HMS Erin

HMS Erin, Kraliyet Donanması'nda hizmet veren bir dretnot zırhlısıydı. İlk başta Osmanlı hükûmeti tarafından Britanyalı Vickers'tan sipariş edilmiş ve Osmanlı donanması ile hizmete girdiğinde gemiye Reşadiye adı verilmesi planlanmıştı. ''Reşadiye'' sınıfı, denizde veya yapım aşamasında olan tüm diğer savaş gemilerinden daha iyi veya en azından eşit olacak şekilde tasarlanmıştı. I. Dünya Savaşı Ağustos 1914'te başladığında, Reşadiye neredeyse tamamlanmış durumdaydı, ancak Almanya ya da Alman müttefikleri tarafından kullanılmasını engellemek üzere Amiralliğin İlk Lordu Winston Churchill'in emriyle gemiye el konuldu.

Mayıs 1916'daki Jutland Muharebesi'nde oynadığı küçük bir rol ve aynı yıl gerçekleşen sonuçsuz 19 Ağustos 1916 muharebesi dışında savaş sırasında HMS Erinin hizmeti genellikle Kuzey Denizi'nde gerçekleştirdiği rutin devriye ve eğitim faaliyetlerinden oluşuyordu. Savaştan sonra gemi artık eskimişti; rezerv filoya alındı ve eğitim gemisi olarak kullanıldı. Erin, 1920 yılının çoğu bölümünde Nore'da yedek filonun amiral gemisi olarak hizmet etti. 1922'de hurda olarak satıldı ve ertesi yıl söküldü.

Tasarım

Tasarımı ''King George V'' sınıfına dayansa da ''Iron Duke'' sınıfının 6 inçlik (152 mm) ikincil bataryasına sahipti. Erinin toplam uzunluğu 170,54 m, genişliği 27,9 m ve su çekimi 8,7 metreydi. Normal yükte deplasmanı , tam yükte ise idi. 1914'te mürettebatı 976 subay ve bahriyeli, bir yıl sonra ise 1.064 kişiydi.

Erin, gücünü 15 Babcock & Wilcox buhar kazanından beslenen, her biri iki şaft süren bir çift Parsons doğrudan tahrikli buhar türbininden alıyordu. olarak derecelendirilen türbinler, gemiyi maksimum hıza ulaştırabiliyordu. Gemi seyir hızında maksimum menzile yetecek kömür ve akaryakıt taşıyordu. Bu hareket menzili çağdaşı Britanya zırhlılarından biraz daha az olsa da Kuzey Denizi'ndeki faaliyetler için yeterliydi.

Silahlar ve zırh

Gemi 10 adet BL 13,5 inç (343 mm) Mk VI toptan oluşan bir ana batarya ile silahlandırılmıştı. Toplar önden arkaya 'A', 'B', 'Q', 'X' ve 'Y' olarak adlandırılan beş top taretine çiftler hâlinde monte edilmişti. Taretler üst yapının ilerisi ve gerisinde üst üste binmiş iki çift hâlinde düzenlenirken beşinci taret ise bacalar ile arka üst yapı arasında gemi ortasındaydı. Torpido botlarına karşı yakın mesafeli savunma, on altı BL 6 inç (152 mm) Mk XVI topundan oluşan ikincil batarya ile sağlanıyordu. Gemide ayrıca altı seri ateşli (QN) 6 librelik (57 mm) Hotchkiss top yer almaktaydı. Dönemin ana savaş gemileri için tipik olduğu üzere, bordada dört su altında yer alan 533 mm'lik torpido tüpü vardı. Erin, geminin hayati kısımları etrafında su hattında kalınlığı 305 mm olan zırhlı kemerle korunmaktaydı. Güverte zırhı kalınlığı 25–76 mm arasında değişmekteydi. Ana top taretlerinin zırhı 279 mm kalınlıktaydı ve barbetler 229–254 mm'lik zırhla korunmaktaydı.

