu kuvvet, Şeyh Abbas bölgesinde 75. Tümen'in doğusunda ordugâh kurmuştu. Bu taarruz vuku bulmasa da, söz konusu kuvvet ihtiyat olarak kalmıştır.^{[61]Grainger 2006, ss. 125–26}

Bir zamanlar aşılması imkânsız görünen Gazze-Birüssebi hattı artık sarsılmaya başlamıştı ve 6 Kasım şafağında Chetwode'un XX. Kolordusu'na bağlı üç tümen, Osmanlı savunma hattının merkezine geniş bir cepheden taarruz edecekti.^{[62]Woodward 2006 ss. 113–16} XX. Kolordu planına göre; 60. (Londra) ve 74. (Yeomanri) tümenleri 6 Kasım'da Şeria tabyasını ele geçirecek, 10. (İrlanda) Tümeni'nin 7 Kasım'da Hureyra'yı zapt etmesinin ardından 74. (Yeomanri) Tümeni kolordu ihtiyatını teşkil edecek, 60. (Londra) Tümeni ise Çöl Süvari Kolordusu'na bağlanacaktı. 53. (Galler) Tümeni ise Huveylfe bölgesindeki taarruzlarına devam edecekti.^{[63]Keogh 1955 s. 158}

XX. Kolordu'nun ilk hedefleri; Hureyra'da Şeria Vadisi'nden doğuya doğru, Birüssebi demiryolunun her iki yanına ve 2 mil kuzeydeki Şeria Vadisi'ne kadar uzanan, Kavuka Sistemi olarak bilinen uzunluğundaki siperlerdi. Yaklaşımları vadiler haricinde tabii örtüden mahrum olan, kıraç ve tozlu bir düzlükten tepelerin eteklerine kadar kazılmış bu siperler; ateş hattında iki alayı bulunan 16. Tümen tarafından tutulmaktaydı.^{[64]19 Nisan'daki İkinci Gazze Muharebesi esnasında da 16. Tümen, Tel eş-Şeria ve Hureyra'daki aynı bölgede konuşlandırılmıştı. [Falls Cilt 1 s. 349]}

Demiryolunun batı tarafında, birbirine çok sayıda münakale siperiyle bağlı, birinci hatta paralel ve neredeyse kesintisiz bir ikinci hatla tahkim edilmiş sürekli bir siper tertibatı mevcuttu. Bu tahkimatlar güneydoğu, güney ve güneybatıya bakan bir yarım ay şeklindeydi. Demiryolunun doğu tarafındaki tahkimatlar o kadar güçlü değildi ve aralarında mesafe bulunan, güneye bakan bir dizi müstahkem mevkiden oluşmaktaydı. Demiryolunun batısındaki savunmayı güçlendiren tel örgüler sık veya kesintisiz olmasa da ve doğu tarafında hiç tel örgü bulunmasa da, tüm tahkimatlar uygun şekilde mevzilendirilmiş ve inşa edilmişti.^{[34]Falls 1930 Vol. 2 ss. 93–4[65]Erickson 2007 s. 99}

Bu Osmanlı savunma hatları, İkinci Gazze Muharebesi sırasında cephe taarruzlarına karşı metanetini ispat etmişti. Bu sebeple cepheden değil, yanlardan saldırıya uğrayacaklardı.^{[65]Erickson 2007 s. 99[66]Falls 1930 Vol. 2 s. 94} Lakin bir yan taarruzu için uygun mevzii almak ve Osmanlı hattını yan ateşine (enfilade) tutabilmek için; 53. (Galler) Tümeni'nin Osmanlı kuvvetlerini geri püskürtmesi, Vadi Huveylfe'nin kuzeyinde ve Tel el-Huveylfe'nin 5 mil batı-kuzeybatısında yer alan Huveylfe - Rujm edh-Dhib hattını işgal etmesi icap ediyordu.^{[66]Falls 1930 Vol. 2 s. 94} Ancak tümen komutanı, "solundan ileriye doğru baskı yapmaksızın" Huveylfe mevziine yönelik bir taarruzu savunmuştur.^{[58]Falls 1930 Vol. 2 p. 95}

XX. Kolordu'nun üç tümeninin yan taarruzları için gereken alanın darlığı sebebiyle plan; sağ kanattaki 74. (Yeomanri) Tümeni'nin, demiryolunun doğusundaki savunma hatlarına bir yan taarruzu icra etmesi ve ardından 60. (Londra) Tümeni'nin Kavuka sistemi üzerinden Tel eş-Şeria'nın kuzeyindeki yüksek araziye yönelik cephe taarruzu sırasında sağ yanını himaye etmesi şeklinde belirlenmiştir. 60. (Londra) Tümeni'nin cephe taarruzu; sağda 180. Tugay ve solda 179. Tugay tarafından, her biri birer topçu grubuyla desteklenecek şekilde icra edilecek, 181. Tugay ise tümen ihtiyatında kalacaktı. 10. (İrlanda) Tümeni'nden bir tugay, 179. Tugay'ın sol yanını himaye edecekti. Müteakiben, 60. (Londra) Tümeni ve 10. (İrlanda) Tümeni'nden bir tugay demiryolunu geçerek demiryolunun batısındaki siper hattının 2 millik kısmını zapt edecek; 10. (İrlanda) Tümeni'nin kalan iki tugayı ise kolordu ihtiyatını teşkil edecekti.^{[38]Dalbiac 1927 s. 126[58]Falls 1930 Vol. 2 p. 95}

Muharebe

6 Kasım

XX. Kolordu’nun Hureyra ve Şeria savunma hatlarına yönelik taarruzu, güneydoğudan kuzeybatı istikametine doğru icra edilmiş; bu durum piyadenin Osmanlı siperlerine yan ateş açabilecek bir açıyla yaklaşmasına imkân tanımıştır.^{[63]Keogh 1955 s. 158} Osmanlı savunma hatları, güneyden gelecek bir taarruza mukavemet edecek şekilde inşa edilmişti. İkinci Gazze Muharebesi sırasında bu yönden yapılan saldırıların geçit vermez olduğu ispatlanmıştı. Lakin bu defa, 74. (Yeomanri) Tümeni doğudan hazırlık taarruzunu başlatırken, 60. (Londra) Tümeni tarafından icra edilecek ana taarruz güneydoğudan başlatılacaktı.^{[67]Grainger 2006 s. 142}

Hazırlık Taarruzu

Saat 03.30 itibarıyla mevzilerine varan 74. (Yeomanri) Tümeni'nin, demiryolu hattının doğu tarafındaki Osmanlı savunmasına yönelik taarruzu; sol kanatta Kraliyet Sahra Topçusu'na (RFA) bağlı 44. ve 117. Tugaylarca desteklenen 229. Tugay ve sağ geride RFA 268. Tugayı tarafından desteklenen 230. Tugay ile başlatılmış; 231. Tugay ise sağ yanda, kendisine bağlı 10. Dağ Bataryası desteğinde kademeli olarak tertiplenmiştir.^{[68]Falls 1930 Vol. 2 s. 96[69]Bruce, tümenin savunma hatlarına saldırı mesafesine gelmeden evvel yaklaşık 'lik açık araziyi marşla geçtiğini belirtmektedir. [Bruce 2002 s. 139]}

“Aniden, hiçbir ikaz olmaksızın bir aydınlatma fişeği (Very light) yolu ve yürüyüş kolunu; sağımızda iki yüz, üç yüz, dört yüz yarda ötemizi göz kamaştırıcı bir parlaklıkla aydınlattı. Bu etkinin ürkütücü olduğunu söylemek hafif kalır; Osmanlı ileri karakollarıyla fiilen temas hâlindeydik. Işığın patlamasının hemen ardından etrafımızda vızıldayan mermi kasırgası, fark edildiğimizin kanıtıydı... Birkaç dakika içinde yoldan uzaklaşarak siper aldık ve nispeten güvenli bölgeye geçtik.”

74. (Yeomanri) Tümeni'nin baskın taarruzu, demiryolunun doğusuna kazılmış yaklaşık uzunluğundaki tek hatlı siperlere yönelikti. Bu siperler iyi mevzilendirilmiş olsa da tel örgü engelleriyle korunmamaktaydı. Taarruz; herhangi bir hazırlık ateşi veya baraj ateşi açılmaksızın, sarp yamaçlı vadilerle bölünmüş yanık çayırlıklar ve ekili araziler üzerinden gerçekleştirilmiştir. Saat 04.00'te saldırıya başlayan 16. Tabur Sussex, ilk hedefini bir saat sonra ele geçirmiştir. İki müstakil takımın süngü hücumu, müteakiben çok daha güçlü savunulan bir dairesel tahkimatı zapt etmiştir. 30 Osmanlı askerinin öldüğü "çetin bir mücadelenin" ardından mevzi ele geçirilmiş ve 70 esir alınmıştır.^{[70]Falls 1930 Vol. 2 ss. 96–7[71]Wavell 1968 s. 133} Osmanlı kuvvetleri tarafından, sol kanattan Tel eş-Şeria'dan ve sağ kanattan 27. Tümen'den ilerleyerek 74. (Yeomanri) Tümeni'ne karşı yapılan birkaç karşı taarruz teşebbüsü başarısızlıkla neticelenmiştir.^{[72]Grainger 2006 s. 139} Buna rağmen 74. (Yeomanri) Tümeni süratle ilerlemiş; 230. Tugay saat 06.00'ya kadar üç istihkâmı, 229. Tugay ise kısa süre sonra dört tanesini daha ele geçirmiştir. Bu aşamadan sonra topçunun yakın desteği mümkün hâle gelmiştir.^{[73]Falls 1930 Vol. 2 s. 97}

“...istikameti doğru tuttuklarını görünce bataryanın gelişini beklemek üzere geri döndüm. Çok geçmeden geldiler... ve sanki bir "eğitim tatbikatındaymışçasına" ateşe başladılar. Ateş emirleri ulaşmıştı ve dikkate değer derecede kısa bir sürede sağ kesimi menzile almıştık. Tepenin hemen ötesinden gelen aralıksız tüfek sesleri, piyademizin çatışmaya girdiğini gösteriyordu. Geriye baktığımda tüm ovanın ilerleyen birliklerle; diğer tugayların bataryalarıyla, tümen topçu katarıyla (DAC), ordu hizmet kıtalarıyla (ASC) ve deve konvoylarıyla hareketlendiğini gördüm. Kısa süre sonra kademeli olarak artan bir menzille istikrarlı bir ateş açmaya başladık. Aniden arkadan korkunç bir patlama sesi geldi ve tümen topçu katarının ilerleyen kolunun ortasında bir duman bulutu yükseldi; bunu hemen vagonlardaki mermilerin patlama sesleri izledi. Bir Osmanlı uçağı kolu bombalamıştı. Osmanlı pilotu, aşağıda bekleyen diğer asker yoğunluklarına da art arda iki bomba daha bıraktı.”

