Hendek, Sakarya

Hendek, çok küçük bir bölümü Karadeniz Bölgesi, daha büyük bölümü Marmara Bölgesi sınırları içinde kalan, idari olarak Sakarya iline bağlı bir ilçedir.

Hendek ilçesi 92 mahalleden oluşmaktadır.

2024 yılı ADNKS verilerine göre ilçe toplam nüfusu 92.729'dur.^{[1]Hendek Nüfusu 2024'te Artış Gösterdi. Hendek Haber.} Yeni büyükşehir belediye yasasına göre köylerin hepsi mahalle olduğundan kır nüfusu bulunmamaktadır.

İlçenin yüzölçümü 646 km²dir.^{[2]Harita Genel Müdürlüğü - Ulusal Haritacılık Kurumu.} Hendek ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 177 metredir.^{[3]Hendek Haritası Hendek Nerede.}

Tarihçe

Osmanlı döneminden önceki tarihi hakkında yeterince bilgi bulunmamaktadır. Doğu Roma İmparatorluğu döneminde İstanbul ve Anadolu geçiş yolu üzerinde bulunan Hendek'in kayıtlarda ismi Lateas olarak geçmektedir. Osmanlı döneminde yörenin, Osman Bey'in komutanlarından Konur Alp tarafından, ele geçirilmesiyle bu bölge Osmanlı'ya bağlanmıştır.^{[4]"Hendek Adapazarı Akyazı Tarihi ve Şeyh İsmail Vakfı Belgeleri. Hendek Belediyesi Kültür Yayınları, 2011, s. 88.} Bu dönemlerde ilçeye bir süreliğine Konuralp dendiği kaydedilmiştir.^{[5]"Hendek Kazası Temettuat Defterleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2008, s. 16.} 12. Asırda Türkistan'ın Gürcan bölgesinden göç eden Türk kabilelerinin bir kısmının bugünkü Hendek ilçesinin bulunduğu yere gelerek yerleştikleri ve buraya Handok adını verdikleri, Handok'un zamanla Hendek olarak değiştiği sanılmaktadır.^{[6]"Sakarya'nın Tarihi Coğrafyası", Sakarya'nın Fiziki Beşeri Ve İktisadi Coğrafya Özellikleri. Sakarya Üniversitesi Yayınları, 2018, s. 6.}

Hendek Kanuni Sultan Süleyman döneminde köy konumundadır.^{[7]"Hendek: Tarihten Sayfalar. Hendek Belediyesi Kültür Yayınları, 2010, s. 8.} 1877-1878 Osmanlı - Rus Savaşı sonrasında bölgeye kaybedilen Kafkasya coğrafyasından pek çok göçmen yerleştirilmiştir. Bu olaydan sonra bölgenin nüfusunun artmasıyla köy statüsünden nahiye statüsüne yükselmiştir. Balkanların Osmanlı'nın elinden çıkmasından sonra bölgeden göçen göçmenlerin bir kısmı Hendek'e yerleştirilmişlerdir.^{[8]İlçe tarihi. Hendek Kaymakamlığı.}

İlk Belediye Teşkilatı 1907'de kurulan Hendek, Cumhuriyetin ilan edilmesinden sonra Kocaeli'ne bağlı kaza halini almıştır. Sakarya'nın 21 Haziran 1954'te il olması ile Hendek de ilçe statüsüne kavuşmuştur.^{[9]Tarihçe. Hendek Belediyesi.}

Coğrafi konumu

İlçe, eski E-5 yeni adı ile D-100 Karayolu üzerinde İstanbul'a 170 km, Ankara'ya 275 km Adapazarı'na 30 km kurulmuştur. TEM Otoyolu da güneyinden geçmektedir. Sakarya merkezin 10 metropol ilçesinden biridir.

Basın

Hendek'te ilk yerel gazete 19 Aralık 1958 tarihinde Hendek Postası adıyla yayımlanmıştır.^{[10]Sakarya Basın Tarihi 1919-2004. Sakarya Gazeteciler Cemiyeti, 1 Ocak 2005, s. 476 s.} Hendek'te yayımlanmış ve halihazırda yayınlanan gazete ver dergiler^{[11]Milli Kütüphane Kataloğu. Milli Kütüphane.}:

Gazeteler

Hendek Postası [Hendek, Sakarya: Nihat Erkan, 1958- (40 cm.)]
Şafak [Hendek, Sakarya: (yayınlayan ?), 1960- (40 cm.)]
Bizim Hendek [Hendek: Rüstem Balcı, 1964- (45 cm.)]
Yeşil Hendek [Hendek: İsmail Özdemir, 1964- (43 cm.)]
Yeşil Hendek [Adapazarı: Mehmet Ercan, 1967- (50 cm.)]
Hendek Adalet [Hendek: Niyazi Zayim, 1967- (45 cm.)]
Hendek Ekspres [Hendek: Nevzat Bayındır, 1977- (45 cm.)]
Hendek Haber [Hendek, Adapazarı: Orhan Yılmaz, 1984- (45 cm.)]
Hendeğin Sesi [Hendek: İsmail Çakmak, 2002- (30 cm.)]
Hendek Şafak [Hendek, Sakarya: Esma Galip, 2002- (res.; 40 cm.)] yayınlanıyor
Hendek Medya Haber [Sakarya: Ahmet Köse, 2016- (res.; 51 cm.)] yayınlanıyor
Hendek Gerçek Haber [Hendek: İrfan Püsküllü, 2016- (34 cm.)]

Dergiler

Çamdağı [Hendek: Hendek Halkevi, 1947- (res.; 25 cm.) / (Yerel, Güncel) Folklor.]