Savaş zamanındaki değişiklikler

6 librelik toplardan dördü 1915-1916'da kaldırıldı ve arka üst yapıdaki eski projektör platformuna bir QN 13 inç +120-cwt uçaksavar topu yerleştirildi. Mayıs ve Aralık 1916 arasında üç ayaklı direğe bir ateş kontrol direktörü kuruldu. 1916-1917'de ikincil batarya için üç ayaklı direğin bacaklarına bir çift ateş kontrol direktörü yerleştirildi ve kıç üstyapısına bir adet üç inç uçaksavar topu daha eklendi. 1918'de yüksek açılı mesafe ölçer takıldı ve 'B' ve 'Q' kulelerinin çatılarına uçuş platformları kuruldu.

İnşası ve kariyeri

Winston Churchill'in I. Dünya Savaşı tarihine göre, 1912'de benimsenen Britanya acil durum planlarında, savaş çıktığı takdirde Britanya tersanelerinde yapılmış tüm gemilere el konulması öngörülmekteydi. 1914'te savaş başladığında Britanya tersanelerinde Osmanlı, Şili, Yunanistan, Brezilya ve Hollanda için gemiler yapılıyordu. Churchill'e göre, kendisi 1912'de kabul edilen talimatnameyi uygulamaktan başka bir şey yapmamıştı. Osmanlı gemilerini özellikle ayırmadığını, o anda yapılmakta olan tüm gemilere el konulmasını mümkün kılacak emirler yayınlandığını söylemektedir. Bu tür gemilere el konulmasının, yıllar önce hazırlanmış ve 1912'de yeniden düzenlenmiş kapsamlı kapsamlı bir planın parçası olduğunu yazmıştır.^{[1]The World Crisis 1911-1914. 1923, s. 208-209.}

Erin aslen Osmanlı İmparatorluğu tarafından 8 Haziran 1911'de tahminî £2.500.000 maliyetle, iktidardaki Osmanlı Sultanı V. Mehmed Reşad'ın onuruna Reşad V adıyla sipariş edildi, ancak adı inşaat sırasında Reşadiye olarak değiştirildi. 6 Aralık 1911'de 425 tersane numarası ile Barrow-in-Furness'teki Vickers tersanesinde inşasına başlandı, ancak 1912'nin sonlarında Balkan Savaşları sırasında inşaat askıya alındı ve Mayıs 1913'te yeniden başlatıldı. Gemi Ağustos 1914'te tamamlanıp 3 Eylül'de denize indirildi. 28 Haziran'daki Arşidük Franz Ferdinand suikastından sonra Britanyalılar, ödemelerinin tamamlanmasına ve deniz denemelerinin ardından Reşadiye ile diğer dretnot savaş gemisi Sultan Osman Ii teslim almak üzere Osmanlı heyetinin ve mürettebatın gelişine rağmen 21 Temmuz'da gemilerin teslimatını erteledi. Amiralliğin Birinci Lordu Winston Churchill, Kraliyet Donanması'na 29 Temmuz'da gemileri alıkoymasını ve Osmanlı deniz personelinin gemilere binmesini engellemesini emretti; iki gün sonra Britanyalı denizciler onları resmen ele geçirdi ve Reşadiye, İrlanda için şiirsel bir isim olan Erin adını aldı. Churchill bu kararı, Kraliyet Donanması'nın Alman Açık Deniz Filosu üzerindeki üstünlük payını artırmak ve Almanya veya müttefikleri tarafından edinmelerini önlemek için kendi inisiyatifiyle almıştı. İki gemiyi teslim almaya giden Osmanlı subay heyetinin içinde, Enver Paşa tarafından Sultan Osman gemisine süvari olarak atanan Rauf Orbay da vardı. Orbay'ın anılarını yazdığı "Cehennem Değirmeni" kitabında^{[2]Orbay, Hüseyin Rauf. Cehennem Değirmeni: Siyasi Hatıralarım. Emre Yayınları, 1993, s. 118.} belirttiği üzere, İngiltere Hükûmetinden 2 Ağustos 1914 günü Reşadiye dretnotu ile beraber teslim alınması gerekirken, Osmanlı Sancağının çekilmesi törenine yarım saat kala İngilizlerce el konmuştur. Osmanlı heyeti İstanbul'a döndüğünde seferberlik ilan edildiğini öğrenmiştir.^{[3]Keleşyılmaz, Vahdet. I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti'nin Afganistan'a Yönelik Girişimleri. Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, 2012, s. 1832.}