231. Tugay cephesinde müdafiler, mevzinin 24. Tabur Welch (231. Tugay) tarafından ele geçirildiği saat 07.00'ye kadar "cesurca bir mücadele" vermişler ve gün boyu karşı taarruzlarını sürdürmüşlerdir. 229. Tugay da kaktüs çitleriyle korunan müdafilerin sert direnişiyle karşılaşmış ve hedeflerini ancak 08.30'da ele geçirebilmiştir. 16. Sussex Alayı Taburu; bir Lewis makineli tüfeği ve iki piyade takımı desteğinde saldırarak üç subay, 25 er ve 229. Tugay kıtalarına ateş açmakta olan bir bataryayı ele geçirmiştir. Daha sonra Osmanlı kuvvetleri tarafından iki güçlü karşı taarruz başlatılmış, bu esnada batarya neredeyse geri alınmak üzereyken RFA 268. Tugay topları Osmanlı birliğini imha etmiştir.^{[73]Falls 1930 Vol. 2 s. 97} Kısa bir duraksamanın ardından 229. Tugay, topçunun yan ateşi desteğinde tekrar batıya yönelmiş ve bu safhada daha zayıf bir direnişle karşılaşmıştır. Saat 13.15 sularında tugay, nihai hedefi olan demiryolu hattına ulaşmış ve bu sırada "koşum takımlarını bağlayarak" (hayvanları top arabalarına bağlayarak) geri çekilmeye hazırlanan bir başka Osmanlı sahra bataryası ele geçirilmiştir.^{[74]Falls 1930 Vol. 2 s. 98}

Kavuka Savunma Hattı

Saat 03.30'da 60. (Londra) Tümeni'ne bağlı taarruz tugayları mevzilerine doğru ilerleyişe geçmiştir.^{[38]Dalbiac 1927 s. 126}

“Yaklaşık iki mil ötede bir bombardıman devam ediyor... İki mil yürümemiz gerekiyor ama vardığımızda şafak sökmüş olduğu için bu iki mil pek şüpheli görünüyor. Umarım makineli tüfek ve piyade ateşi altında katetmemiz gereken , bu yürüyüşün iki mile benzediğinden daha çok 1.000 yardaya benziyordur.”

Saat 08.00'de, 180. ve 179. Tugaylar (60. Tümen) ile 179. Tugay'ın solundaki 10. (İrlanda) Tümeni'ne bağlı bir tugay, 74. (Yeomanri) Tümeni'nin ilerleyişine uygun olarak harekete geçmiştir. 74. (Yeomanri) Tümeni süratle mesafe kat ederken, 60. (Londra) Tümeni "topçu nizamında" (artillery formation) ilerlemiştir. Saat 10.30 itibarıyla 10. (İrlanda) ve 60. (Londra) tümenlerinin topçusu mevzi almış ve düşman siperlerini hedeflemeye başlamıştır. Toplar, saat 12.15'e kadar tel örgü tahribine devam etmiş; o sırada 18 librelik batarya, Vadi Semara'nın (Wadi Samarra) sağ kıyısında, demiryolunun hemen doğusunda genişliğinde iki gedik açmıştır. Aynı zamanda, 74. (Yeomanri) Tümeni'nin ileri kısımlarının nihai hedefleri olan Şeria istasyonunun güneyindeki demiryoluna ulaştığı bildirilmiştir.^{[38]Dalbiac 1927 s. 126[71]Wavell 1968 s. 133[74]Falls 1930 Vol. 2 s. 98}

İki tümenin sahra topçusu demiryolunun batısındaki siperleri bombardıman altına alırken, 96. Ağır Topçu Grubu Kh. Kauwukah yakınlarındaki çift sıra siperleri hedef almak üzere ileri kaydırılmıştır.^{[75]Falls 1930 Vol. 2 s. 98, Harita 8}

“Bir anda nizam alıp mevzilendiler; ancak daha onlar yerleşmeden şarapneller aralarında patlamaya (güm, güm, güm) başladı. Onlar [Kraliyet Atlı Topçusu] en ufak bir duraksama göstermediler. Sanki eğitim tatbikatındaymışçasına işlerine devam ettiler. Atların koşumlarını çözüp onları geri götürdüler (bir tanesi boşta kalmıştı, bacağından yaralıydı ama atlar gayet sakindi). Ben tam yeni bir nokta arayacaklarını düşünürken, onlar da kendi sıralarında gürlemeye başladılar ve nihayetinde Türk topları sustu! Muazzam.”

Demiryolunun batı tarafındaki Kavuka ve Rüşdi siper sistemlerine yönelik 180. ve 179. Tugaylar (60. Tümen) ile 31. Tugay (10. Tümen) taarruzu, 74. (Yeomanri) Tümeni demiryolunu ele geçirdikten sonra başlamıştır.^{[74]Falls 1930 Vol. 2 s. 98} Bir grup Osmanlı askerinin geri çekildiğini gören Tuğgeneral Fitz J. M. Edwards (179. Tugay Komutanı), 180. Tugay henüz mevzi alamadan saat 13.35'te taarruz emri vermiş; bu sebeple 179. Tugay yoğun topçu ve makineli tüfek ateşine maruz kalmıştır. Londra Alayı'nın 2/18. ve 2/19. taburları (180. Tugay) ile 2/13. ve 2/16. taburları (179. Tümen), yakın destek sağlayan bir diğer tugay ile birlikte taarruzu başlatmıştır.^{[76]Falls 1930 Vol. 2 ss. 98, 663}

60. (Londra) Tümeni, cephe taarruzuna "topçu nizamında" ilerleyerek başlamış; her biri "30 ila 40 kişiden müteşekkil piyade takımları, kontrolü sağlamak ve zayiatı sınırlamak için birbirinden yaklaşık mesafede sık nizamda marş etmiştir." Bu şekilde yayılınca, "bir top mermisi ancak tek bir takımı saf dışı bırakabiliyordu."^{[77]Topçu E. C. Powell, Hafif Havan Bölüğü, 60. (Londra) Tümeni; Woodward 2006 s. 114 içinde} 180. Tugay’ın taarruz eden Londra Alayı taburları (yakın destekte 2/20. ve ihtiyatla 2/17. taburla beraber 2/18. ve 2/19. taburlar),^{[78]Dalbiac 1927 s. 127} "hafif silah ateşine maruz kaldıklarında, adamlar her biri komşusundan yaklaşık mesafede olacak şekilde dalgalar hâlinde açık nizama geçmiş"; takip eden dalgalar ise "yaklaşık mesafeden" gelmiştir. Öncü dalgalar "biçildikçe", onlardan boşalan yerler bir sonraki piyade dalgası tarafından doldurulmuştur. "Nihai süngü hücumu için" ön hat "oldukça yoğun bir şekilde tahkim edilmiştir."^{[77]Topçu E. C. Powell, Hafif Havan Bölüğü, 60. (Londra) Tümeni; Woodward 2006 s. 114 içinde}

“Duman ve toz bulutu içinde diğer takımları seçebiliyorum... Topçumuz kulağımızın dibinde durmaksızın gürlüyor ve mermiler her iki yönde de çığlık atarak geçiyor. Mümkün olduğunca yere yakın çömeliyoruz (takım komutanımız gayet sakin). Başımı su mataramla korumaya çalışıyorum. Teleskopik nişangâhım takılı ama üstü kapalı. Tüfeğimle beraber iyice kirleniyor. Zihnim her türlü şeyle meşgul. Bir gümleme, ıslık ve patlama sesiyle (ki size isabet edecek olanı asla duymazsınız) biri üzerimize iniyor ve Feakes boynundan vuruluyor. Sedye taşıyıcıları çağrılıyor vs. Makineli tüfekler, havanlar ve topçular hepsi devredeyken; tepenin ardında neler olup bittiğinden veya neler olduğundan bihaber halde çöküp bekliyoruz. "A" ve "C" bölükleri ilk dalgada taarruz edecek.”

179. Tugay'ın taarruz eden Londra Alayı taburlarından soldaki 2/13. ve ön hattaki 2/16., çok yoğun bir ateş altında ilerleyerek ilk hedeflerini hızla ele geçirmiştir. Müteakiben, destek kuvveti olan 2/15. Tabur onların arasından geçerek ilerlemiş ve onu 2/19. Tabur yakından takip etmiştir. İhtiyatta 14. Londra Alayı (London Scottish) ve tümen istihkam birliği olan 1/12. Sadık Kuzey Lancashire Alayı Taburu bulunmaktaydı.^{[78]Dalbiac 1927 s. 127[79]Falls 1930 Vol. 2 s. 663}

Piyadenin hemen üzerinden geçen EEF sahra topları ve makineli tüfeklerinin baraj ateşi, "dayanılmaz" ve sersemletici bir "kakofoni" yaratmaktaydı. 179. Tugay'ın önündeki "uzun aşağı meyilli yamaç", kumun üzerinde "dolu taneleri" gibi fışkıran mermilerle delik deşik olmuştu. Taarruz başladıktan kısa bir süre sonra, yere serilmiş adamlar araziyi doldurmuştu ve "adamlar kollarını havaya kaldırıp kafa üstü düşüyor; kimi hareketsiz kalıyor, kimi ise acı içinde kıvranıp çığlık atıyordu." "Duman ve toz sisiyle örtülmüş" Osmanlı siperlerine doğru yükselen açık arazi boyunca koştular.^{[80]Powell, 179. Tugay Stokes Havan Baraj Ateşi; Woodward 2006 s. 115 içinde}

“Kulaklarımız mermilerden ve makineli tüfeklerden başka bir şeyi duymuyor. Aralığımız 14 adım ve hattı korumak zorundayız. Zamanımız bununla geçiyor. Vıj. Vıj. Vıj. Mermiler başımızın yanından uçup gidiyor. "Sola açıl", "Sağa açıl", "Toplanmayın", "Sol omuz ileri" gibi bağırışlar duyuluyor. Bir adam vuruluyor ve mermiler etraftaki yerde zıp zıp sekiyor (şükürler olsun ki top mermisi değil). Adam inliyor. Heyecanlı değilim, sadece endişeliyim. [Küçük bir sırtı aştıktan sonra Calcutt'a ateş etme emri verilir] Nişangâhımdan bakıyorum, sadece duman ve toz görüyorum. Bir el ateş ediyorum ve mühimmatı saklamaya karar veriyorum. Kalkıp tekrar devam ediyorum. Hâlâ vurulmadım. Karşıya fırlıyorum. Nefes nefese kalmış bir hâlde bir sığınağın altına gizleniyorum...”

