Harabati Baba Tekkesi

Harabati Baba Tekkesi veya Sersem Ali Baba Dergâhı, (Makedonca: Арабати Баба Теќе) MS 1538 yılında inşa edilmiş, günümüzde Kuzey Makedonya'nın Kalkandelen şehrinde bulunan Osmanlı-Türk dini eserlerinden biridir.

Özellikler

Harabati Baba Tekkesi, Kuzey Makedonya'nın kuzeybatısında bulunan Kalkandelen şehrinde yer alır. Şehrin bir kenarında konumlanan bu dinî külliyenin içinde birçok yapı, bahçe bulunur. Duvarlarla çevrili tekke külliyesinin büyük ve gösterişli bir giriş kapısı vardır. Kapısı üzerinde kule bulunur.

Tarih

Tekke, 1538 yılında Sersem Ali Baba veya Server Ali Baba adlarıyla anılan Bektaşi babası tarafından kurulmuştur.^{[1]Balkan Travellers - Tito, Teto and Some Troubled Tourism Await You in Tetovo, Macedonia, Erişim tarihi:23.11.2012} 1799 yılında Kosova Valisi Recep Paşa'nın kuruculuğunda bir vakıf, tekkenin içinde oluşturulmuştur.^{[2]Džemal Ćehajić, Društveno-politički religiozni, književni i drugi aspekti derviških redova u jugoslavenskim zemljama, Prilozi za orijentalnu filologiju, Orijentalni institut u Sarajevu, Saraybosna 2000} Dergâhın içindeki Mavi Konak adlı yapıyı Recep Paşa'nın veremli kızı Fatma Hanım'ın yüksekte daha temiz hava alması için yaptırdığı düşünülür.^{[3]Demet Sevimli, Merhaba Rumeli yazı dizisi 4, Milliyet gazetesi, 24.09.2009.}

Tekkenin kurucusu olan Server Ali Baba, Kalkandelen'e gelmeden önce Bektaşilik'te “dedebabalık” makamını kuran ve 1520'de ilk dedebaba olarak Hacıbektaş'taki dergâhta bu posta oturan kişidir.^{[4]Dedebabalık ve Sersem Ali Baba, Düşünce Denizi bloku 26.11.2006.} Ayrıca, Kanuni Sultan Süleyman'ın ilk eşi olan Mahidevran Sultan'ın ağabeyi olması nedeniyle Osmanlı sarayı ile yakın ilişki içinde bulunmuş, Hacı Bektaş Dergâhına yerleşmeden önce devlet kademesinde mîr-i miran (beylerbeyi) rütbesine kadar yüksemiş bir devlet adamıdır.^{[5]Yaşar Kalafat, Bedri Noyan Dedebaba ve Balkanlarda Bektaşilik, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, Sayı 6, Yıl 1998} “Sersem” lakabını alışı ile ilgili rivayet şöyledir:^{[5]Yaşar Kalafat, Bedri Noyan Dedebaba ve Balkanlarda Bektaşilik, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, Sayı 6, Yıl 1998} Ali Baba gördüğü bir rüya üzerine devlet işlerini bırakıp Hacı Bektaş Veli dergâhında dinî hayata geçmek için padişahtan izin istemişti. Bu kararına şaşıran Sultan Süleyman “Sen sersem mi oldun? Vezîrlik bırakılır da orada Dervîşlik mi yapılır” deyince “Kabûlümdür Sultânım, varsın bana Sersem Alî desinler. Fakir müsaadenizi ricâ ederim”, diye cevap vermiş ve padişah da izin vermiştir.

Mahidevran Sultan'ın Hürrem Sultan'ın entrikaları ile saraydan sürülmesinden sonra ağabeyi Sersem Ali Baba'nın Hacı Bektaş Veli dergâhından uzaklaştırıldığı ve Kalkandelen'e geldiği düşünülür. Ali Baba, Kalkandelen'e gidişinden bir süre sonra Anadolu'da çıkan Celali isyanları nedeniyle Kanuni tarafından geri çağrıldı. Kalender Çelebi İsyanı'ndan sonra Anadolu'daki faaliyetlerine son verilen ve postnişinsiz kalan Hacıbektaş Veli Dergâhı'nda ikinci kez dedebaba unvanı ile posta oturdu ve orada öldü. Kalkandelen'deki Harabati Baba Dergâhının bahçesinde Sersem Ali Baba'nın makamı bulunur.^{[4]Dedebabalık ve Sersem Ali Baba, Düşünce Denizi bloku 26.11.2006.}

Kalkandelen'deki tekke adını, Sersem Ali Baba'nın ölümünden sonra yerine geçen dedelerden birisi olan Harabati Baba'dan alıyor. 16. yüzyılda Malatya'dan Kalkandelen'e gelen Harabati Baba tekkeyi dergâh haline sokmuştur.^{[6]Devrim Sevimay, Merhaba Rumeli Yazı Dizisi 4, Milliyet Gazetesi, 24.09.2009.} Yüzyıllar boyu dergâhın geniş bahçesinde tarım ve hayvancılık yapılmıştır.^{[6]Devrim Sevimay, Merhaba Rumeli Yazı Dizisi 4, Milliyet Gazetesi, 24.09.2009.}

Dergâh, Kosova Valisi Recep Paşa döneminde gelişip önem kazanmıştır.^{[7]Övgün Ahmet Ercan, Kalkandelen ilke Bektaşi Dergâhından Çıkarılan Ders, 20.11.2010.} Recep Paşa, dergâha 50 hektarlık arazi vakfedip yeniden yaptıran kişidir. Mezarı, dergâhın bahçesindedir.

1945 yılında kapatılan dergâh, 1948 yılında eşkıyalar tarafından yakıldı. Ayrıca, Yugoslavya döneminde, yapılar turistik bir tesise dönüştürüldü; içinde otel, lokanta, disko işletilmiştir.^{[1]Balkan Travellers - Tito, Teto and Some Troubled Tourism Await You in Tetovo, Macedonia, Erişim tarihi:23.11.2012}

Yugoslavya'nın dağılması ile 1992'de dergâhın Kış Evi ve Meydan Evi gibi bazı bölümleri yeniden açılarak dergâh canlandırıldı. 2001'deki Ohri Çerçeve Antlaşması'ndan sonra otel, restoran olarak kullanılan bölümler kapatıldı.^{[6]Devrim Sevimay, Merhaba Rumeli Yazı Dizisi 4, Milliyet Gazetesi, 24.09.2009.} 2003 yılında dergâhın kullanımı konusu Sünni Birliği ve Bektaşi Birliği arasında dava konusu oldu.^{[6]Devrim Sevimay, Merhaba Rumeli Yazı Dizisi 4, Milliyet Gazetesi, 24.09.2009.} İddialara göre, 2010'da bazı bölümleri sünniler tarafından şiddet yoluyla ele geçirildi.^{[8]Makedonya Harabati Baba Bektaşi Dergâhı Kundaklandı, Cemvakfi.org.tr sitesi, 21.12.2010.}