Gemilere el konulması, gemilerin kısmen halk tarafından toplanan bağışlarla finanse edildiği Osmanlı İmparatorluğu'nda kötü izlenim yarattı. Osmanlı hükûmeti zırhlılara harcanan para sebebiyle mali bir kilitlenme içerisindeyken, Osmanlı Donanması için bağışlar tavernalardan, kahvehanelerden, okullardan ve pazarlardan gelmişti; büyük bağışlar Donanma İane Madalyası ile ödüllendirilmekteydi. Gemilere el konulmasının ardından Alman muharebe kruvazörü SMS ''Goeben'''in Osmanlılara "armağan edilmesi", Osmanlı kamuoyunu İngiltere'den uzaklaştırmak ve Alman desteğini artırmak için önemli bir etmen oldu. David Fromkin, Türklerin 1 Ağustos'ta gizli bir savunma ittifakı imzalama karşılığında Sultan I. Osman'ı Almanlara transfer edeceğine söz verdiğini iddia etmiştir. Buna göre Fromkin ayrıca resmî kanallardan gemilere el konulduğunu 3 Ağustos 1914 tarihinde kendilerine bildirilmiş olmasına rağmen Enver ve Talât Paşaların 29 Temmuz 1914'te İngilizlerin niyetinden haberdar olduklarını belirterek, daha bir hafta öncesine kadar Osmanlı İmparatorluğu'yla müttefiklik anlaşması yapmaktan kaçınan Almanya'ya Osmanlı heyetinin ne vadetmiş olabileceğini sorgulamıştır. Fromkin, Osmanlı arşivlerine referans gösterdiği gizli belgelerde Enver ve Talât Paşaların Almanlara Sultan I. Osman gemisini devretmeyi vadettiklerini, gemiye İngilizlerin el konduğunu henüz bilmeyen Almanların ise bu koşulu kabul ettiklerini belirtir. Fromkin ayrıca Churchill'i yanlış bilgi vermekle suçlayarak 1912'de alınmış bu yönlü bir el koyma kararı olmadığını, o dönemin son teknolojisine sahip önemli bir savaş gemisini elden çıkartmamak fikrinin 1914 yazında aklına geldiğini belirtir.^{[4]David Fromkin, A Peace to End All Peace, Holt Books, 2009 s.61} Almanlarla ittifaka rağmen Osmanlı hükûmeti, Eylül ayında Rusların Doğu Prusya'nın işgaline dek tarafsızlığını sürdürme niyetindeydi, ancak Eylül ayında Rusların karşılaştıkları felaketler Osmanlı Harbiye Nazırı Enver Paşa ve Cemal Paşa'yı Rusların zayıflığından faydalanma düşüncesine itti. Sadrazam Said Halim Paşa dışındaki diğer hükûmet üyelerine haber vermeyen Enver ve Cemal, Osmanlı donanmasının Alman başkomutanı Koramiral Wilhelm Souchon'u Ekim ayı sonunda savaş gemilerini savunma bahanesiyle Karadeniz'deki Rus gemilerine saldırmaya yetkili kıldı. Osmanlı tarafsızlığından öfkeli olan Souchon, Enver'in rızası ve kendi inisiyatifiyle 29 Ekim'de Karadeniz'deki Rus limanlarına bir saldırı yaptı ve hükûmeti Almanya tarafında savaşa katılmak durumunda bıraktı.

