Hasan Hayri Kanko

Hasan Hayri Kanko (Bey) (1881, Hozat - 25 Kasım 1925, Elazığ), Türk asker ve siyasetçidir.

Hayatı

1881 Hozat doğumludur. Hozat'ta Türkmen-Moğol kökenli Şeyh Hasanlılar aşireti reisi Kankozade Murtaza Ağa'nın oğludur. İlk ve orta öğrenimini Dersim'de tamamladıktan sonra zamanın kuralları­na göre 3 Ekim 1896 tarihinde Harp Okulu Aşiret Sınıfına alındı. 24 Şubat 1898′de süvari teğ­men rütbesiyle mezun olarak 4.Ordu Siverek Aşiret Süvari Alayı'na atandı. Van Askerlik Şubesi Başkanlığında görevli iken Meclis-i Mebûsan'ın son dönemi için ya­pılan seçimde Dersim milletvekili oldu. 1920 yılında TBMM I. dönem Dersim milletvekilliği yaptı. Mecliste Sağlık ve Sosyal Yardım, dilekçe, iktisat ve milli savunma komisyonlarında çalıştı. Dönem sonu memleketine döndü. 2 Mart 1925 tarihinde askerlikten emekliye ayrıldı. Emekli olduktan sonra Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'na katıldı.^{[1]Arşivlenmiş kopya.[1]Arşivlenmiş kopya.}

Bazı Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası üyeleri gibi o da Şeyh Said İsyanında ayaklanmacılara yardım suretiyle eylemlerine katıldığı iddiası ile tutuklu olarak Doğu İstiklal Mahkemesinde yapılan yargılaması sonunda idam cezasıyla cezalandırılıp, hüküm ertesi gün (25 Kasım 1925'te) gerçekleştirildi. Evli ve dört çocuk babasıydı. Ailesi "Kanko" (Bazı kaynaklarda Kanyo olarak geçmektedir) soyadını almıştır.

Mezarı Elazığ'da Doğukent mahallesinde isimsiz bir mezarlıkta bulunmaktadır. TBMM milletvekili Mühip Kanko'nun dedesidir.^{[2]"Torunsal hafıza": Şeyh Said İsyanına destek verdiği gerekçesiyle idam edilen Dersim Mebusu’nun torunu CHP'den, isyanın lideri Şeyh Said'in torunu ise AK Parti'den parlamentoda. 2 Haziran 2023.}