Sağ kanattaki 180. Tugay'ın (60. Tümen) Londra Alayı taburları 2/18. ve 2/19., engebeli ve açık arazi üzerinden süratle ilerlemiştir. Üzerlerine yöneltilen ağır Osmanlı baraj ateşine rağmen, dağınık topçu nizamları sayesinde birçoğu sağ kalmıştır. Yakın destekteki 2/20. Tabur'un iki bölüğüyle birlikte düşmanı savunma hatlarından hızla söküp atmışlardır. Bu taburun D Bölüğü, 2/18. Tabur'un sağında bir boşluk bularak ilerlemiş ve Osmanlı garnizonunun tamamını öldürerek veya esir alarak müstahkem bir mevzii ele geçirmiştir. Bu esnada 2/18. Tabur iki adet 77 mm'lik top ve 60 esir; 2/19. Tabur ise 20 esir ele geçirmiştir.^{[78]Dalbiac 1927 s. 127[81]Er Doug H. Calcutt, 2/16. Londra Alayı, 179. Tugay, 60. Tümen; Woodward 2006 s. 114 içinde} Taarruz sırasında 180. Tugay'ın sağdaki taburu, 74. (Yeomanri) Tümeni'ne bağlı 231. Tugay'ın Lewis makineli tüfek ateşiyle himaye edilmiş; bu ateş aynı zamanda Osmanlı kuvvetlerinin toplarını Kavuka'nın gerisine çekmesine de mani olmuştur. Bu topları ele geçiren 60. (Londra) Tümeni taburu, "bu ganimeti kendilerine mal etmekten imtina etmiştir."^{[78]Dalbiac 1927 s. 127}

179. ve 180. Tugaylar, öncü kıtalar ateşle durdurulana kadar istikrarlı bir şekilde ilerlemiş; ardından güçlü bir ateş hattı kurup saldırıya geçmişlerdir. Taburlar ön siperleri ele geçirirken sahra topçusu ateşi arkadaki tahkimatlara kaydırmıştır.^{[74]Falls 1930 Vol. 2 s. 98} İlerleyen piyadenin kesilmemiş tel örgülere denk gelmesiyle taarruzda bir duraksama yaşanmış ve 179. Tugay Stokes havan baraj ateşi ileri çağrılmıştır. "İşte işimizi yaptığımız yer burasıydı. Arkadaşlara silahı kurmalarını söyledim ama menzil neydi? O karanlıkta nasıl tahmin edilebilirdi? Kendi adamlarımızın üzerine mermi yağdırmaktan Tanrı korusun."^{[80]Powell, 179. Tugay Stokes Havan Baraj Ateşi; Woodward 2006 s. 115 içinde}

Calcutt (60. Tümen) sonrasında yaşananları şöyle anlatıyor:

“Baraj ateşi hâlâ 50 yarda önümüzdeki tel örgülerde ve siperlerde patlıyordu. Alexander'ın önderliğinde demiryolu seddesinin üzerinden fırladık ve baraj ateşi yüzünden tel örgülerin önünde durduk. Tahrip kalıpları ve şarapneller toprak bulutları savuruyordu. Sağdan "Hadi gelin, o sadece bizim baraj ateşimiz" diye bağırışlar yükseliyordu (sanki bu bir şeyi değiştiriyormuş gibi). Soldan ise "Baraj ateşi kalkana kadar bekleyin" sesleri geliyordu... Bir dakika kadar sonra ateş kesildi ve Yüzbaşı Bruce tel örgülerden geçen ilk adam oldu. Onun açtığı gediğe yöneldim ve kısa süre sonra 8 fit derinliğindeki siperlere girip kendimizi güvende hissettik. Burası, çeşitli yönlerde taramamız emredilen bir labirent gibiydi. Süngümü ileri uzatmış, silahım dolu ve parmağım tetikte bekliyordum. Kenara çekildim, birini gördüm. Ben irkildim, o irkildi, sonra ikimiz de gülümsedik. Bu, benim istikametime doğru gelen, pimi çekilmiş bir el bombası tutan Humphreys'di. Her şeyden çok elindeki bombadan kurtulmak istiyor gibiydi. 8 fit derinliğindeki bu Hampton Court labirenti gibi siperlerde döne döne ilerledik... Labirenti, sonunda yukarı ve dışarı doğru meyillenene kadar takip ettik. Bölük artık tamamen dağılmıştı. Türkler arkadan var güçleriyle kaçıyorlardı... herkes çok heyecanlıydı ve herkes aynı anda konuşuyordu. Top mermilerimiz hâlâ çok yakınımızda patlıyordu. Kaçan Türklerin üzerine tüfek ve makineli tüfeklerle ateş açılıyordu. Esirler süngü zoruyla getiriliyordu.”

Saat 14.00 itibarıyla Kavuka sistemlerinin tamamı ele geçirilmişti.^{[78]Dalbiac 1927 s. 127} Çarpışmalar sırasında taarruz eden taraf 1.300 zayiat vermiş, buna mukabil 600'den fazla esir ve 12 top ele geçirilmiştir.^{[82]Falls 1930 Vol. 2 s. 100} Piyade düşmanın yan tarafına yerleştiğinde, 60. (Londra) Tümeni'nin sayısal üstünlüğü neticeyi "kaçınılmaz" kılmıştır. Bununla birlikte, "kararlı" piyade taarruzcularının "azim"i, "başarının büyük bir faktörü" olmuştur.^{[83]Falls 1930 Vol. 2 s. 101}

Sol kanatta, Karm ve Şellal'de konuşlu olan Avustralya Süvari Tümeni; XX. Kolordu ile Gazze'deki XXI. Kolordu arasındaki irtibatı sağlayacak şekilde mevzilenmişti.^{[83]Falls 1930 Vol. 2 s. 101} Saat 17.45'te, 4. Atlı Piyade Tugayı, Osmanlı askerlerinin 10. (İrlanda) Tümeni tarafından dövülen Semara köprüsünün kuzeyindeki Kh. Khauwkah yakınlarındaki bir tabyadan çekildiklerini bildirmiştir. 4. Atlı Piyade Tugayı'nın iki alayı hattı tutmaya devam ederken, bir alay saat 08.30'da Hureyra ve El-Magam istikametinde bir keşif icra etmiş; saat 12.55'te eş-Şeria'dan gelen yoğun topçu ve makineli tüfek ateşiyle durdurulduklarını ve Osmanlı birliklerinin Kherk'ten itibaren Şeria Vadisi hattını tuttuğunu rapor etmiştir. Bu keşif esnasında Şeria ve İmleyih vadilerinde uygun geçiş noktaları tespit edilmiştir. Saat 13.00'te 12. Atlı Piyade Alayı, sağ önlerindeki piyadenin, önlerinde mükemmel şekilde tertiplenmiş bir baraj ateşi himayesinde Şeria Vadisi'ne doğru ilerlerken çok az dirençle karşılaştığını bildirmiştir. Piyade iki saat sonra hâlâ ilerlemekteydi.^{[84]4. Atlı Piyade Tugayı Harp Ceridesi, Kasım 1917, AWM 4-10-4-11[85]12. Atlı Piyade Alayı Harp Ceridesi, Kasım 1917, AWM4-10-17-10}

Rüşdi Savunma Hattı

179. Tugay'ın Rüşdi savunma hattına doğru ileri sürülen keşif kolları, yalnızca yer yer ağır makineli tüfek ateşiyle mukavemet görmüştür.^{[78]Dalbiac 1927 s. 127} 179. Tugay'ın taarruzunun gerisinde, 31. Tugay (10. Tümen) saat 13.00'te harekete geçmiş; 5. Kraliyet İrlanda Piyadeleri Taburu, 179. Tugay'ın sol gerisinde, 2. Kraliyet İrlanda Piyadeleri Taburu ise onun biraz arkasında kademeli olarak mevzi almıştır. Bu ilave kıtaların ilerleyişiyle birlikte Rüşdi mevzilerinin tamamı süratle ele geçirilmiştir. İrlanda taburları demiryolunu zayiat vermeden geçerek ilk hedeflerini kolaylıkla zapt etmişlerdir. Kısa süren bir çatışmanın ardından müteakip hedef kazanılmış, bu da onları saat 14.30'da ele geçirilen nihai hedeflerine yaklaştırmıştır.^{[67]Grainger 2006 s. 142[78]Dalbiac 1927 s. 127[86]Falls 1930 Vol. 2 s. 99}

“Top arabaları ve mühimmat vagonları katar hattından öne geldiğinde, sırtı aşarak ele geçirilen Türk siperlerine doğru ilerledik... Sırtın hemen aşağısında ve bu noktada Türk hattını teşkil eden siperler kesiminin tam ortasında ateşe başladık. Sırtın tepesinden, kuzeye ve batıya doğru uzanan arazinin muazzam bir manzarası görülmekteydi; zemin yaklaşık ötedeki Şeria Vadisi yatağına doğru hafifçe alçalmaktaydı. Kuzeydoğuda ise Tel eş-Şeria belirgin bir şekilde yükseliyordu.”

Böylece Şeria ve oradaki su kaynaklarına yönelik ilerleyişin yolu açılmış oldu.^{[87]Dalbiac 1927 s. 128} Bu esnada Osmanlı kuvvetleri, Rüşdi sisteminden geri çekilerek Şeria Vadisi'nin karşı tarafındaki güçlü Hureyra Tabyası'na sığınmaktaydı.^{[67]Grainger 2006 s. 142[86]Falls 1930 Vol. 2 s. 99}

Şeria Demiryolu İstasyonu

Kavuka ve Rüşdi siper sistemlerinin zapt edilmesinin ardından, 60. (Londra) Tümeni saat 16.30’da kuzeye yönelmiş; Şeria'nın kuzeyindeki Şeria Vadisi (Wadi esh-Sheria) üzerinde güçlü bir köprübaşı tesis etme emrini almıştır. Bu kıtalar su kaynaklarını emniyete alacak ve Barrata'dan demiryolunun kuzeyine uzanan bir hattı işgal edecekti.^{[37]Massey 1919 s. 40[87]Dalbiac 1927 s. 128[88]Wavell 1968 s. 136} Taarruzu başlatmak üzere Osmanlı hattının güçlü merkez noktasına doğru kuzey istikametinde marşa geçmişlerdir.^{[89]Bruce 2002 s. 140} Saat 18.00 itibarıyla; sol kanatlarında Kh. Kauwukah’ın doğusundaki demiryolu üzerinde 10. (İrlanda) Tümeni, sağ kanatlarında ise 74. (Yeomanri) Tümeni olacak şekilde ilerlemekteydiler. Yeomanri Süvari Tümeni, hattı 74. (Yeomanri) Tümeni'nden, gün boyunca Tel el-Huveylfe'yi ele geçirmeye çalışan 53. (Galler) Tümeni'ne kadar teşmil etmekteydi.^{[86]Falls 1930 Vol. 2 s. 99[90]Allenby'nin Wigram'a mektubu, 7 Kasım 1917; Hughes 2004 s. 78 içinde}

181. Tugay (60. Tümen) Vadi Samarra'nın kuzeyinde toplanırken, 2/20. Londra Alayı Taburu'ndan (180. Tugay) bir bölük Şeria İstasyonu'na doğru ilerlemiş ve saat 17.00'de demiryolu makaslarının yakınına varmıştır.^{[86]Falls 1930 Vol. 2 s. 99} Burada 180. Tugay, Şeria demiryolu istasyonuna ve su depolarına hakim olan Kavuka’nın kuzey yamacındaki yüksek arazide ileri karakollar tesis etmiş; bu esnada 181. Tugay, 180. Tugay ile eşgüdümlü olarak Şeria’ya doğru ilerleyişine başlamıştır. Her tugay kendi topçu grubu tarafından desteklenmiş; ayrıca 60. (Londra) Tümeni'nin taarruzunu himaye etmekle görevlendirilen 74. Tümen topçusuna da ilerleyişi destekleme emri verilmiştir.^{[87]Dalbiac 1927 s. 128[91]Wavell 1968 s. 135}

Yeomanri topçu birliklerinin mevzi alması vakit almış; bu süre zarfında bazı topçu subayları diğer subay arkadaşları ve birliklerinden ayrı düşmüştür. "Kaybolan subaylarımızı nihayet geri getirdiğimizde; Tel eş-Şeria’ya, demiryolu istasyonuna ve Şeria Vadisi’ne giden yolu koruyan, ağır tel örgülerle çevrili güçlü bir siper hattına karşı... bir kez daha ateş açabilecek duruma gelmiştik."^{[92]Teğmen Robert H. Goodsall, Territorial Battery, Kraliyet Sahra Topçusu; Goodsall 1925 ss. 65–7 içinde}