1914-1915

Bahriye albayı Victor Stanley, Erinin kaptanı olarak atandı.^{[5]The Navy List. His Majesty's Stationery Office, 18 Kasım 1914, s. 312.} Gemi 5 Eylül'de Orkney Adaları'ndaki Scapa Flow'da, Amiral John Jellicoe tarafından yönetilen Büyük Filo'ya katıldı ve Dördüncü Savaş Filosu'na (BS) atandı. Erin 17 Eylül'de İskoçya'daki Loch Ewe'den ayrılarak, ertesi gün Orkney Adaları'nın batısında gerçekleştirilecek topçu eğitimi için Büyük Filo gemileriyle birlikte yola çıktı. Tatbikattan sonra Alman gemilerine karşı Kuzey Denizi'nde bir arama başlatsalar da, olumsuz hava koşulları sebebiyle Almanları bulmada başarısız oldular. 24 Eylül'de Scapa Flow'a gelen Büyük Filo, ertesi gün Orkney Adaları'nın batısında daha fazla atış talimi yapmak üzere ayrıldı. Ekim ayının başlarında Büyük Filo, Kanada birliklerini Nova Scotia'dan Halifax'tan taşıyan büyük bir konvoya uzaktan koruma sağlamak üzere Kuzey Denizi'ne ayrıldı, 12 Ekim'de Scapa'ya döndü. Scapa Flow'daki denizaltıların raporları Jellicoe'u, savunmaların yetersiz olduğu düşüncesine götürdü; Amiral 16 Ekim'de Büyük Filo'nun büyük kısmının İrlanda'daki Lough Swilly'ye dağıtılmasını emretti. Jellicoe 3 Kasım'da topçu eğitimi ve savaş tatbikatları için Büyük Filo'yu denize aldı; 4. BS altı gün sonra Scapa'ya döndü. 22 Kasım akşamı Büyük Filo Kuzey Denizi'nin güney yarısında başka bir tarama daha yaptı; Erin, Amiral Yardımcısı David Beatty'nin 1. Muharebe Kruvazörü Filosunu desteklemek üzere ana filo ile birlikte kaldı. Filo 27 Kasım'da Scapa Flow'a döndü. 16 Aralık'ta Büyük Filo Scarborough, Hartlepool ile Whitby'ye yapılan Alman baskını sırasında sortiye çıktı, ancak Alman Açık Deniz Filosu'yla çatışmaya girilemedi. Erin ve Büyük Filo'nun geri kalanı, 25-27 Aralık tarihlerinde Kuzey Denizi'ni yeniden taradı.

Erin de dâhil olmak üzere Jellicoe'nun gemileri, 10-13 Ocak 1915'te Orkney ve Shetland Adaları'nın batısında topçu tatbikatları yaptı. 23 Ocak akşamı Büyük Filo'nun büyük bölümü Beatty'nin muharebe kruvazörlerini desteklemek için yola çıktı, ancak filo ertesi günkü Dogger Bank Muharebesi'ne katılamayacak kadar uzaktaydı.^{[6]Monograph No. 12, s. 224} Filo 7-10 Mart arasında kuzey Kuzey Denizi'nde bir tarama daha yaptı, bu sırada eğitim manevralarında bulundu. 16-19 Mart tarihlerinde başka bir sefer gerçekleştirildi. 11 Nisan'da Büyük Filo, Kuzey Denizi'nin ortasında devriye gezdi ve 14 Nisan'da limana döndü; bölgedeki bir başka devriye 17-19 Nisan'da gerçekleşti, ardından 20-21 Nisan'da Shetland açıklarında topçu tatbikatları yapıldı.

Büyük Filo, 17-19 Mayıs ve 29-31 Mayıs tarihleri arasında Kuzey Denizi'nin ortalarını taradı, ancak Alman gemileriyle karşılaşmadı. 11-14 Haziran boyunca filo Shetland'ın batısında topçu ve savaş tatbikatları ve 11 Temmuz'dan itibaren Shetland açıklarında eğitim gerçekleştirdi. 2-5 Eylül'de filo, Kuzey Denizi'nin kuzeyinde başka bir sortiye çıktı ve topçu tatbikatları yaptı. Ayın geri kalanında Büyük Filo eğitim tatbikatlarına devam etti, 13-15 Ekim tarihleri arasında Kuzey Denizi'ne bir kez daha taradı. Erin, 2-5 Kasım'da Orkney'in batısındaki başka bir filo eğitim operasyonuna katıldı. Gemi, Eylül ve Aralık ayları arasında 2. Harp Filosu'na transfer edildi.^{[7]Supplement to the Monthly Navy List Showing the Organisation of the Fleet, Flag Officer's Commands, &c.. Admiralty, Eylül 1915, s. 10.[8]Supplement to the Monthly Navy List Showing the Organisation of the Fleet, Flag Officer's Commands, &c.. Admiralty, Aralık 1915, s. 10.}