Spor

Hendekspor, ilçeyi Türk futbolunda Bal Ligi düzeyinde temsil etmektedir.<ref>efler, amfitiyatro salonu, Zemin çalışmalarında satranç ve çeşitli spor dallarına yönelik çalışmalar, 300 m² 1 katlı betonarme bina, bina üzerine 2 katlı toplamda 600 m² kütük ev, ziyaretçiler için yaklaşık 1000 m² otopark alanı, ziyaretçilerin Bayrak Tepesi'ne ulaşımlarını sağlayacak üst geçitten oluşuyor.

Eğitim

İlçe, Sakarya Üniversitesi (SAÜ) ve Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesine bağlı olarak çeşitli enstitü, fakülte ve meslek yüksek okulunu barındırmaktadır.^{[12]Sakarya Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Sakarya Üniversitesi.}^{[13]Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Sakarya Üniversitesi.}^{[14]Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi hendek Meslek Yüksekokulu. Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi.} Yine ilçede köklü eğitim kurumları mevcuttur.^{[15]Hendek İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü. Milli Eğitim Bakanlığı.}

Yüksek Öğretim Kurumları

SAÜ Eğitim Bilimleri Enstitüsü (2010)
SAÜ Eğitim Fakültesi (1997)
SUBÜ Hendek MYO (1994)

Orta Öğretim Okulları

OBP'ye göre Hendek Ortaöğretim Okulları^{[16]Sakarya OBP ile Alan Liseler 2025 Taban Puanları (Sınavsız). lgspuanhesaplama.net.tr, 22 Temmuz 2024.}

Hendek Devlet Bahçeli Fen Lisesi (kt: 2023)*
Hendek Atike Hanım Anadolu Lisesi (kt: 1992) [89.0264]
Hendek Anadolu Lisesi (kt: 1969) [80.4216]
Hendek Akşemsettin MTAL (kt: 1990) [75.2269]
Hendek Orhangazi Anadolu Lisesi (kt: 2019) [54.2488]
Hendek Anadolu İmam Hatip Lisesi (kt: 1977) [53.1094]*
Hendek MTAL (kt: 1994) [46.4993]*
Hendek Anadolu Kalkınma Vakfı MTAL (kt: 2005) [41.8222]
Hendek Yenimahalle MTAL (kt: 1980) [-]
Hendek Özel Çağdaş İmge Anadolu Lisesi (kt: 2017) [-]

Sınav ile öğrenci alan orta öğretim kurumları. Devlet Bahçeli Fen Lisesi tümüyle sınavla öğrenci alırken, Anadolu İmam Hatip Lisesi (Fen ve Sosyal Bilimler Programı), Hendek MTAL (Bilişim Teknolojileri Alanı) kısmî sınavlı öğrenci almaktadır.

Kapatılan okullar

Hendek Osmangazi MTAL (kt: 1993) [43.7089]

Mesleki ve Teknik bölümleri Akşemsettin MTAL ve Hendek MTAL'e dahil edilerek okul lağvedilmiştir.

Hendekli tanınmış kişiler

Sanatçılar

Kerim Korcan - Yazar
Selami Karaibrahimgil - Müzisyen ve bürokrat.
Gonca Vuslateri - Oyuncu

Sporcular

Süleyman Seba - Futbolcu, Spor yöneticisi
Tayfur Havutçu - Futbolcu
Süleyman Aykırı - Yağlı güreşçi
Ahmet Kavakçı - Yağlı güreşçi
Yasemin Şahin - Voleybolcu
Erdem Özgenç - Futbolcu

Asker ve Bürokratlar

Ali Gaffar Okkan - Diyarbakır Emniyet Müdürü iken faili hâlen meçhul olan bir suikast sonucu öldürülmüş Diyarbakır emniyet müdürüdür.
Rasim Betir - Türk asker, Orgeneral, 1996-1998 2. Ordu Komutanı, 1998-2000 Jandarma Genel Komutanı
Ali Birinci - Tarihçi, Türk Tarih Kurumu eski başkanı

Siyaset İnsanları

Kılıç Ali - Asker ve siyasetçi, 1., 2., 3., 4. ve 5. Dönem Gaziantep Milletvekili.
Selahattin Gürdrama - Tüccar, Serbest Ticaret, Sanayici, Adapazarı Belediye Başkanı, 5. Dönem Sakarya Milletvekili.
Rıza Kuas - Siyasetçi, Sendikacı, DİSK kurucusu, 13. Dönem Ankara ve 14. Dönem İstanbul Milletvekili.
Nevzat Ercan - Siyasetçi, 19., 20. ve 21. Dönem Sakarya Milletvekilli, Eski Orman Bakanı.
Merve Kavakcı - Siyasetçi, 21. Dönem Sakarya Milletvekilli, akademisyen ve diplomat.
Ali İnci - Siyasetçi, 25. ve 28. Dönem Sakarya Milletvekili.
Muhammed Levent Bülbül - Siyasetçi, 27. ve 28. Dönem Sakarya Milletvekili, MHP TBMM Grup Başkanvekili.
Ümit Dikbayır - Siyasetçi, 27. ve 28. Dönem Sakarya Milletvekili, Eski İYİ Parti Kurucular Kurulu, Genel İdare Kurulu ve Başkanlık Divanı üyesi.

Diğer

Yusuf Ziya Kavakçı - İslam alimi ve politikacı.
Musa Aşoğlu - DHKP-C lideri.

Hendek'te olan olaylar

Asayiş

Kaza ve afetler

Sanat ve spor

Selmandede Yağlı Güreşleri

Kardeş şehirler

Hendek'in 6 tane kardeş şehri bulunmaktadır.^{[17]Kardeş Şehirler Hendek Belediyesi.}