Daha evvel savunma hattında bir gedik bulan 180. Tugay, 2/20. Londra Alayı Taburu'nun D Bölüğü, her iki yanda herhangi bir himaye olmaksızın ilerleyişini sürdürmüş; bazı esirler ve iki makineli tüfek ele geçirdikten sonra Şeria istasyonunun yaklaşık güneydoğusundaki küçük bir tepeye yerleşmiştir. Bu hakim noktadan saat 17.00 sularında Şeria'nın güçlü bir şekilde tutulduğunu ve Osmanlı takviye kuvvetleri ulaşmadan süratle bir taarruz başlatılması gerektiğini rapor etmişlerdir. 2/20. ve 2/17. Londra Alayı taburlarına Tel eş-Şeria'yı ele geçirmeleri ve demiryolu viyadüğünü koruyan bir köprübaşı kurmaları emredilmiştir.^{[87]Dalbiac 1927 s. 128} Bu ilerleyiş çok yoğun makineli tüfek ateşiyle karşılanmıştır.^{[93]Falls 1930 Vol. 2 ss. 99–100} 180. Tugay, 2/20. Londra Alayı Taburu Şeria demiryolu istasyonuna yakın bir mevziye ulaştığında, takviye birlikler Şeria'ya hücum etmek üzere ilerlemiş; ancak bu hamle henüz bölgeye intikal eden Zuheilika Grubu'nun makineli tüfek ateşiyle durdurulmuştur.^{[79]Falls 1930 Vol. 2 s. 663[94]Grainger 2006 ss. 142–3}

60. (Londra) Tümeni, saat 17.50'de Şeria demiryolu istasyonunu ele geçirmiş; lakin o gece Tel eş-Şeria tabyasını zapt etmek üzere Şeria Vadisi'ni geçmesi, güçlü Osmanlı savunması tarafından engellenmiştir.^{[89]Bruce 2002 s. 140[95]Preston 1921 s. 43[96]Mısır Seferî Kuvvetleri Genelkurmay Karargâhı Harp Ceridesi, 6 Kasım 1917, AWM4-1-6-19part2[97]Akşam karanlığına gelindiğinde, Şeria tabyası hariç tüm hedeflere ulaşılmıştı. [Keogh 1955 s. 160]}

Şeria demiryolu istasyonu akşama doğru ele geçirilmiş olup, devasa Tel eş-Şeria höyüğü tarafından kontrol edilen vadi geçişine karanlık örtüsü altında taarruz edilmesi planlanmıştır.^{[98]Gullett 1941 s. 428} Saat 19.00’dan kısa bir süre sonra, 2/20. Londra Alayı Taburu'nun iki buçuk bölüğü "şiddetli piyade ve makineli tüfek ateşi" altında ilerlerken, Şeria istasyonunun hemen güneyindeki bir mühimmat deposu infilak etmiş; tüm bölgeyi aydınlatarak ilerleyen kuvvetleri açığa çıkarmıştır. Açık arazide yakalanan taarruz kuvveti mevzilerini korumuş, ileri karakollar tesis etmiş ve Şeria Vadisi'ni geçmek için uygun noktalar bulmak üzere keşif kolları çıkarmıştır; ancak bunlar "yoğun makineli tüfek ateşiyle karşılaşmıştır."^{[99]Dalbiac 1927 s. 129}

Osmanlı askerleri Şeria İstasyonu'nu tahliye etmeden evvel, "müthiş patlamalar serisine" yol açan "devasa bir levazım ve mühimmat deposunu" ateşe vermiştir.^{[82]Falls 1930 Vol. 2 s. 100[88]Wavell 1968 s. 136} "Alevlerin parıltısı vadi üzerindeki ilerleme hattını öylesine açığa çıkarmıştır ki,"^{[88]Wavell 1968 s. 136} taarruz eden piyadeler, tepedeki garnizonun iyi gizlenmiş Osmanlı makineli tüfekleri için "ideal hedefler" hâline gelmiştir.^{[37]Massey 1919 s. 40[82]Falls 1930 Vol. 2 s. 100} Ay ışığında yapılan bir keşfin ardından, 60. (Londra) Tümeni'nin Şeria Vadisi'ni geçiş harekâtı 7 Kasım sabahı saat 03.30'a tehir edilmiştir.^{[82]Falls 1930 Vol. 2 s. 100[88]Wavell 1968 s. 136}

“Başarılı bir gün geçirdik. Türk mevzilerine Birüssebi'nin kuzeyinden, sol yanlarından saldırdık ve onları Şeria'ya kadar sildik süpürdük. Türkler iyi savaştı ancak ağır bir mağlubiyete uğradılar. Şimdi, saat 18.00'de, yarın takibe başlamak üzere emirleri gönderiyorum. Gazze'ye saldırılmadı; fakat bu durumun oradaki müdafileri ciddi şekilde etkilemesi beni şaşırtmaz. Üzerlerine çok sayıda mermi yağdırıyorum ve donanma da onları etkili bir şekilde dövmeye devam ediyor. Bu sabah saat 08.00'de dağılan çok ıslak bir sis vardı; başlangıcımızı gizlediği için lehimize oldu.”

6 Kasım’da Çöl Atlı Kolordusu’nun Mevzilenmesi

3. Atlı Piyade Tugayı Hiseia bölgesini tutmaya devam ederken, 4. Atlı Piyade Tugayı hâlâ Vadi Hanefiş’te (Wadi Hanafish) kalarak Karm ve Şellal demiryollarını korumakta ve XX. ile XXI. Kolordular arasındaki irtibatı sağlamaktaydı; 7. Süvari Tugayı ise Avustralya Süvari Tümeni ihtiyatını teşkil etmekteydi.^{[100]Australian Mounted Division General Staff War Diary November 1917 AWM4-1-58-5}

Anzak Süvari Tümeni’ne bağlı 1. ve 2. Atlı Piyade Tugayları ile geçici olarak tümen emrine verilen 5. Süvari Tugayı, iaşe ve atlarını sulamak üzere Birüssebi’ye çekilmiştir; Yeni Zelanda Atlı Tüfekli Tugayı ise İmparatorluk Deve Tugayı tarafından bayrağı devralınana kadar mevzilerini korumuştur. 2. Atlı Piyade Tugayı, 6 Kasım günü sulanmak için Birüssebi’ye çekilirken, İmparatorluk Deve Tugayı’nı takviye etmek amacıyla 7. Atlı Piyade Alayı’ndan bir bölük ve 2. Atlı Piyade Makineli Tüfek Bölüğü’nden dört müfreze bırakmıştır. Yeni Zelanda Atlı Tüfekli Tugayı, cephe hattının birkaç mil gerisindeki Mikra’da yerel ihtiyat birliği hâline gelmiştir. Atları hâlâ Birüssebi’de olduğundan, saat 17.00’de yaya olarak marşa geçmişler; atları ise 21.00’de geri dönmüştür. Ancak 53. (Galler) Tümeni’ne yönelik şiddetli düşman taarruzları sebebiyle Mikra’da ihtiyat olarak kalmaya devam etmişlerdir.^{[96]Mısır Seferî Kuvvetleri Genelkurmay Karargâhı Harp Ceridesi, 6 Kasım 1917, AWM4-1-6-19part2[101]Powles 1922 ss. 141–2[102]New Zealand Mounted Rifles Brigade Headquarters War Diary, November 1917, AWM4, 35-1-31[103]Falls 1930 Vol. 2 ss. 91, 101[104]Anzac Mounted Division War Diary November 1917 Appendix 173 s. 10 with December 1917 War Diary AWM4-1-60-22part1-1[105]2nd Light Horse Brigade War Diary, November 1917, AWM4, 10-2-35}

Saat 16.00 sularında Çöl Süvari Kolordusu, EEF Karargâhı'na telgraf çekerek Yeni Zelanda Süvari Tugayı ve İstihkam Bölüğü hariç Anzak Süvari Tümeni’nin, Yeomanri Süvari Tümeni hattının solunu devralmak üzere derhal harekete geçeceğini bildirmiştir. Sulama işleminin ardından 2. Atlı Piyade Tugayı, "büyük bir süratle" Şeria’nın 5 mil güneydoğusundaki Anzak Süvari Tümeni toplanma noktasına doğru yeniden yola çıkmıştır.^{[96]Mısır Seferî Kuvvetleri Genelkurmay Karargâhı Harp Ceridesi, 6 Kasım 1917, AWM4-1-6-19part2[105]2nd Light Horse Brigade War Diary, November 1917, AWM4, 10-2-35[106]Falls 1930 Vol. 2 s. 91}

Allenby, 6 Kasım akşamı Hureyra’yı müdafaa eden Kavuka siper sisteminin ele geçirildiğini haber alır almaz, Şeria Vadisi’nin o gece geçileceğini öngörmüş ve Chauvel’e, Osmanlı hattının yarılan merkezinden geçerek Jemmame ve Huj istikametinde ilerlemesi emrini vermiştir. Avustralya Süvari Tümeni’ni ordu karargâh ihtiyatından çıkararak tekrar kolordu emrine vermiş; 53. (Galler) Tümeni, Yeomanri Süvari Tümeni, Yeni Zelanda Atlı Tüfekli ve İmparatorluk Deve Tugayları, 2. Avustralya Makineli Tüfek Bölüğü’nün bir kısmı ile hafif zırhlı otomobil bataryalarından müteşekkil Barrow kuvvetine ise Birüssebi’nin kuzeyindeki tepelerde mevzilerini koruma talimatı vermiştir.^{[107]Falls 1930 Vol. 2 ss. 107, 125}

6/7 Kasım Gecesi

6 Kasım boyunca EEF yaklaşık ilerlemiş ve "yaklaşık 'lik bir cepheyi kapsayan bir dizi güçlü düşman tahkimatını" ele geçirmiştir.^{[89]Bruce 2002 s. 140} Şeria Vadisi henüz geçilememiş olsa da, gece boyunca Osmanlı'nın elinde yalnızca Tel eş-Şeria ve ana Hureyra tabyaları kalmıştır.^{[95]Preston 1921 s. 43}

Yıldırım Ordular Grubu Komutanı Falkenhayn, Osmanlı kuvvetlerinin EEF'yi daha fazla tutamayacağını anlamış ve Yedinci ile Sekizinci Ordulara, Vadi el-Hesi'den Huj ve Zuheilika'ya uzanan bir geri çekilme hattı hazırlamak üzere yaklaşık geri çekilme emri vermiştir.^{[108]Erickson 2001 s. 173[109]Grainger 2006 s. 145} Gece boyunca Gazze garnizonunun büyük bir kısmı tahliye edilmiştir.^{[110]Preston 1921 s. 48} Bu esnada Şeria bölgesinde, 16. Osmanlı Tümeni Zuheilika Grubu'ndan gelen taze birliklerle takviye edilmiştir.^{[111]Falls 1930 Vol. 2 s. 108} Mühimmat deposu patlamalarının bölgeyi aydınlattığı bir sırada Şeria'ya ilerleyen bu kuvvetlerin mevcudu 1.000 kişiden fazla değildi.^{[112]Grainger 2006 ss. 145–6}

Gece vakti, Barrata'dan demiryoluna kadar olan yüksek araziyi ele geçirmek üzere vadinin iki noktadan geçilmesi maksadıyla 181. Tugay tarafından Osmanlı mevziilerinde keşif icra edilmiştir.^{[99]Dalbiac 1927 s. 129[113]"Tepenin ertesi sabah saat 04.30'da fırtına gibi basıldığı ve süngü hücumuyla ele geçirildiği" iddia edilmiştir. [Massey 1919 s. 40]} 180. Makineli Tüfek Bölüğü'nden bir makineli tüfek mangasının komutanı, saat 04.00 sularında yoğun ateş altında kaldıklarını şöyle tasvir etmiştir:^{[114]Woodward 2006 s. 117} "Topçu, makineli tüfek ve piyade ateşi altında açık arazide yürüyüş... tamamen her bir nişancının soğukkanlılığına bağlı olan bir makineli tüfeklerin makineli tüfeklere karşı muharebesi."^{[115]Teğmen S. J. G. Chipperfield'ın Günlüğü, 7 Kasım ve 180. Makineli Tüfek Bölüğü Komutanı Binbaşı E.H. Impey'den mektup; Woodward 2006 s. 117 içinde} Bu sırada 74. (Yeomanri) Tümeni, 60. (Londra) Tümeni'nin sağında mevzi almış; 230. Tugay'a (74. Tümen), 60. (Londra) Tümeni ile temas sağlanana kadar Şeria Vadisi'ni geçmemesi ve sağ kanadını Kh. Barrata'ya kadar teşmil etmemesi emredilmiştir. Gece boyunca mevkilerini korumuşlardır.^{[82]Falls 1930 Vol. 2 s. 100}