1916-1918

Filo 26 Şubat 1916'da Kuzey Denizi'nde bir sorti için limandan ayrıldı; Jellicoe Harwich Kuvveti'ni Helgoland Körfezi'ni taramak için kullanmayı düşünüyordu. Kötü hava Kuzey Denizi'nin güneyindeki operasyonları engelledi ve operasyon denizin kuzey ucuyla sınırlı kaldı. Başka bir tarama 6 Mart'ta başladı, ancak ertesi gün hava şartları destroyer eskortlar için çok kötü olduğu için iptal edildi. 25 Mart gecesi Erin ve filonun geri kalanı, Beatty'nin muharebe kruvazörleri ile Tønder'deki Alman zeplin üssüne baskın düzenleyen diğer hafif kuvvetlerini desteklemek için Scapa Flow'dan yola çıktı. Büyük Filo 26 Mart günü bölgeye vardığında, Britanya ve Alman kuvvetleri çatışmayı sona erdirmişti, kuvvetli fırtınanın hafif gemilere hasar vermesi olasılığına karşı filoya üsse dönme emri verildi. 21 Nisan'da Büyük Filo, Rus Donanması Baltık Denizi'ndeki savunma mayın tarlalarını yeniden döşerken, Horns Rev'de Almanların dikkatini dağıtmak üzere bir tatbikat yaptı. Filo, 24 Nisan'da Scapa Flow'a döndü, Almanların Lowestoft'a baskın başlatmak üzere olduğunu belirten istihbarat raporları üzerine güneye yol almadan önce yakıt ikmali yaptı. Almanlar, filo gelmeden önce geri çekilmişti. 2-4 Mayıs'ta Büyük Filo, Almanların Kuzey Denizi üzerinde dikkatini çekmek için Horns Rev'de bir manevra daha yaptı.

Jutland Muharebesi

31 Mayıs 1916 sabahı, 16 dretnot, 6 ön dretnot ve destekleyici gemilerden oluşan Amiral Reinhard Scheer komutasındaki Alman Açık Deniz Filosu, Büyük Filo'nun bir kısmını üzerine çekmek ve yok etmek için erken saatlerde Jade Bight'tan ayrıldı. Filo, Tümamiral Franz von Hipper'in beş muharebe kruvazörü ile birlikte yola çıktı. Britanya Amiralliğindeki şifre çözümünden sorumlu olan Oda 40, operasyon planlarını içeren Alman radyo trafiğini dinlemiş ve şifresini çözmüştü. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı, 28 dretnot ve 9 muharebe kruvazörü ile Büyük Filo'ya bir gece önce yola çıkmasını, Açık Deniz Filosu'nun yolunu kesmesini ve yok etmesini emretti.

31 Mayıs'taki Jutland Muharebesi sırasında Beatty'nin muharebe kruvazörleri, Scheer ve Hipper'ı Büyük Filo'nun ana grubuna doğru çekmeyi başardılar. HMS Erin, Jellicoe'nun savaş hattında baştan dördüncü sırada yer alıyordu.^{[9]Corbett, cephe haritası ve s. 428} Scheer'in Büyük Filo'yu tespit ettikten sonraki manevraları genellikle Jellicoe'nun önde gelen gemilerinden uzaklaşmaya yönelikti; zayıf görüş şartları sebebiyle Britanya gemileri Almanlarla etkili bir çatışmaya giremedi ve Scheer havanın kararmasıyla beraber çatışmadan çekilmeyi başardı. Muharebe sırasında ateş etme fırsatları nadirdi, gemi ikincil silahlarından sadece altı adet 6 inç mermi ateşledi. Erin, Jutland'da ana silahlarını ateşlemeyen tek Britanya zırhlısıydı.

