Geyhatu Han'ın Anadolu Seferi (1291-1292)

Geyhatu Han'ın Anadolu Seferi, 1291 yılında Moğolların İran'daki devleti olan İlhanlılar'ın hükümdarı Geyhatu Han'ın, Anadolu'da özellikle Karamanlı Devleti'ne ve sonrasında diğer çeşitli Anadolu Beyliklerine karşı yürüttüğü seferdir.

Karamanlıların Konya Kuşatması

O dönem İlhanlılara bağlı bir vasal konumunda olan Anadolu Selçuklu Sultanı II. Mesud, olay öncesinde kısa süreliğine Kayseri'de kalıyordu. Eski İlhan Hükümdarı Argun Han'da öleli 1 yılı geçmemiş ve kurulan kengeş ile birlikte tahta Argun'un kardeşi Geyhatu Han geçti.^{[1]İLHAN GEYHATU’NUN ANADOLU SEFERLERİ - Mustafa Uyar, Erhan Ateş, TÜRKİYE SELÇUKLU SULTANLARI KÜLLİYATI, XI. Cilt; ed. Mustafa AKKUŞ} Tahta yeni geçen bir İlhan hükümdarı ve başkentinde olmayan bir Selçuklu Sultanını görüp fırsatı değerlendiren Karamanlılar, kendi hükümdarı Güneri Bey'in emriyle Eşrefoğlu topraklarına girip beyini öldürdükten sonra Halil Bahadır komutasındaki orduyla kuşatma amacıyla Konya'ya doğru yönelmeye başladı. Konya'da, Karamanlıların orduyla geldiğinin duyulması ve Selçuklu Sultanında sonradan ortaya çıkan bir diğer Türkmen isyanını bastırmaya çalışmasından dolayı onun gelemeyeceğini bilen şehir hakimi, ahîler ve ahaliler ile birlikte şehrin, içeriden savunulması üzerine plan yaptı ve kale kapılarını kuvvetlendirip surları onardılar. Konya önlerine gelen Karamanlı Halil Bahadır Konya'yı kuşatmaya başlamıştı. İlk etapta kentin kale dışında kalan bölümünü ele geçirdiler ve burada yağmalar yaptılar. Şehirdeki Ahîler ve gençler bunun üzerine 31 Temmuz 1291 tarihinde şehir kapısından çıkıp Karamanlılara saldırdılar. Onlar bu saldırı neticesinde başlangıçta başarılı olmuş gibi görünüp Karamanlıları püskürtmüşlerse de daha sonra toparlanan Karamanlılar şehrin ileri gelenlerinden birçoğunu öldürdüler. Bunun üzerine ahîler ile gençler, sayılarının azlığı nedeniyle daha fazla dayanamayarak iç kaleye geri çekildiler. Bu hareket sırasında çok zayiat vermişler ve güçleri azalmıştı. Böylece iç kapıya dayanan Karamanlılar, şehir kapısını ateşe vererek fazla zorlanmadan kapıdan içeri girdiler. Tam üç gün yağmada bulundular. Konya'da birkaç tane daha çatışma çıktıktan sonra şehrin hala Karamanlılarda kalmasından dolayı Selçuklular vasalı oldukları İlhanlıların Hanı Geyhatu'dan yardım istedi.^{[1]İLHAN GEYHATU’NUN ANADOLU SEFERLERİ - Mustafa Uyar, Erhan Ateş, TÜRKİYE SELÇUKLU SULTANLARI KÜLLİYATI, XI. Cilt; ed. Mustafa AKKUŞ[2]F. Sümer, Oğuzlar, Tarihleri, Boy Teşkilatı Destanlar, Ankara 1967, s. 62}