Avustralya Süvari Tümeni, saat 19.55'te EEF genel ihtiyatından Çöl Süvari Kolordusu emrine devredilmiş ve on beş dakika sonra Yeomanri Süvari Tümeni haricindeki tüm mevcut süvari birliklerine Jemmame ve Huj istikametinde bir ilerleyiş için hazırlanmaları emri verilmiştir. Birkaç dakika sonra XX. Kolordu'nun bir tümenine, Çöl Süvari Kolordusu'nu Huj istikametinde takip etmeye hazır olması talimatı verilirken; XX. Kolordu'nun geri kalanının "su kaynaklarını muhafaza ve tahkim ederek" Hureyra ve Şeria'yı işgal etmesi kararlaştırılmıştır. Gece vakti Avustralya Süvari Tümeni, ertesi sabah beklenen yarma harekâtına hazırlık amacıyla Şeria'nın 3 mil batısında gizli bir mevziye ulaşmıştır. Burada 5. Süvari Tugayı tümenle yeniden birleşirken, 7. Süvari Tugayı Çöl Süvari Kolordusu ihtiyatına çekilmiştir.^{[116]Preston 1921 ss. 43–4} 3. Atlı Piyade Tugayı Karm yakınlarında atlarını suladıktan sonra, 7 Kasım günü saat 07.00'de Çöl Süvari Kolordusu emriyle Şellal'den hareket ederek İmleyih ve Irgeig üzerinden Şeria'ya yönelmiştir.^{[117]Mısır Seferî Kuvvetleri Genelkurmay Karargâhı Harp Ceridesi, 6, 7 Kasım 1917, AWM4-1-6-19part2}

Avustralya Süvari Tümen Katarı'ndan, Karm'da Hureyra yakınındaki ön hat birlikleri için ikmal malzemesi yüklenen bir müfreze vagon, 6/7 Kasım gece yarısı ateş hattındaki kıtalara teslim edilmiştir. 7 Kasım'da Avustralya Süvari Tümen Katarı vagonlarını tekrar Karm'da yüklemiş, saat 16.00'da hareket ederek ikmal maddelerini dağıtmak üzere 8 Kasım sabahı saat 04.00'te Birüssebi'ye vasıl olmuştur.^{[53]Australian Mounted Division Train War Diary November 1917 AWM4-25-20-5}

7 Kasım için EEF Emirleri

Chetwode gece boyunca; 10. (İrlanda) Tümeni'nin Hureyra tabyasını zapt etmesi, 60. (Londra) Tümeni'nin ise XX. Kolordu'dan Çöl Süvari Kolordusu emrine devredilmesi hususunda emirler yayınlamıştır. Chauvel, 60. (Londra) Tümeni'ne Tel eş-Şeria'yı ele geçirmesi ve ardından Huj istikametinde ilerlemesi talimatını vermiştir. Anzak ve Avustralya Süvari tümenlerine, Jemmame ve Huj hattını tesis etmek üzere kuzeye doğru ilerleyişe geçme emri vermiş; Yeomanri Süvari Tümeni Komutanı Barrow'u ise 53. (Galler) Tümeni de dâhil olmak üzere Tel el-Huveylfe'deki kuvvetlerin komutasına tayin etmiştir. Tüm sınıflar, mümkün olduğunca fazla Osmanlı kuvvetini esir etmek maksadıyla güçlü ve kararlı bir şekilde ilerleyecekti.^{[90]Allenby'nin Wigram'a mektubu, 7 Kasım 1917; Hughes 2004 s. 78 içinde[118]Dalbiac 1927 s. 132[119]Massey 1919 ss. 42–3}

7 Kasım

“Gece boyunca Türkler geri çekilme hazırlıklarını yapmış ve sabaha doğru topçu ateşleri kesilmiştir; bu da toplarının hareket hâlinde olduğunu göstermekteydi. Lakin şafak vakti 60. Tümen Tel eş-Şeria'ya taarruz ettiğinde, artçı birlikleri hâlâ inatçı bir mukavemet gösterecek kâfi kuvvete sahipti. Saat 06.00'da tepe düştü ve tüm hattımız Şeria Vadisi'nin yaklaşık iki buçuk mil ötesine ilerleyebildi. Bulunduğumuz hakim mevkiden, Tel eş-Şeria etrafındaki çarpışmaların en muazzam manzarasını izledik. Dürbünlerle; piyade hücum kollarını, oraya buraya atılan süvarileri ve tepenin üzerinde patlayan mermileri, yani muharebenin tüm safahatını takip etmek mümkündü. Heyecan verici manzaraların yaşandığı bir gündü. Piyade, geri çekilen Türk hatlarında bir gedik açar açmaz, müteakip günlerde muharebenin tüm ağırlığını omuzlayacak olan süvariyi kullanma vakti gelmişti. Saat 10.00 sularında arkadan süratle hareket eden bir süvari birliği göründü. Bunlar, sırtın tepesine yaklaştıklarında dörtnala kalkıp gök gürültüsünü andıran bir uğultuyla vadiye doğru fırlayan 1. Avustralya Atlı Piyade Tugayı idi... Onların izinden bir dizi otomobil ve kırmızı şapka şeritleri ile apoletleri olan çok sayıda karargâh süvarisi geçti.”

Hureyra Tabyası

6 Kasım'da 10. (İrlanda) Tümeni tarafından desteklenen 60. (Londra) Tümeni'nin taarruzlarının ardından Osmanlı müdafileri, Kavuka ve Rüşdi sistemlerinden çekilerek Şeria Vadisi'nin karşı tarafındaki Hureyra tabyasına geri dönmek zorunda kalmışlardır.^{[67]Grainger 2006 s. 142[78]Dalbiac 1927 s. 127[86]Falls 1930 Vol. 2 s. 99} Müteakiben 10. (İrlanda), 60. (Londra) ve 74. tümenler taarruzun ikinci safhasını icra etmişlerdir.^{[120]Cutlack s. 79} Sabah saatlerinde 10. (İrlanda) Tümeni, Şeria Vadisi'nin ötesinde, tepesi genişliğinde olan ve tel örgülerle güçlendirilmiş, tahkimatlarla donatılmış devasa bir höyük üzerinde kurulu Hureyra tabyasına saldırmak üzere ilerleyişini batı istikametine doğru teşmil etmiştir.^{[37]Massey 1919 s. 40[121]Grainger 2006 s. 146} Gazze-Birüssebi yolu üzerinde, Şeria Vadisi'nin batı yakasındaki bu hakim mevzi, İkinci Gazze Muharebesi esnasında Osmanlı garnizonu tarafından kolaylıkla müdafaa edilmişti; ancak Kavuka ve Rüşdi siper sistemlerinin kaybıyla birlikte, tabya çevre araziye tamamen hakim olduğundan İrlanda piyade tümeni için yaklaşma harekâtı yine de oldukça güçleşmişti. 30 makineli tüfeğe sahip 200 askerlik bir garnizon tarafından savunulan bu oldukça güçlü tabya, birçok makineli tüfek yuvasını ihtiva eden iki hatlı derin siperlerden müteşekkildi.^{[121]Grainger 2006 s. 146[122]Falls 1930 Vol. 2 ss. 109–10}

31. Tugay (10. Tümen); RFA 68. Tugay ve C/268. bataryadan bir obüs bataryası desteğinde taarruza geçmiştir. Lakin saat 07.00'de taarruz başlatıldığında, muhaberedeki bir aksaklık sebebiyle himaye ateşi sağlanamamış; piyade tugayı "düşmanın tam görüşü altında", topçu, makineli tüfek ve piyade ateşiyle bir uçtan bir uca dövülen açık ve düz bir ova üzerinden ilerlemek zorunda kalmıştır.^{[121]Grainger 2006 s. 146[122]Falls 1930 Vol. 2 ss. 109–10} İlerleyişin erken safhasında, çoğunlukla süratle hareket eden askerlerin gerisine düşen Osmanlı topçu mermilerinin ateşi altında kalsalar da, tabyaya yaklaştıkça yoğun makineli tüfek ateşine maruz kalmışlardır. 2. Kraliyet İrlanda Piyadeleri Taburu ve 5. Kraliyet İrlanda Piyadeleri Taburu'ndan iki bölük; sol yanları Rüşdi sisteminden Gazze-Birüssebi yoluna uzanan uzun sipere dayalı olacak şekilde doğrudan tabyaya doğru ilerlemiştir. Sağ yanda ise 6. Kraliyet Inniskilling Piyadeleri Taburu, dört makineli tüfekle birlikte Han Ebu Cerre'yi (Khan Abu Jerra) müdafaa eden ve tabyanın kuzeydoğusunda yer alan müstakil tahkimatlara doğru ilerleyişe geçmiştir.^{[30]Falls 1930 Vol. 2 Harita 8[122]Falls 1930 Vol. 2 ss. 109–10[123]Grainger; 6. Kraliyet İrlanda Nişancıları (29. Tugay) ve Kraliyet İrlanda Piyadeleri'nin, 6. Inniskilling Piyadeleri (31. Tugay) desteğinde taarruza öncülük ettiğini iddia etmektedir. [Grainger 2006 s. 146]}

2. Kraliyet İrlanda Piyadeleri Taburu tabyaya yaklaşık mesafede durdurulduğunda, destek bölükleri vadi boyunca tabyanın güney yüzünü kuşatmak üzere harekete geçmiş; sağ yandaki Inniskilling Piyadeleri ise vadinin kuzeyindeki "firkete (hairpin) şeklindeki" savunma mevziine saldırarak burayı ele geçirmiş ve Han Ebu Cerre savunmasını tehdit etmiştir; bu iki saldırı aynı zamanda Hureyra tabyasını kuşatılma tehlikesiyle karşı karşıya bırakmıştır.^{[124]Bu muhtemelen Hureyra tabyasının 5.000 yarda kuzeybatısında, Gazze-Birüssebi yolu üzerindeki Sausage Sırtı'nda bulunan Hairpin tabyasına bir atıftır. [Falls 1930 Vol. 2 Harita 8]} Durum netleşince, garnizonun büyük bir kısmı İrlanda Piyadeleri makineli tüfekler, havanlar ve sayıca üstün kuvvetlerle mevziye hücum etmeden evvel Hureyra tabyasını tahliye etmiştir. İrlanda Piyadeleri 28 esir ve dört büyük havan ele geçirirken, Inniskilling Piyadeleri iki adet 150 mm'lik obüsü zapt etmiş; taarruz eden taraf çarpışmalar esnasında 276 zayiat vermiştir. Daha sonra tabyanın kuzeybatı ve kuzeyindeki Labbi ve Mustafa siperleri mukavemetle karşılaşılmadan işgal edilmiştir.^{[121]Grainger 2006 s. 146[125]Falls 1930 Vol. 2 s. 110[126]Wavell; Hureyra tabyasının 10. (İrlanda) Tümeni tarafından ele geçirilmesiyle Gazze-Birüssebi hattında mevcut olan gediğin daha da genişlediğini iddia etmektedir. [Wavell 1968 s. 137]}