Sonraki faaliyetler

Büyük Filo, Kuzey Denizi'nin güneyine doğru ilerleyen Alman Açık Deniz Filosu'nu pusuya düşürmek için 18 Ağustos'ta sortiye çıktı, ancak yanlış iletişim ve hatalar Jellicoe'nin limana dönmeden önce Alman filosunu durdurmasını engelledi. Operasyon sırasında iki hafif kruvazör Alman U-botları tarafından batırıldı, Jellicoe Alman denizaltıları ve mayınlarının yaygınlığı nedeniyle büyük gemilerini 55° 30' Kuzey enleminin güneyinde riske atmamaya karar verdi. Amirallik, Alman filosu Britanya'yı işgal etmeye çalışmadığı ya da dezavantajlı bir çatışmaya zorlamadığı sürece Büyük Filo'nun sortiye çıkmamasını kabul etti. Stanley, 26 Nisan 1917'de tümamiralliğe terfi ettiğinde, yerine Kaptan Walter Ellerton geçti.^{[10]Victor Albert Stanley. The Dreadnought Project.[11]The Navy List. His Majesty's Stationery Office, 18 Kasım 1918, s. 788.}

Nisan 1918'de Açık Deniz Filosu, Norveç'e giden Britanya konvoylarına karşı sortiye çıktı. Alman filosu telsiz sessizliği uyguladı, bu da Oda 40 kriptoanalistlerinin Büyük Filo'nun yeni komutanı Amiral Beatty'yi uyarmasını engelledi. Britanyalılar operasyonu ancak muharebe kruvazörü SMS ''Moltke'' gemisindeki bir kaza sebebiyle telsiz sessizliğini bozmak ve Alman komutanına durumu hakkında bilgilendirmek zorunda kalınca öğrendi. Beatty, Büyük Filo'ya Almanlara müdahale etmesi için denize açılmayı emretti, ancak gemiler Alman Açık Deniz Filosu'na Almanya'ya dönmeden önce ulaşamadı. I. Dünya Savaşı'nın teslim olan Alman Açık Deniz Filosu 21 Kasım'da Rosyth, İskoçya'ya vardığında Erin de oradaydı; 1 Mart 1919'a kadar 2. BS'nin bir parçası olarak kaldı.^{[12]Operation ZZ. The Dreadnought Project.[13]Supplement to the Monthly Navy List Showing the Organisation of the Fleet, Flag Officer's Commands, &c.. Admiralty, 1 Mart 1919, s. 10.}

Savaş sonrası

Kaptan Herbert Richmond 1 Ocak 1919'da komutayı devraldı.^{[14]The Navy List. His Majesty's Stationery Office, 18 Kasım 1919, s. 770.} 1 Mayıs'ta Erin, Anavatan Filosu'nun 3. Savaş Tümeni'ne atandı.^{[15]Supplement to the Monthly Navy List Showing the Organisation of the Fleet, Flag Officer's Commands, &c.. Admiralty, 1 Mayıs 1919, s. 5.} Ekim ayında, Nore'da yedeğe alındı ama 18 Kasım itibarıyla Portland Limanı'nda konuşlandı.^{[16]The Navy List. His Majesty's Stationery Office, 18 Kasım 1919, s. 709.} Richmond'ın yerine 1 Aralık'ta Kaptan Percival Hall-Thompson geçti. Erin, Ocak 1920'de Nore'a döndü ve Şubat'a kadar orada topçu eğitim gemisi görevinde bulundu.^{[17]The Navy List. His Majesty's Stationery Office, Ocak 1920, s. 707, 770.[14]The Navy List. His Majesty's Stationery Office, 18 Kasım 1919, s. 770.} Haziran'da gemi, Tümamiral Vivian Bernard'ın Nore Rezerv Filosunun amiral gemisi hâline geldi.^{[18]The Navy List. His Majesty's Stationery Office, Ekim 1920, s. 695-6.} Temmuz ve Ağustos 1920'de Devonport Tersanesinde tamir edildi. 18 Aralık 1920'de Erin, Bernard'ın amiral gemisi olarak kaldı ve topçu eğitim gemisi olarak hizmet vermeye devam etti.^{[19]The Navy List. His Majesty's Stationery Office, 18 Aralık 1920, s. 695-696, 770-771.} Kraliyet Donanması başlangıçta 1922 Washington Denizcilik Antlaşması uyarınca bir eğitim gemisi olarak tutulmasını amaçlamıştı, ancak plan değişikliği ile bu rolün HMS ''Thunderer'' tarafından gerçekleştirilmesi nedeniyle gemi, Mayıs 1922'de sökülecek gemiler listesine eklendi. 19 Aralık'ta Cox and Danks adlı gemi söküm firmasına satıldı ve ertesi yıl Queenborough'da parçalandı.