Geyhatu'nun seferi ve sonuçları

Geyhatu Han, Karamanlılar'ın Konya baskınını ve diğer Türkmenlerinde isyan hareketlerini öğrendikten sonra 31 Ağustos veya 1 Eylül 1291 tarihinde Celâyirli Şiktur Noyan'ı saltanat nâibi olarak bırakarak 20.000 veya daha yüksek bir sayıdaki ordu ile Anadolu'ya doğru sefere çıktı. Bu sefer Moğollar, tüm asileri kanlı bir şekilde ortadan kaldırıp korku saçmak istiyorlardı. Sultan II. Mesud, Kasım ayında Geyhatu Han'ı Kayseri'de karşıladı. Geyhatu'nun gelişi hadisesi Konya'da sevinçle karşılanmıştı. Geyhatu Han, ordusunu ikiye bölmüş bir bölümü Akşehir üzerinden Menteşe'ye katliam ve istila amacıyla göndermiş, kendisinin olduğu bölümle ise Karamanlı Devleti'ne doğru ilerledi. Moğollar, Karamanlı şehirlerinden ilk olarak Ereğli'ye saldırdı ve burada birçok katliam ve yağma yaptılar. Daha sonra Lârende'ye ilerleyip orada da aynı şekilde yağmalama ve soykırım faaliyetlerine giriştiler. Geyhatu ayrıca Karamanlı hükümdarı Güneri Bey'in yakalanması amacıyla Tekin Temür adlı bir komutanını görevlendirmiştir. Tekin Temür, Güneri'yi bulma amacıyla gezdiği ve ayak bastığı tüm köyleri yağmalayıp ateşe verse de Güneri asla yakalanamamıştır. Moğolların ve onların kuklası olan Selçukluların dayanılamayacak seviyedeki bu zulmünden dolayı Karamanlıların ordusu ve ahalisi Taşeli'ne çekildi. Karamanlıların sessizleşmesinden sonra sıradaki hedef isyan etmiş beyliklerden Eşrefoğulları Beyliği idi. Onların yurtlarında da Moğollar aynı katliam, tahrip ve yağmaları yaptılar. Eşrefoğlu'na olan saldırılar sırasında esir olarak alınan Türkmenlerin yüzlerine ateş tutularak öldürüldü. Ayrıca Karamanlı ve Eşrefoğlu topraklarından yaklaşık 7.000 kadın ve çocuk esir alınarak Konya'ya gönderildi. Menteşe ve Sahip Ataoğulları Beyliklerine de aynı zulüm ve katliamları yapan Moğollar bir tane direniş kalmayana kadar Anadolu'nun her yerinde kan döktü. Anonim Selçukname'de bu katliam "Yaklaşık 6 ay boyunca Konya kapısından Lâdik (Denizli) vilayetine kadar öyle bir kargaşa çıkmıştı ki kuş bile uçmuyordu" sözüyle anlatılmıştır ki bu söz, katliamın o dönemki halka ne kadar etki ettiğini anlatır. Ayrıca Selçuklu Sultanı II. Mesud, Geyhatu'ya bağlılığından dolayı onun yaptığı kötülük, zulüm ve katliamları şikayet etmeye gelen halka kulaklarını daima tıkıyordu.^{[1]İLHAN GEYHATU’NUN ANADOLU SEFERLERİ - Mustafa Uyar, Erhan Ateş, TÜRKİYE SELÇUKLU SULTANLARI KÜLLİYATI, XI. Cilt; ed. Mustafa AKKUŞ} Anadolu'da sessizlik oluşmaya başladığında Geyhatu, kumandanlarından Hıtaylı Taştimur'u Anadolu'da bırakarak buradan ayrıldı ve 29 Mayıs 1292 tarihinde Azerbaycan'a vararak hala oturamamış olduğu tahtına tören tertip edilerek oturdu.^{[3]GEYHATU HAN - TDV İslâm Ansiklopedisi}

Sonrası

Güneri Bey, Geyhatu'nun Anadolu'dan ayrılmasından sonra tekrar Konya'yı kuşatmış, şehrin varoşlarını yağmalamıştır ve o çevredeki halkı geçmişteki Moğol yanlısı tutumlarından dolayı cezalandırmıştır. Fakat Güneri, Kuşatma sırasında Kıbrıs Kralı II. Henri'nin Alanya'ya çıkartma atıp şehri ele geçirdiğini duyduğunda kuşatmayı geri çekmiştir ve odağını Alanya'ya kaydırmıştır.^{[1]İLHAN GEYHATU’NUN ANADOLU SEFERLERİ - Mustafa Uyar, Erhan Ateş, TÜRKİYE SELÇUKLU SULTANLARI KÜLLİYATI, XI. Cilt; ed. Mustafa AKKUŞ} Bunun sonucunda ise Güneri Bey'in kardeşi Şehzade Mahmud, Alanya'yı kuşatmış ve fethedip abisine bağlı şehrin beyi olarak Alâiye Beyliği'ni kurmuştur.