“Dün gece dondurucu bir soğuk vardı ve hiç uyuyamadım. Ne paltom ne de battaniyem vardı. Karşı taarruz ihtimaline karşı siperleri tersyüz etmek için yapılan kazı çalışmaları sebebiyle adamlar da üşümüştü. Bugün Türklerin o meşhur Gazze-Birüssebi hattının "büyük finaliydi". Rüşdi sistemini çok az bir direnişle temizledikten sonra Hureyra sistemine taarruz ettik. Hureyra, yaklaşık 200 fit yüksekliğinde, sönmüş bir volkan gibi içi boş bir tepedir; güneydoğu tarafı derin bir yarık içindeki Şeria Vadisi (Wadi-Es-Sheria) boyunca uzanır. Bu yarığın güney tarafında ana tepenin daha alçak bir uzantısı veya mahmuzu bulunur. Türkler saldırıyı güneyden ve batıdan, ayrıca vadi yatağından bekliyor görünüyordu; zira savunmanın çoğu o yöne bakıyordu ve vadiyi en muhtemel saldırı noktası olarak gördüklerinden oraya hizalanmış büyük havanları vardı. Lakin Allenby'nin Türklerin sol yanını sarma planı, bu tabyaya doğudan saldırmamıza imkân tanıdı; Tümen'e burayı alması için koca bir gün verilmiş olsa da, mevzi birkaç saat içinde çok sayıda esir ve mühimmatla birlikte bizim oldu. Ancak daha da iyisi, bir su kaynağı ve süvari için açık bir yol elde edildi.”

8 Kasım sabahı, 10. (İrlanda) Tümeni'nden bir müfreze Gazze yolunda ilerleyerek Atawineh civarında XXI. Kolordu'nun Mürekkep Kuvveti ile temas kurmuştur.^{[127]Falls 1930 Vol. 2 ss. 110–1} Bu, XX. Kolordu'nun, ödünç alınan nakliye araçlarını XXI. Kolordu'ya iade etmeden önceki son eylemi olmuş ve XX. Kolordu'nun mevcut mevziinden daha ileriye gitmesini imkânsız kılmıştır. 31 Ekim'den itibaren XX. Kolordu tarafından verilen muharebeler silsilesinde kolordu; 2.177 esir, 45 top, yedi havan ve 50 makineli tüfek ele geçirmiş ve yaklaşık 5.500 zayiat vermiştir.^{[128]Falls 1930 Vol. 2 s. 111}

Piyadenin Şeria Mevziine Taarruzu

6 Kasım'da Şeria demiryolu istasyonunu ele geçiren 60. (Londra) Tümeni'nin Tel eş-Şeria istikametindeki ilerleyişi; infilak eden mühimmat deposunun ışığıyla açığa çıkan Londra Alayının, karanlıkta kalan Osmanlı makineli tüfekçileri tarafından hedef alınmasıyla durmuştur. Taarruzları ertesi sabah saat 03.30'a tehir edilmiştir.^{[82]Falls 1930 Vol. 2 s. 100} Londra Alayının taarruz odağı olan irtifadaki Tel eş-Şeria, demiryolunun doğu tarafında hattın hemen yanında yer almaktaydı; höyüğün güneyinden Şeria Vadisi (Wadi esh-Sheria), batısından ise Barrata Vadisi (Wadi Barrata) akmaktaydı. Tel eş-Şeria'yı geçen Şeria Vadisi, Ebu Huff Vadisi (Wadi Abu Khuff) ile birleşmekte ve kısa bir mesafe sonra doğuya doğru bir deve hörgücü çizerek önce tam kuzeye, sonra doğuya ve güneye yönelerek Han Barrata mevkisindeki Barrata Vadisi ile birleşmekteydi; vadi nihayetinde doğuya, Tel el-Huveylfe'ye doğru uzanıyordu.^{[30]Falls 1930 Vol. 2 Harita 8[114]Woodward 2006 s. 117} Albay Ali Fuad Bey komutasındaki, kısmen Zuheilika Grubu ve 16. Tümen'den müteşekkil güçlü bir Osmanlı artçı birliği; Şeria demiryolu istasyonunun yaklaşık kuzeyinde, uzun ve çıplak bir yamaç yaklaşımına sahip bir sırtın tepesinde, iyi kazılmış siperlerle tahkim edilmiş bir artçı mevzii almıştı.^{[129]Keogh 1955 ss. 160–1[130]Grainger 2006 ss. 152, 154[131]Şeria'daki müstahkem savunma hatlarını, XX. Kolordu ana karargâhını, hastaneyi ve eğitim depolarını içeren bu geniş saha, Kaynakça kısmında listelenen eserlerde teferruatlı bir şekilde tasvir edilmemiştir.}

60. (Londra) Tümeni'nin taarruzunun saat 03.30'da yeniden başlatılması planlanmış olsa da; Şeria mühimmat deposunda saat 02.30'a kadar fasılasız devam eden patlamaların dinmesi için zaman tanımak amacıyla ve öncü taburların 03.30'da harekete geçmesine rağmen, gün doğumundan yaklaşık bir saat evveline, yani saat 05.30'a kadar ikinci bir tehir mecburi olmuştur. Taarruzu icra edecek olan 2/17. Londra Alayı Taburu (180. Tugay) ve 2/22. Londra Alayı Taburu (181. Tugay), engebeli arazide katetmeleri gereken bir mesafeye sahipti ve 2/22. Londra Alayı Taburu ancak 05.30'da varabilmişti. Müteakiben; makineli tüfek desteğinde, ancak topçu desteği olmaksızın bir süngü hücumu başlatılacaktı.^{[111]Falls 1930 Vol. 2 s. 108[132]Dalbiac 1927 ss. 129–30}

Taarruz şafak vakti; demiryolunun doğu tarafında yaklaşık ilerleyen 2/22. ve 2/23. Londra Alayı taburları ile daha doğudaki 2/21. ve 2/24. Londra Alayı taburları (181. Tugay) tarafından başlatılmıştır. 2/22. ve 2/23. Londra Alayı taburları Samarra sırtına kadar ilerlerken; Barrata'ya doğru hareket eden 2/21. ve 2/24. Londra Alayı taburları ile sabah saatlerine kadar irtibat kesilmiştir. Bu hareketler esnasında 180. Tugay'ın mevkii korumasız kaldığından, 2/22. Londra Alayı (181. Tugay) ve 2/20. Londra Alayı (180. Tugay) taburlarına tugay karargâhı ile temas kurmaları emredilmiş ve 2/23. Londra Alayı Taburu da onlara katılmıştır.^{[99]Dalbiac 1927 s. 129} Bu sırada, 2/17. ve 2/20. Londra Alayı taburları (180. Tugay) demiryolunun batı tarafında ilerlemiştir.^{[133]Dalbiac 1927 s. 130}

Sabahın alaca karanlığında Osmanlı müdafileri, vadi yatağını Tel eş-Şeria'dan gelen makineli tüfek ve piyade ateşiyle dövmüş; ardından Londra Alayının taarruzlarını yakın mesafeden el bombaları ve süngülerle karşılamışlardır.^{[111]Falls 1930 Vol. 2 s. 108} Çarpışmalar "bilhassa şiddetli" geçmiştir.^{[114]Woodward 2006 s. 117[134]Wavell, Tel eş-Şeria'nın 7 Kasım şafağında 60. (Londra) Tümeni tarafından ele geçirildiğini iddia etmektedir. [Wavell 1968 s. 137]} Sağ kanatta ve Tel eş-Şeria'nın doğusunda yer alan 2/22. Londra Alayı Taburu, Osmanlı mevziini ele geçirmek için "yamaca doğru hücum etmiştir". "Tabur müteakiben (Tel eş-Şeria'nın kuzeyinde keskin bir şekilde doğuya bükülen) demiryolu hattını geçmiş ve yaklaşık bin yarda ötesinde tertiplenmiştir." Bu ikinci ilerleyiş sırasında yaklaşık 100 esir ele geçirmişlerdir.^{[111]Falls 1930 Vol. 2 s. 108} 2/22. Londra Alayı Taburu'nu yakından takip eden 2/23. Londra Alayı Taburu hattı sağa doğru teşmil etmiştir. Daha sonra 181. Tugay'dan gelen kıtalar, Kh. Barrata'yı zapt/işgal etmiş olan 74. (Yeomanri) Tümeni'nin soluna kadar hattı uzatmıştır.^{[111]Falls 1930 Vol. 2 s. 108} Demiryolunun solunda 180. Tugay'ın taarruzu 2/17. ve 2/20. Londra Alayı taburları tarafından başlatılmıştır. 2/20. Londra Alayı Taburu, Tel eş-Şeria'ya fırtına gibi dalarak 74 esir ele geçirmeden evvel, göğüs göğüse çarpışmaya girmek üzere vadiyi sessizce geçmiş; 2/17. Tabur ise tugay mevziinin batısındaki bir höyüğe dört makineli tüfek yerleştirmiştir. Daha sonra iki tabur, Tel eş-Şeria'nın yaklaşık ötesine ilerleyerek 181. Tugay ile temas sağlamıştır. Her iki tugayın taarruzları da eşit derecede başarılı olmuş; ancak hücumlar sırasında yaklaşık 400 zayiat verilmiştir. 200'e yakın esir toplanırken, Osmanlıların "sahada bıraktığı ölülerin sayısı esirlerden fazlaydı."^{[135]Falls 1930 Vol. 2 s. 109 ve notu}

60. (Londra) Tümeni Tel eş-Şeria'yı "öğleden sonra erken saatlerde" ele geçirmiş;^{[136]Preston 1921 s. 45} ancak müdafiler "intizamlı bir şekilde",^{[136]Preston 1921 s. 45} istasyonun yaklaşık kuzeyinde Şeria Vadisi'ne hakim uzun bir sırta çekilmişlerdir. Osmanlı müdafileri, öğleden sonra boyunca bu noktadan hiçbir örtüsü bulunmayan uzun ve çıplak yamaca makineli tüfek ve ağır topçu ateşiyle hakim olmuşlardır.^{[133]Dalbiac 1927 s. 130[136]Preston 1921 s. 45[137]Gullett'in taslağında demiryolu, yollar, tahkimatlar ve vadiler belirtilse de herhangi bir sırt gösterilmediğinden, bu yeni Osmanlı mevziinin tam yerini tespit etmek güçtür. [Falls 1930 Vol. 2 Harita 8, Gullett 1941 s. 432]} 60. (Londra) Tümeni tarafından bir köprübaşı da dâhil olmak üzere ele geçirilen mevziiler; saat 09.30 sularında 180. Tugay mevkilerine yönelik başlatılan ve Londra Alayının hatlarına mesafeye kadar sokulan çok güçlü bir karşı taarruza maruz kalmıştır. Bu saldırı, topçu destekli makineli tüfek ve piyade ateşiyle durdurulmuş; ancak Londra Alayı bir karşı taarruz başlatmaya muvaffak olamamıştır.^{[37]Massey 1919 s. 40[133]Dalbiac 1927 s. 130[138]Falls, birkaç karşı taarruzun kolaylıkla "püskürtüldüğünü" tasvir etmektedir. [Falls 1930 Vol. 2 s. 109]}

