Turkipedia
Menü

Göktürkçe

İçindekiler7
  1. Adlandırma
  2. Tarih
  3. Söz varlığı
  4. Yazı
  5. Eserler
  6. Ayrıca bakınız
  7. Dış bağlantılar
  8. Kaynakça

Göktürkçe, Göktürk Türkçesi, Köktürk Türkçesi veya Köktürkçe, Türkçenin bilinen ve yazılı metinleri ele geçirilebilen en eski dönemine verilen isimdir. Eski Türkçe adlı dönemin ilk kısmını oluşturur. Devamında Eski Uygur dönemi yaşanmıştır.

Adlandırma

GökTürkçe, genel olarak Orhun ve Yenisey Yazıtları'nın yazıldığı dil için kullanılmaktadır.

Tarih

GökTürkçe, 552-744 yılları arasında Moğolistan'da yaşayan Göktürkler'in (Tukyular) yazdığı alfabedir. GökTürkçe yazılı belgeler 2. Göktürk Devleti döneminden kaldığından GökTürkçe kağanlığın resmî alfabesi hâlinde olmuştur. Kısacası, bu dönem, Göktürk Kağanlığı’nın hüküm sürdüğü dönemin sonuna kadar süren evreyi kapsar. Göktürkçenin en dikkat çeken özellikleri, kelime başlarındaki /t/ ve /k/ seslerinin henüz ötümlüleşmemiş; kelime içindeki /d/ sesinin ise sızıcılaşmamış olmasıdır.[1]Göktürk Dönemi Türk Dili. 3 Ocak 2021.[2]Hunutlu, Ümit. Türkçede “K- > G- ve T- > D- ” Değişimleri ve Aykırılıkları Üzerine Düşünceler. 30 Eylül 2018, s. 161-186. Bu dönemde Türkçedeki asli uzunlukların belirtileri hâlâ gözlemlenebilir durumdadır.[3]Başdaş, Cahit. Türkiye Türkçesinde Asli Uzunluk Belirtileri. 1 Ocak 2006, s. 19-30.

Söz varlığı

Eski Türkçenin bu alt döneminin söz varlığı, bilim dünyasınca bulunan eserlerden tespit edilmiştir. Tespit edilen metinlerin söz varlığının büyük çoğunluğu Türkçe kökenli sözleri içermekle birlikte[4]Yilmaz, Metin. Orhun yazıtlarının söz varlığı ile Çuvaşçanın söz varlığının fonetik açısından karşılaştırılması. 2011, s. 65-83. Türk dilleri araştırmacısı Mehmet Ölmez'e göre yaklaşık %20'si Göktürklere komşu kültürlerden alıntılanmıştır.[5]Olmez, Mehmet. Foreign Elements in Old Turkic Inscriptions (3) // Eski Türk Yazıtlarında Yabancı Öğeler (3). Türk Dilleri Araştırmaları, 9: 59-65, 1 Ocak 1999. Ölmez alıntı kelimelerin başta Çince olmak üzere Soğdca, Moğolca ve Tibetçe gibi dillerden geldiği sonucuna ulaşmıştır.[5]Olmez, Mehmet. Foreign Elements in Old Turkic Inscriptions (3) // Eski Türk Yazıtlarında Yabancı Öğeler (3). Türk Dilleri Araştırmaları, 9: 59-65, 1 Ocak 1999. Göktürkçe, ardılı Eski Uygurcaya kıyasla çok daha az sayıda Soğdca sözcük içermekte, ancak daha fazla Çince kökenli kelime ihtiva etmektedir. Bu Eski Uygurların Maniheizmi benimsemesine bağlanmıştır.[6]Ayazlı, Özlem. Soğdca Bazı Sözcüklerin Eski Uygurcadaki İmlası / Orthography of Some Sogdian Words in Old Uyghur Turkic. International Journal of Old Uyghur Studies, 1 Ocak 2020.

Yazı

Göktürkçe denilen dönem, Orhun alfabesi ile kayda alınmıştır. Bu alfabede 38 harf vardır. Bunlardan dördü ünlü, otuz dördü de ünsüzdür. Beş tane de harf bileşiği vardır: lt, ny, nç, nt, ng. Göktürkçede harfler birbirlerine bitişik yazılmamışlardır; kelimeler, aralarına üst üste iki nokta (:) konularak ayrılmıştır. Sözcük başında ve içinde de ünlüler yazılmamıştır. Buna karşılık sözcük sonundaki ünlüler daima belirtilmiştir.

Orhun alfabesinin kökeni konusunda değişik görüşler ileri sunulmuştur. Kimi Türkolog ve dil bilimciler bu alfabenin Run harflerinden ya da Asur, Likya, Hitit alfabelerinden türetildiği görüşünü savunmuşlardır. Bazı diğer bilim adamları da Türk damgalarından doğduğu görüşünü benimsemişlerdir.[1]Göktürk Dönemi Türk Dili. 3 Ocak 2021. Göktürk Yazıtları'ndaki harfleri çözmeyi başaran bilim insanı, Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Thomsen'dir.

Eserler

Ayrıca bakınız

Dış bağlantılar

Kaynakça

  1. 1.Göktürk Dönemi Türk Dili. 3 Ocak 2021. simitcay.com
  2. 2.Hunutlu, Ümit. Türkçede “K- > G- ve T- > D- ” Değişimleri ve Aykırılıkları Üzerine Düşünceler. 30 Eylül 2018, s. 161-186. dergipark.org.tr
  3. 3.Başdaş, Cahit. Türkiye Türkçesinde Asli Uzunluk Belirtileri. 1 Ocak 2006, s. 19-30. dergipark.org.tr
  4. 4.Yilmaz, Metin. Orhun yazıtlarının söz varlığı ile Çuvaşçanın söz varlığının fonetik açısından karşılaştırılması. 2011, s. 65-83. app.trdizin.gov.tr
  5. 5.Olmez, Mehmet. Foreign Elements in Old Turkic Inscriptions (3) // Eski Türk Yazıtlarında Yabancı Öğeler (3). Türk Dilleri Araştırmaları, 9: 59-65, 1 Ocak 1999. academia.edu
  6. 6.Ayazlı, Özlem. Soğdca Bazı Sözcüklerin Eski Uygurcadaki İmlası / Orthography of Some Sogdian Words in Old Uyghur Turkic. International Journal of Old Uyghur Studies, 1 Ocak 2020. academia.edu