60. (Londra) ve 74. tümenler Şeria'ya ulaştıklarında; 16. Tümen kalıntılarıyla takviye edilmiş Zuheilika Grubu'nu, kasabanın içinden geçen vadinin kuzey tarafında güçlü bir mevziyi tutan, taze ve iyi teçhiz edilmiş bir hâlde bulmuşlardır. Vadi üzerinden yaklaşım makineli tüfek ateşiyle dövülmekte ve topçu, kasabanın her iki yanındaki geçiş noktalarına menzil almaktaydı. Sol kanatta 180. Tugay'ın iki taburu kuzey tarafındaki siperlere saldırırken; sağ kanatta 181. Tugay'ın iki taburu ciddi bir makineli tüfek ve topçu ateşiyle karşılaşmıştır.^{[139]Grainger s. 146} Osmanlı müdafilerinin, tüm bölgeye hakim devasa bir höyük olan Tel eş-Şeria'nın tepesinde bir makineli tüfek grubu bulunmaktaydı. Taze Zuheilika grubu tarafından tutulan bu mevzi, Londra Alayının taarruzuna "gün boyunca maharet ve azimle" direnmiş ve daha sonra bir karşı taarruz icra etmiştir. 4. Hafif Süvari Piyade Tugayı'nın onları yerinden sökme teşebbüsü ise akim kalmıştır.^{[140]Grainger 2006 s. 147}

Atlı Piyade Hücumu

180. ve 181. Tugayların taarruzlarının Şeria demiryolu istasyonunun kuzeyinde durması üzerine; 179. Tugay öncü kıta olarak görev yapacak şekilde, Avustralya Süvari Tümeni'ne Osmanlı mevziine saldırma ve burayı ele geçirme emri verilmiştir.^{[141]Dalbiac 1927 ss. 130, 132} Lakin Avustralya desteği Osmanlı artçı birliğini söküp atmaya muvaffak olamamış ve mevzi ancak 7 Kasım akşamı 60. Tümen'in ihtiyat tugayı tarafından zapt edilebilmiştir.^{[142]Carver 2003 s. 218}

Saat 10.15'te Chauvel, Avustralya Süvari Tümeni'ne "düşmanı 60. Tümen'in önünden söküp atması" ve "Anzak Süvari Tümeni ile temas kurması" emrini vermiştir.^{[143]Chauvel'in emri; Falls 1930 Vol. 2 ss. 114–5 içinde aktarılmıştır} Atların süratle sulanmasının ardından, saat 11.00 sularında 4. Atlı Piyade Tugayı'nın iki alayı; solda 11. Atlı Piyade Alayı, sağda ise 12. Atlı Piyade Alayı olacak şekilde 60. (Londra) Tümeni cephesinden geçmiştir. Bu hareket, süvari taarruzunu durduran oldukça yoğun bir ateşi üzerine çekmiştir.^{[144]Falls 1930 Vol. 2 s. 115} Ancak taarruzun durdurulduğundan haberdar olmayan 11. Atlı Piyade Alayı'ndan bir müfreze, tepeden yukarı hücum etmek üzere at üzerinde kalmış, bir siper hattının üzerinden atlayarak Osmanlı hatlarının tam ortasına dalmıştır. Müfreze, atlarından inip sırtlarındaki tüfeklerini çıkaramadan bir an içinde imha edilmiştir.^{[144]Falls 1930 Vol. 2 s. 115[145]Grainger 2006 s. 152} Bu esnada 11. ve 12. Atlı Piyade Alayları'nın geri kalanı, 60. (Londra) Tümeni'nin birkaç yüz yarda önünde mesafe kat etmek üzere taarruzlarına yaya olarak devam etmiş, ancak ilerleyişleri burada durmuştur. Öğleden sonra boyunca Osmanlı makineli tüfek ateşi altında mevkilerini korumuşlardır. Aynı süre zarfında 60. (Londra) Tümeni de şiddetli yerel çatışmalara girmiş ve zaman zaman çok ağır topçu ateşine maruz kalmıştır.^{[144]Falls 1930 Vol. 2 s. 115[146]Dalbiac 1927 ss. 130–1}

Şeria'nın Zaptı

Sırt üzerindeki güçlü Osmanlı mevzii, hiçbir örtüsü bulunmayan uzun ve çıplak bir yamaca hakim durumdaydı; Osmanlı kuvvetleri buradan öğleden sonra boyunca Londra Alayına makineli tüfek ve ağır topçu ateşi açmışlardır.^{[136]Preston 1921 s. 45} Akşam karanlığından hemen evvel Chauvel, daha önceki çarpışmalarda yer almamış olan 179. Tugay'a; birleşik atlı piyade ve piyade taarruzlarını durduran güçlü Osmanlı artçı birliğini ele geçirme emrini vermiştir. Neticede Şeria mevkii ve batıya bakan yüksek arazi zapt edilmiştir.^{[118]Dalbiac 1927 s. 132[129]Keogh 1955 ss. 160–1} Saat 16.00'da, Avustralya Süvari Tümeni'nin iki topçu bataryası tarafından desteklenen 4. Atlı Piyade Tugayı'na; hava kararmadan hemen önce gerçekleşen Tel eş-Şeria nihai hücumu öncesinde 60. (Londra) Tümeni'nin toplanmasını himaye etmek üzere Şeria Vadisi'ni yaya olarak geçme emri verilmiştir.^{[136]Preston 1921 s. 45} 179. Tugay bünyesindeki Londra Alayı taburlarına da aynı anda ileri hareket emri verilmiş; sağda 2/15. Tabur, solda ise 2/14. Tabur öncülük ederken, 2/13. ve 2/16. taburlar destek kuvveti olarak kalmıştır. Taarruz taburları ve atlı piyadeler saat 17.00'de Şeria Vadisi'ni geçmiştir. Yoğun topçu ateşine rağmen vadinin yakınındaki alçak araziyi geçmişler ve hava kararırken yaşanan bazı çetin çarpışmaların ardından, 24 zayiat vererek müdafileri vadinin kuzey bankasından "süngü hücumuyla" söküp atmışlardır. Daha sonra, keşif kollarının Osmanlı artçı birliğinin çekildiğini tespit etmesi üzerine; Şeria Vadisi'nin kuzeyinde, Şeria-Huj yolu üzerinde sol kanadı olan bir ileri karakol hattı tesis etmek üzere ilerlemişlerdir.^{[147]Dalbiac 1927 ss. 132–3[148]Falls 1930 Vol. 2 s. 116[149]Bruce, 7 Kasım'da EEF ilerleyişinin "az bir mukavemetle devam ettiğini" belirtmektedir. [Bruce 2002 s. 140]} Londra Alayı ile birlikte Şeria Vadisi üzerinden icra edilen nihai başarılı taarruzun ardından, 4. Hafif Süvari Piyade Tugayı'nın sahadan çekilip kolordu ihtiyatına alınması biraz vakit almıştır.^{[136]Preston 1921 s. 45[148]Falls 1930 Vol. 2 s. 116}

“60. Tümen'in ardından Şeria'ya hareket edecektik ancak bu emir iptal edildi; etrafta dolaşıp olup biteni izlemek ve Türklerin siper sistemlerine geri sızmasını engellemek dışında yapacak özel bir işimiz kalmamıştı... Çöl Süvari Kolordusu arkamızda hareket emrini bekliyordu ve nihayet yola koyuldular. Heyecan verici bir manzaraydı; tüm muharebe sahası süvari kullanımı için mükemmeldi. Şeria'ya doğru yükselen araziyi, hatlar arasında yaklaşık mesafe bırakan müfreze nizamında, büyük bir sol kavis çizerek süpürdüler. Cephe genişliği yaklaşık idi; nalların gürültüsü ve silahların parıltısı asla unutulmayacak bir manzaraydı. Esirleri, topları, eksiksiz bir treni, bir hastaneyi, tam kapasite çalışan bir fırını ve daha pek çok şeyi ele geçirdiler. Getirilen 4 topu ve 750 esiri gördüm ve fotoğraflarını çektim. Esirlerden biri, Konstantiniyye'deki Amerikan Koleji'nde eğitim görmüş bir doktor olduğunu söyledi. Sanırım Avrasyalıydı (Eurasian). Karısı ve çocukları yanındaydı, siyah enstrüman çantasını taşıyordu. Küçük oğlu, kendisine verdiğim bir parça çikolatadan büyük memnuniyet duydu.”

179. Tugay batıya bakan yüksek araziyi işgal etmiş, 180. Tugay ise onların arkasında toplanmıştır; 181. Tugay ise "taktik durumun elverdiği ölçüde Anzak Süvari Tümeni'nin gerisinde" yer almıştır. Tüm birimlere ertesi sabah erkenden Zuheilika üzerine yürümek üzere hazırlanma emri verilmiştir.^{[141]Dalbiac 1927 ss. 130, 132}

XX. Kolordu'nun 31 Ekim'den 7 Kasım'a kadar verdiği zayiat; 932 ölü, 4.444 yaralı ve 108 kayıptır. Kolordu; 2.177 esir, 45 top, yedi havan ve 50 makineli tüfek ele geçirmiştir.^{[150]Paget 1994 Vol. 5 s. 168}

5. Süvari Tugayı

Kraliçenin Has Worcestershire Hussar Alayı, 7 Kasım günü saat 01.30'dan itibaren 5. Süvari Tugayı kolunun dördüncü birliği olarak Arab el-Teyaha'nın batı yamaçları boyunca marş etmiştir. Saat 07.00'de D Bölüğü 60. (Londra) Tümeni emrine müfrez olarak verilirken; birliğin geri kalanı Kraliyet Gloucestershire Hussar Alayı ve Warwickshire Yeomanri'nin arkasından hareket ederek saat 16.00'da Şeria Vadisi'nin kuzey bankasına ulaşmıştır.^{[151]Queen's Own Worcestershire Hussars (5th Mounted Brigade) Harp Ceridesi, 7 Kasım, AWM4-9-5-10} Gün boyunca 5. Süvari Tugayı; demiryoluna paralel ve onun doğusunda uzanan Barrata Vadisi ile Şeria Vadisi'nin daha doğudaki diğer kollarında gizlenmiştir. Tugay komutanının sağ kanattan kuşatma yapma izni talebi saat 16.45'te kabul edilmiştir. 3. Atlı Piyade ve 5. Süvari tugaylarına, süvari taarruzu icra etmek üzere 60. (Londra) Tümeni'nin sağ yanından dolaşma emri verilmiştir. 12 mil mesafedeki Karm'dan henüz varmış olan 3. Atlı Piyade Tugayı ise geride kalmıştır. Vadiyi geçecek bir yer bulmak için doğuya doğru at sürdükten sonra, 5. Süvari Tugayı'nın iki alayı kılıçlarını çekerek "vadinin kuzeyindeki açık araziye" doğru tırısa kalkmış; ancak hava karardıktan sonra herhangi bir düşmanla karşılaşmadan geri dönmüşlerdir.^{[136]Preston 1921 s. 45[152]Falls 1930 Vol. 2 ss. 115–6} Bu esnada 3. Atlı Piyade Tugayı demiryolu hattı boyunca ilerleyerek saat 19.30'da 2. Atlı Piyade Tugayı (Anzak Süvari Tümeni) ile temas sağlamıştır.^{[148]Falls 1930 Vol. 2 s. 116} Saat 17.00'de Worcestershire Hussar Alayı, Zuheilika sırtına yapılacak bir gece taarruzunda 3. Atlı Piyade Tugayı ile iş birliği yapmak üzere 5. Süvari Tugayı'nın artçı birliği olarak hareket etmiştir. Saat 18.00'de tugay, Vadi es-Sadeh yakınlarında demiryolunu geçerek kuzeydoğu istikametinde ilerlemiş ancak 3. Atlı Piyade Tugayı'nın mevziini tespit edememiştir. Saat 20.00'de tugay atları sulamak üzere geri dönmüş ve saat 23.00'te Şeria Vadisi'nin kuzeyinde ordugâh kurmuştur.^{[151]Queen's Own Worcestershire Hussars (5th Mounted Brigade) Harp Ceridesi, 7 Kasım, AWM4-9-5-10}

Hirbet Ameydat İstikametinde Yarma Harekatı

Birüssebi’nin zaptından birkaç gün sonra Osmanlı hattı; Şeria’da piyadeler, Gazze ile deniz arasında ise diğer birliklerce yarılmış ve böylece "[o] zamana kadarki... savaşın en muazzam süvari sürüşü" mümkün hâle gelmiştir.^{[153]Gullett 1919 ss. 16–7} 6 Kasım öğleden sonra geç saatlerde Çöl Süvari Kolordusu; Anzak Süvari Tümeni’ne (Yeni Zelanda Atlı Tugayı ve İstihkam Bölüğü hariç), Yeomanri Süvari Tümeni hattının solunu devralma emrini vermiştir.^{[96]Mısır Seferî Kuvvetleri Genelkurmay Karargâhı Harp Ceridesi, 6 Kasım 1917, AWM4-1-6-19part2} Ertesi sabah saat 09.00 itibarıyla Anzak Süvari Tümeni, manevra alanı kazanmak amacıyla Osmanlı ileri karakollarını istikrarlı bir şekilde geri itmekteydi ve Hirbet Büteyha’da (Kh. Buteihah) Avustralya Süvari Tümeni ile birleşme emrini almıştı. Lakin Avustralya Süvari Tümeni, Tel eş-Şeria’nın zaptındaki gecikmeler sebebiyle hava kararana dek ilerleyecek durumda değildi.^{[154]Bruce 2002 s. 142[155]Mısır Seferî Kuvvetleri Genelkurmay Karargâhı Harp Ceridesi 7 Kasım 1917 AWM4-1-6-19part2} 6 Kasım’daki çarpışmaların neticesi, Osmanlı müdafilerinin Tel eş-Şeria ve Huveylfe’yi takviye etmesine sebep olmuş; bu da iki mevzi arasında, solunda ilk birkaç mil boyunca 60. (Londra) Tümeni tarafından kapatılan bir gediğin açılmasına yol açmıştır.^{[156]Falls ss. 112–3} Anzak Süvari Tümeni, Şeria’nın doğu yakasında, Şeria ile Kh. Ümmü’l-Bakr arasındaki gediği bulmuş ve 7 Kasım gün ağarırken kuzeye doğru harekete geçmiştir.^{[157]Powles 1922 s. 142[158]Falls 1930 Vol. 2 s. 112, Harita 8[159]Powles, bu yarmanın bir gün evvel Kavuka siperlerinin zaptı neticesinde gerçekleştiğini söylese de, bu siperler Tel eş-Şeria'nın batı tarafındaydı. [Powles 1922 s. 142, Falls 1930 Vol 2 Harita 8] Woodward, 6 Kasım'da Kavuka ve Rüşdi siper sistemlerinin zaptıyla Osmanlı ön hattının merkezinde bir gedik açıldığını ve ertesi sabah Tel eş-Şeria ile Hureyra tabyasının düşmesiyle bu gediğin genişlediğini belirtir. [Woodward 2006 s. 117] Wavell ise Gazze-Birüssebi hattında hâlihazırda mevcut olan kırılmanın, Hureyra tabyasının 10. (İrlanda) Tümeni tarafından ele geçirilmesiyle daha da genişlediğini tasvir eder. [Wavell 1968 s. 137]} Tümen, saat 05.00’te Kh. Ümmü’l-Bakr’ın batısındaki piyadelerin (muhtemelen 74. Yeomanri Tümeni) arasından geçmiş ve saat 07.00 ile 10.00 arasında Osmanlı topraklarında ilerleyerek Birüssebi hattı üzerindeki Hirbet Ameydat demiryolu istasyonuna ulaşmıştır.^{[160]Falls, Anzak Süvari Tümeni ilerleyişinin 08.50'de başladığını belirtir. [Falls 1930 Vol. 2 s. 114]} Burada, Ameydat İstasyonu'ndan Kh. Şüteyvi el-Oseybi'ye (Kh. Shuteiwy el Oseibi) uzanan bir hat tesis etmeden evvel, devasa bir mühimmat deposuyla birlikte yüzlerce esir ele geçirmişlerdir.^{[157]Powles 1922 s. 142[161]Falls 1930 Vol. 2 s. 112}

Chauvel, saat 11.00’de Anzak Süvari Tümeni’nin Şeria’ya ’den daha az mesafede buldukları bir gedikten geçerek Ameydat İstasyonu’nu ele geçirdiği hususunda bilgilendirilmiştir.^{[162]Falls s. 115} Gediği, tümenin Kh. Ümmü’l-Bakr’ın hemen kuzeyinde Şeria Vadisi’ni geçmesinden sonra tespit etmişlerdir. Şayet Avustralya Süvari Tümeni, 60. (Londra) Tümeni’nin yardımına gelmek yerine "Vadi Barrata’nın doğusuna" ilerlemiş olsaydı, o da bu "gedikten geçebilirdi."^{[163]Falls ss. 112, 115 notu}

Gazze’nin düştüğü haberi 12.30’da ulaşmış ve öğleden sonra Anzak Süvari Tümeni tarafından; demiryolu üzerinde 4 mil kuzeydeki Tel en-Nejile’ye ve 4 mil kuzeybatıdaki Kh. Jemmame’ye birer bölüklük keşif kolları gönderilmiştir. Lakin yaklaşık ötedeki Tel Ebu Dilah (Tel Abu Dilakh) sırtını tutan güçlü bir Osmanlı artçı birliği onları durdurmuştur. Artçı birlik 2. Atlı Piyade Tugayı’nın taarruzuna uğrasa da, hava kararana dek mevkilerini korumuşlar;^{[164]Falls 1930 Vol. 2 ss. 113–4} sonrasında piyade, topçu ve ikmal konvoylarını himaye ederek ve iyi yerleştirilmiş makineli tüfeklerle EEF ile sürekli çarpışarak intizamlı bir şekilde geri çekilmişlerdir.^{[165]Grainger 2006 s. 153} Bölgede su bulunmamasına rağmen, 1. ve 2. Atlı Piyade Tugaylarına saat 19.30’da 3. Atlı Piyade Tugayı da katılmıştır.^{[148]Falls 1930 Vol. 2 s. 116}

Muharebenin Neticeleri

Gazze’nin tahliye edildiği kesinleşir kesinleşmez, İmparatorluk Hizmet Süvari Tugayı 7 Kasım’da harabe hâlindeki şehrin içinden kuzeye doğru ilerleyerek Beyt Hanun’a hakim bir sırtı ele geçirmiş; lakin takviye kuvvet olmaması sebebiyle su ikmali için geri çekilmek zorunda kalmıştır.^{[166]Massey 1919 s. 47[167]Paget 1994 Vol. 5 s. 187[168]Falls 1930 Vol. 2 s. 137}

EEF Şeria’da hattı yardığında, Yıldırım Ordular Grubu’nun etkili bir mukavemet gösterecek yeterli ihtiyatı kalmamıştı.^{[89]Bruce 2002 s. 140} Buna rağmen Yıldırım Ordular Grubu, Tel eş-Şeria ve Deyr Süneyd (Deir Sneid) depolarındaki levazımı imha ettikten sonra intizamlı bir geri çekilme icra etmek için 7 Kasım gününün büyük kısmını kazanmıştır. Geri çekilen kuvvetler, iyi mevzilenmiş artçı birliklerin yardımıyla; güçlü bir savunma hattı hazırlayabilmek, dinlenmek ve ardından EEF hücumunu durdurabilmek için ilerleyen EEF’nin yeterince önüne geçmeyi hedeflemişlerdir. EEF’nin ilerleme bölgesindeki su kıtlığı da takibi yavaşlatmıştır.^{[165]Grainger 2006 s. 153} 60. (Londra) Tümeni, Kavuka ve Rüşdi siper sistemlerinden elde ettiği ganimetleri 10. (İrlanda) Tümeni’ne devrettikten sonra 7/8 Kasım gecesini Şeria Vadisi’nin güneyindeki Samarra sırtında ordugâh kurarak geçirmiştir.^{[98]Gullett 1941 s. 428[118]Dalbiac 1927 s. 132}

8 Kasım sabahı, kısmen Zuheilika Grubu ve 16. Tümen kalıntılarından müteşekkil olan Albay Ali Fuad Bey (Cebesoy) komutasındaki kuvvetler, Tel eş-Şeria’nın kuzeyinde Yedinci ve Sekizinci Ordulardan müstakil olarak hareket etmekteydi.^{[169]Grainger ss. 152, 4}

8 Kasım sabahı, 52. (Lowland) Tümeni’nin 156. Tugayı kuzeye, Vadi Hesi istikametine ilerlemiş;^{[170]Wavell 1968 ss. 148–9} 155. ve 157. tugayları ise Sausage Sırtı’nı (Sausage Ridge) ele geçirmiştir.^{[171]Grainger 2006, s. 160[172]Falls 1930 Vol. 2 s. 132} Lakin artçı birliğin mukavemeti ve Sausage Sırtı için verdikleri azimli ve şiddetli mücadele, 155. ve 157. tugayların mevzii ancak saat 21.00’de ele geçirmesine izin vermiştir. O vakte kadar, geri çekilen Yedinci ve Sekizinci Ordular çekilmek için tam iki tam gün kazanmışlardır.^{[170]Wavell 1968 ss. 148–9[173]Grainger 2006 s. 155}

Çöl Süvari Kolordusu’nun 8 Kasım’daki ilk hedefi, Gazze’den çekilen Osmanlı birliklerinin geri çekilme hattını kesmeyi umdukları Akdeniz sahiline doğru ilerlerken Nejile ve Huj’daki su kaynaklarını ele geçirmekti.^{[14]Dalbiac 1927 s. 124} Anzak Süvari Tümeni Jemmame’deki su kaynağını zapt ederken; Avustralya Süvari Tümeni, 60. (Londra) Tümeni ile birlikte Huj’u ele geçirmek üzere ilerlemiştir.^{[174]Bruce 2002 s. 144[175]Mısır Seferî Kuvvetleri Genelkurmay Karargâhı Harp Ceridesi 6, 7 Kasım 1917 AWM4-1-6-19 part 2} Onların 5. Süvari Tugayı, 31 Ekim’deki Birüssebi hücumunun ardından icra edilen ikinci bir süvari taarruzuyla bazı topları ele geçirmiştir.^{[176]Worcestershire Alayı (5. Süvari Tugayı) Harp Ceridesi 8 Kasım AWM4-9-5-10} Yeomanri Süvari Tümeni ve İmparatorluk Deve Tugayı’na, Çöl Süvari Kolordusu’nun takibine katılmak üzere Tel el-Huveylfe bölgesinden hareket etmeleri emredilmiş; Şeria su kaynağının ise geliştirilerek Yeomanri Süvari Tümeni’ne tahsis edilmesi kararlaştırılmıştır.^{[174]Bruce 2002 s. 144[175]Mısır Seferî Kuvvetleri Genelkurmay Karargâhı Harp Ceridesi 6, 7 Kasım 1917 AWM4-1-6-19 part 2}